SCHEMA’S METHODOLOGIE VAN
DE SOCIALE WETENSCHAPPEN
HOOFDSTUK 3
RATIONALISME VERSUS EMPIRISME
Empirisme: zintuigelijke
waarneming/observatie aan de
basis van wetenschappelijke
Rationalisme: menselijke
kennis
verstand/rede als bron van alle
kennis. Door middel van logica tot
Mens = tabula rasa → door omgang
kennis komen. Via het vastleggen
met de werkelijkheid, door zintuiglijke
van welke principes
waarneming, wordt die lei
onbetwijfelbaar zijn.
beschreven.
Deductie
Inductie /verzamelen van
gegevens
Gaat uit van algemeen geldende
verstandelijke principes/axioma’s om
Ware kennis is objectief vast te
tot kennis over specifieke
stellen en niet
verschijnselen te komen.
persoonsgebonden. =
inwisselbaarheid van het
kennende subject
Galilei (16e - 17e E):
- Mens is een tabula rasa
- Toonde als eerste belang van Descartes
observatie aan - Je pense, donc je suis
- Het idee dat zintuigelijke
waarneming tot kennis leidt
Karl Popper: zie verder falsificatie
Deductieve insteek!
Bacon
- Empirische cyclus wetenschappelijk onderzoek
- Novum organum = kritiek op Organon van Aristoteles: kritiek op het
idee om het menselijke verstand of de rede als het fundament van
kennis te beschouwen.
- Bijen en geen mieren: iets nieuws produceren, niet enkel verzamelen:
combinatie van empirie (zintuiglijke waarnemingen) en theorie
(bestaande inzichten)! Staat voor een combinatie van beide visies
(empirisme en rationalisme): het gebruik van zowel theoretische
, inzichten als zintuigelijke waarnemingen, zodat waar de ene werkwijze
blind voor blijft, wordt aangevuld met inzichten uit de andere visie.
- Vertrekken vanuit specifieke, waaruit je via inductie tot algemene
waarheden kan komen
- Rationalisten zijn Spinnen die voortborduren op hun eigen
veronderstellingen
Hume
- Zintuigelijk waarneming
centraal + toevoeging van twee
kanttekeningen: Waarnemingen
feilloos? + oorzaken? =>
vandaar scepticisme
- Correspondentietheorie:
uitspraak moet overeenkomen
met wat je observeert in
werkelijkheid → Kritische
kanttekening: zien we de
waarheid wel zoals ze is of
eerder zoals we denken dat ze
zijn? Marx
- Causaliteit is empirisch niet - God als horlogemaker (boek p
gegrond. Waarnemen van 62-62): Vals bewustzijn: om
causaliteit is onmogelijk. de werkelijkheid, of beweging
- Constant van de wijzers, te begrijpen in
conjunction/experienced termen van oorzaak en gevolg
union: regelmaat in het moet je inzicht hebben in het
(samen) voorkomen van ‘verborgen’
gebeurtenissen. → Het belang raderwerk/achterliggende
van causaliteit bij interne mechaniek, en dat kan niet
validiteit (zie boek p. 46 en 65) enkel door middel van
- Foutief causaliteit verklaren zintuigelijke waarneming
obv regelmaat = product van
onze verbeelding en NIET
empirisch gegrond. Causaliteit
zit gegrondvest in een
gewoonte/neiging van onze
hersenen.
- Fundamentele scepsis over de
geldigheid van inductie:
hoeveel waarnemingen je ook
doet, vanuit logisch standpunt
kan je nooit veralgemenen naar
wat buiten je waarnemingsveld
ligt.
, VERIFICATIE VS FALSIFICATIE
Verificatie Falsificatie/weerlegbaarheid
WIENER KREIS: Karl Popper:
- Moritz Schlick, Rudolf Carnap, - Humes scepticisme resoneert
Otto Neurath, Hans Hahn en hier mee op de achtergrond
Philip Frank. - De ‘emmertheorie van de
- Principe van demarcatie in geest’: bij de geboorte is de
deze positivisten hun ogen: emmer leeg en in de loop van
criterium op basis waarvan je iemands leven wordt die gevuld
wetenschap van niet- met kennis → Gevolg: iedere
wetenschap kan onderscheiden. persoon, los van tijd en ruimte,
- Alleen empirische kennis is beschikt over min of meer
wetenschappelijk dezelfde kennis, want we
- Normatieve kennis is subjectief hebben allemaal grosso modo
- Empirisme dezelfde zintuigelijke
- Principe van waarnemingen en ervaringen.
verifieerbaarheid: - Principe van demarcatie voor
wetenschappelijke uitspraken Popper: falsificatie
zijn die uitspraken die - Inductie-probleem
betekenisvol zijn en bovendien verificatie: op basis van
waar, want overeenkomen met enkele waarnemingen kan je
feiten uit de werkelijkheid niet komen tot universele
- Ideeën van logisch positivisten uitspraken = onmogelijk =
zijn vergelijkbaar met de kritiek op Wiener Kreiss
inzichten van de - Alternatief voor verificatie:
empiristen/tweede weg van falsificatie
Bacon - Waarheidsgehalte theorie nooit
te bewijzen, daarom Theorie als
waar aannemen, enkel indien
falsificatie is ze weerlegt.
