Inhoud
Hoofdstuk 1: Wat is een ethisch (moreel) dilemma?..............................................3
1. moreel (ethisch dilemma)............................................................................... 3
1.1. voorbeelden.............................................................................................. 3
1.2. definitie..................................................................................................... 5
1.3. waarden en normen.................................................................................. 5
2. praktisch of methodologische dilemma...........................................................7
Hoofdstuk 2: Drie domeinen in beroepsethiek.......................................................7
1. juridisch luik (plichtenleer).............................................................................. 7
1.1. belang juridische luik................................................................................ 8
2. Moreel luik..................................................................................................... 10
3. Psychologisch luik......................................................................................... 10
Hoofdstuk 3: deontologische besluitvorming........................................................11
1. op zoek naar houvast.................................................................................... 11
1.1. elementen in het redeneerproces...........................................................12
2. herken en kies............................................................................................... 21
Hoofdstuk 4: klachten & juridisering kan men een klacht tegen mij indienen?....21
1. klachtenproceduress..................................................................................... 21
1.1. voor- en nadelen klachtenprocedures.....................................................22
1.2. frequente beroepsethische vragen.........................................................22
1.3. PSYCHOLOGENCOMMISSIE THEMA’S ONTVANGEN KLACHTEN | Voor
psychologen................................................................................................... 23
1.4. Klachtenprocedures voor psychologisch consulenten.............................24
2. juridisering.................................................................................................... 24
Hoofdstuk 5: beroepsgeheim en discretie | wat moet ik geheim houden?...........26
1. Beroepsgeheim............................................................................................. 26
1.1. Wat is het?.............................................................................................. 26
1.2. Voor wie?................................................................................................ 27
1.3. Uitzonderingen........................................................................................ 28
2. Discretieplicht............................................................................................... 33
2.1. Wat is het?.............................................................................................. 33
2.2. Voor wie?................................................................................................ 33
3. samenwerking anderen: Gedeeld - gezamenlijk beroepsgeheim..................34
3.1. gedeelde beroepsgeheim........................................................................34
3.2. gezamenlijk beroepsgeheim...................................................................34
,Hoofdstuk 6: Het dossier en verslag.....................................................................37
1. Dossier(voering)............................................................................................ 37
1.1. Inhoud dossier......................................................................................... 37
1.2. Rechten van de cliënt............................................................................. 39
2. Het verslag.................................................................................................... 39
2.1. Inhoud verslag........................................................................................ 39
1.2. doorsturen van een verslag....................................................................40
Hoofdstuk 7: Deontologische aspecten binnen diagnostiek.................................41
1. uitganspunten voor diagnostiek....................................................................41
1.1. Test fairness / faire diagnostiek..............................................................41
Hoofdstuk 8: Beëindigen - Hoe rond ik een begeleiding af?.................................43
1. Niet-werkzame therapieën............................................................................ 43
1.1. Normen beroepscodes m.b.t. niet-werkzame therapieën........................45
2. Voorkomen is beter dan genezen..................................................................46
2.1. Geïnformeerde toestemming en rolverduidelijking.................................46
2.2. Overleg met collega’s............................................................................. 46
2.3. Afronden van behandelingen in andere gevallen....................................46
Hoofdstuk 9: Samenwerking met anderen | Gemachtigde derde & autonome GGZ
............................................................................................................................. 48
1. rollen en relaties........................................................................................... 48
1.1. de betrokkenen: wie doet er mee?..........................................................48
1.2. de gemachtigde derde............................................................................ 48
