Samenvatting Methodologie van de Sociale Wetenschappen:
Kennisclips & Boek
2022-2023 – Universiteit Gent
Prof: Dr. Henk Roose
1 Samenvatting van Lissa Muyldermans
,Inhoudsopgave
HOOFDSTUK 1 .................................................................................................................................................. 7
Inleiding ............................................................................................................................................................... 7
HOOFDSTUK 2: Bouwstenen en soorten sociaal wetenschappelijk onderzoek ............................................... 10
Inleiding ............................................................................................................................................................. 10
Theorie en empirie............................................................................................................................................. 11
Theorie .......................................................................................................................................................... 11
Empirie .......................................................................................................................................................... 13
Inductie en deductie .......................................................................................................................................... 13
Deductie ........................................................................................................................................................ 14
Inductie ......................................................................................................................................................... 14
Geldigheid en betrouwbaarheid ........................................................................................................................ 15
Geldigheid ..................................................................................................................................................... 16
Betrouwbaarheid .......................................................................................................................................... 17
Soorten sociaalwetenschappelijk onderzoek..................................................................................................... 17
Onderverdeling naargelang toepassingsgebied: ........................................................................................... 17
Onderverdeling naargelang gebruikte methodologie: onderscheid heeft betrekking op het karakter/de
aard van het empirisch materiaal dat we analyseren. .................................................................................. 18
HOOFDSTUK 3: Filosofische achtergrond: epistemologische beginselen ........................................................ 22
Inleiding ............................................................................................................................................................. 22
Bacon & Hume................................................................................................................................................... 23
Francis Bacon(1561-1626):............................................................................................................................ 23
Hume (1711-1776): ....................................................................................................................................... 23
Verificatie en falsificatie .................................................................................................................................... 24
Wiener Kreis = logisch positivisme en verificationisme ................................................................................. 24
Karl Popper (1902-1994) ............................................................................................................................... 24
Kuhn & Lakatos ................................................................................................................................................. 25
Thomas Kuhn (1922-1996) ............................................................................................................................ 25
Imre Lakatos .................................................................................................................................................. 26
Naturalisme & constructivisme ......................................................................................................................... 27
Naturalisme /positivisme .............................................................................................................................. 27
Constructivisme / interpretatieve sociale wetenschappen (zie ook boek p. 78-86) ..................................... 27
Hoe verhouden deze twee stromingen zich tov drie belangrijke wetenschapsfilosofische principes:
ontologie, epistemologie, methodologie. ..................................................................................................... 29
Kritisch realisme ............................................................................................................................................ 29
HOOFDSTUK 4: Ethiek in sociaal wetenschappelijk onderzoek ....................................................................... 32
Wetenschap en ideologie .................................................................................................................................. 32
Waardenvrije wetenschap Max Weber ........................................................................................................ 32
Verworvenheid wetenschap en ideologie ..................................................................................................... 32
2 Samenvatting van Lissa Muyldermans
, Omgaan met deelnemers .................................................................................................................................. 33
Principe 1: Vermijden van schade: ................................................................................................................ 33
Principe 2: Privacy garanderen...................................................................................................................... 33
Principe 3: Informed consent......................................................................................................................... 33
Professionele standaarden en deontologie ....................................................................................................... 34
Open science ..................................................................................................................................................... 34
Rat race ......................................................................................................................................................... 35
Samenleving en wetenschap ............................................................................................................................. 35
HOOFDSTUK 5: Onderzoek ontwerpen: strategie en doelstellingen ............................................................... 37
Inleiding: onderzoeksplan ................................................................................................................................. 37
Probleemstelling................................................................................................................................................ 38
Probleemformulering/probleemstelling ....................................................................................................... 38
Literatuurstudie: status quaestionis .............................................................................................................. 39
Vraagstelling ..................................................................................................................................................... 39
Onderzoeksopzet / het onderzoekstechnisch ontwerp ...................................................................................... 40
Plaats en situatie van de waarneming: waar?............................................................................................... 41
Tijd en periode van waarneming: wanneer en hoelang? .............................................................................. 41
Eenheden en kenmerken: wie? ..................................................................................................................... 42
Methode van waarneming: hoe? .................................................................................................................. 42
Tijdsplanning en financieel overzicht ............................................................................................................ 42
Illustratie ........................................................................................................................................................... 42