- Waarnemingen gebeuren NIET
volgens een cognitief vacuüm
→ voorkennis en verwachtingen
gaan vooraf aan
perceptiescentrale ideeën
empirisme
DE SOCIALE WETENSCHAPPEN
HOOFDSTUK 3
RATIONALISME VERSUS EMPIRISME
Empirisme: zintuigelijke
waarneming/observatie aan de
basis van wetenschappelijke
Rationalisme: menselijke
kennis
verstand/rede als bron van alle
kennis. Door middel van logica tot
Mens = tabula rasa → door omgang
kennis komen. Via het vastleggen
met de werkelijkheid, door zintuiglijke
van welke principes
waarneming, wordt die lei
onbetwijfelbaar zijn.
beschreven.
Deductie
Inductie /verzamelen van
gegevens
Gaat uit van algemeen geldende
verstandelijke principes/axioma’s om
Ware kennis is objectief vast te
tot kennis over specifieke
stellen en niet
verschijnselen te komen.
persoonsgebonden. =
inwisselbaarheid van het
kennende subject
Galilei (16e - 17e E):
- Mens is een tabula rasa
- Toonde als eerste belang van Descartes
observatie aan - Je pense, donc je suis
- Het idee dat zintuigelijke
waarneming tot kennis leidt
Karl Popper: zie verder falsificatie
Deductieve insteek!
Bacon
- Empirische cyclus wetenschappelijk onderzoek
- Novum organum = kritiek op Organon van Aristoteles: kritiek op het
idee om het menselijke verstand of de rede als het fundament van
kennis te beschouwen.
- Bijen en geen mieren: iets nieuws produceren, niet enkel verzamelen:
combinatie van empirie (zintuiglijke waarnemingen) en theorie
(bestaande inzichten)! Staat voor een combinatie van beide visies
(empirisme en rationalisme): het gebruik van zowel theoretische
, inzichten als zintuigelijke waarnemingen, zodat waar de ene werkwijze
blind voor blijft, wordt aangevuld met inzichten uit de andere visie.
- Vertrekken vanuit specifieke, waaruit je via inductie tot algemene
waarheden kan komen
- Rationalisten zijn Spinnen die voortborduren op hun eigen
veronderstellingen
Hume
- Zintuigelijk waarneming
centraal + toevoeging van twee
kanttekeningen: Waarnemingen
feilloos? + oorzaken? =>
vandaar scepticisme
- Correspondentietheorie:
uitspraak moet overeenkomen
met wat je observeert in
werkelijkheid → Kritische
kanttekening: zien we de
waarheid wel zoals ze is of
eerder zoals we denken dat ze
zijn? Marx
- Causaliteit is empirisch niet - God als horlogemaker (boek p
gegrond. Waarnemen van 62-62): Vals bewustzijn: om
causaliteit is onmogelijk. de werkelijkheid, of beweging
- Constant van de wijzers, te begrijpen in
conjunction/experienced termen van oorzaak en gevolg
union: regelmaat in het moet je inzicht hebben in het
(samen) voorkomen van ‘verborgen’
gebeurtenissen. → Het belang raderwerk/achterliggende
van causaliteit bij interne mechaniek, en dat kan niet
validiteit (zie boek p. 46 en 65) enkel door middel van
- Foutief causaliteit verklaren zintuigelijke waarneming
obv regelmaat = product van
onze verbeelding en NIET
empirisch gegrond. Causaliteit
zit gegrondvest in een
gewoonte/neiging van onze
hersenen.
- Fundamentele scepsis over de
geldigheid van inductie:
hoeveel waarnemingen je ook
doet, vanuit logisch standpunt
kan je nooit veralgemenen naar
wat buiten je waarnemingsveld
ligt.
, VERIFICATIE VS FALSIFICATIE
Verificatie Falsificatie/weerlegbaarheid
WIENER KREIS: Karl Popper:
- Moritz Schlick, Rudolf Carnap, - Humes scepticisme resoneert
Otto Neurath, Hans Hahn en hier mee op de achtergrond
Philip Frank. - De ‘emmertheorie van de
- Principe van demarcatie in geest’: bij de geboorte is de
deze positivisten hun ogen: emmer leeg en in de loop van
criterium op basis waarvan je iemands leven wordt die gevuld
wetenschap van niet- met kennis → Gevolg: iedere
wetenschap kan onderscheiden. persoon, los van tijd en ruimte,
- Alleen empirische kennis is beschikt over min of meer
wetenschappelijk dezelfde kennis, want we
- Normatieve kennis is subjectief hebben allemaal grosso modo
- Empirisme dezelfde zintuigelijke
- Principe van waarnemingen en ervaringen.
verifieerbaarheid: - Principe van demarcatie voor
wetenschappelijke uitspraken Popper: falsificatie
zijn die uitspraken die - Inductie-probleem
betekenisvol zijn en bovendien verificatie: op basis van
waar, want overeenkomen met enkele waarnemingen kan je
feiten uit de werkelijkheid niet komen tot universele
- Ideeën van logisch positivisten uitspraken = onmogelijk =
zijn vergelijkbaar met de kritiek op Wiener Kreiss
inzichten van de - Alternatief voor verificatie:
empiristen/tweede weg van falsificatie
Bacon - Waarheidsgehalte theorie nooit
te bewijzen, daarom Theorie als
waar aannemen, enkel indien
falsificatie is ze weerlegt.
- Waarnemingen gebeuren NIET
volgens een cognitief vacuüm
→ voorkennis en verwachtingen
gaan vooraf aan
perceptiescentrale ideeën
empirisme