HOOFDSTUK 6: Kwantitatieve en kwalitatieve metingen ............................................................................... 45
Inleiding ............................................................................................................................................................. 45
Meetproces ....................................................................................................................................................... 45
Soorten concepten............................................................................................................................................. 46
Kwantitatieve meting ........................................................................................................................................ 48
Uitgangspunt: klassieke testtheorie .............................................................................................................. 48
Kenmerken van kwantitatieve variabelen..................................................................................................... 48
Schaaltechnieken .......................................................................................................................................... 49
Operationaliseren van relaties tussen variabelen ......................................................................................... 50
Geldigheid en betrouwbaarheid ........................................................................................................................ 55
Betrouwbaarheid nagaan ............................................................................................................................. 55
Geldigheid/meetvaliditeit nagaan ................................................................................................................ 56
Kwalitatieve meting .......................................................................................................................................... 58
De kwaliteit van kwalitatieve metingen ........................................................................................................ 59
HOOFDSTUK 7: Selectie van onderzoekseenheden: steekrproeven ................................................................ 64
Inleiding ............................................................................................................................................................. 64
Basisbeginselen ................................................................................................................................................. 64
3 Samenvatting van Lissa Muyldermans
, Soorten steekproeven........................................................................................................................................ 65
Logica 1: Toevalssteekproef .......................................................................................................................... 65
Logica 2: Theoretische steekproef ................................................................................................................ 66
Mixed method design ................................................................................................................................... 66
Toevalssteekproeven ......................................................................................................................................... 66
Fouten bij steekproeftrekking ........................................................................................................................... 67
Dekkingsfout/coverage error: ....................................................................................................................... 67
Steekproeffout/sampling error/toevalfluctuaties: ........................................................................................ 68
Non-responsfout: .......................................................................................................................................... 69
Steekproefdesigns ............................................................................................................................................. 70
Enkelvoudige toevalssteekproef/simple random sample ............................................................................. 70
De systematisch enkelvoudige toevalssteekproef ........................................................................................ 70
Gestratificeerde steekproef .......................................................................................................................... 71
Clustersteekproef .......................................................................................................................................... 72
Tweetrapssteekproef .................................................................................................................................... 72
Tweefasensteekproef .................................................................................................................................... 73
Steekproefgrootte ............................................................................................................................................. 73
Doorslaggevende factoren voor bepalen van een optimale steekproefomvang .......................................... 73
Kwantitatieve niet-toevalssteekproeven ........................................................................................................... 74
Theoretische steekproeven................................................................................................................................ 75
Analytische inductie ...................................................................................................................................... 75
Doelgerichte steekrpoef / purposive sample ................................................................................................ 76
Sneeuwbalsteekproef ................................................................................................................................... 76
Gelegenheidssteekproef ............................................................................................................................... 76
Adaptieve steekproef .................................................................................................................................... 76
HOOFDSTUK 8: Experimentele ontwerpen ..................................................................................................... 80
Inleiding ............................................................................................................................................................. 80
Klassiek experimenteel ontwerp........................................................................................................................ 80
Effect van stimulus ........................................................................................................................................ 81
Voormeting ....................................................................................................................................................... 82
Moeilijkheid 1: Experiment zonder voormeting ........................................................................................... 83
Moeilijkheid 2: Solomon vier-groepen ontwerp ........................................................................................... 83
Interne geldigheid ............................................................................................................................................. 83
Buitenexperimentele gebeurtenissen/history .............................................................................................. 84
Maturatie / spontane veranderingen / rijping .............................................................................................. 84
Test-effect / practice effect........................................................................................................................... 84
Instrumentatie .............................................................................................................................................. 84
Statistische regressie = regressie naar het gemiddelde ................................................................................ 84
Selectie .......................................................................................................................................................... 84
Uitval / experimentele mortaliteit ................................................................................................................ 85
Verwachtingen van de onderzoeker ............................................................................................................. 85
Externe geldigheid ............................................................................................................................................. 85
4 Samenvatting van Lissa Muyldermans