2. algemene richtlijnen...................................................................................... 50
2.1. geïnformeerde toestemming...................................................................50
2.2. delen of uitwiseelen van informatie........................................................51
Hoofdstuk 10: minderjarigen en hun ouders, al dan niet in echtscheiding...........53
1. Niet-wilsbekwame kinderen..........................................................................53
2. wilsbekwame/keuzebekwame kinderen........................................................56
Hoofdstuk 11: autonomie en wilsbekwaamheid in de ggz....................................59
1. kader............................................................................................................. 59
2. handelings- en wilsbekwaamheid..................................................................60
2.1 Algemene uitgangspunten over wilsbekwaamheid..................................60
2.2. criteria wilsbekwaamheid........................................................................62
2.3. verminderd wilsbekwaamheid.................................................................62
3. euthanasie aanvragen................................................................................... 64
3.1. Euthanasie bij aanhoudend en ondraaglijk psychisch lijden....................64
,Hoofdstuk 1: introductie moraalfilosofie...............................................................65
Hoofdstuk 2: gevolgenethiek – utilitarisme..........................................................67
1. Utilitarisme: In de praktijk............................................................................. 67
2. Utilitarisme: Kritiek........................................................................................ 68
Hoofdstuk 3: Deontologische of plichtethiek | Immanuel kant.............................72
1. VERTREKKEND VAN HET UTILITARISME.........................................................72
2. KANT IN HET KORT........................................................................................ 73
3. Begrippen...................................................................................................... 73
3.1. BEGRIP 1: Rede als soevereine meester.................................................73
3.2. BEGRIP 2: Autonoom en heteronoom handelen......................................73
3.3. BEGRIP 3: Imperatieven..........................................................................74
4. VOORBEELDEN: Wat is er moreel? Zoek naar de beweegreden....................77
4.1. Vraag 1: gulden regel.............................................................................. 78
4.2. Vraag 2: Ondergeschikt aan wet.............................................................78
Vraag 3: elke mens zijn eigen morele wetten................................................78
Vraag 4: als wetenschap toont dat we geen vrije wil hebben........................79
Vraag 5: Seks?............................................................................................... 79
Vraag 6: Liegen?............................................................................................ 80
Vraag 7: Politiek en rechtvaardigheid?...........................................................80
5. Recapitulatie................................................................................................. 81
RELIGIE, ZINGEVING EN
LEVENSBESCHOUWING
DEEL 1: BEROEPSCODE, DEONTOLOGIE
HOOFDSTUK 1: WAT IS EEN ETHISCH (MOREEL) DILEMMA?
Leerdoelen van dit hoofdstuk:
Je weet wat een ethisch dilemma is.
Je herkent een ethisch dilemma en kan deze onderscheiden van
praktische/methodologische dilemma’s.
Je kunt een goed beeld van een morele casus vormen.
1. MOREEL (ETHISCH DILEMMA)
1.1. VOORBEELDEN
Voorbeelden dilemma’s in de TP
, Jurre (♂, 48j) is opgenomen. Zijn echtgenote vraagt om duidelijkheid waarom
Jurre hun woonkamer in brand wou steken. Jurre is nog niet aanspreekbaar (team
heeft een vermoede van psychose)
Wel zeggen als team: vrouw gerustgesteld – mogelijks later Jurre (on)tevreden
– tegen de wet*
(*) = Jurre is een volwassen man en kan zelf beslissen welke informatie wordt
doorgegeven
Niet zeggen als team: vrouw mentaal zwaar – mogelijks later Jurre
(on)tevreden – wet gevolgd
Dominique (♀, 32j) solliciteert bij het bedrijf waar jij werkt. Je kent haar als HR en
denkt dat ze een goede collega zou zijn. Doe jij de selectie of niet?
Moet de HR vertellen tegen haar baas dat ze Dominique kent of niet? Blijf je
objectief?
Stella (♀, 35j) haalt 49/100 voor een test. Ze heeft 50/100 nodig om door te
gaan. Ze is gemotiveerd en het zou veel voor haar zelfvertrouwen betekenen.
Ga jij Stella 1 puntje meer geven of niet?
Flip (♂, 15j) komt niet op gesprek. De ouders bellen met de vraag of hij altijd
komt opdagen. Ben je eerlijk tegen de ouders?
Zeg je tegen de ouders dat Filip er niet altijd is/ga je het verzwijgen?
Hoofdstuk 1: Wat is een ethisch (moreel) dilemma?..............................................3
1. moreel (ethisch dilemma)............................................................................... 3
1.1. voorbeelden.............................................................................................. 3
1.2. definitie..................................................................................................... 5
1.3. waarden en normen.................................................................................. 5
2. praktisch of methodologische dilemma...........................................................7
Hoofdstuk 2: Drie domeinen in beroepsethiek.......................................................7
1. juridisch luik (plichtenleer).............................................................................. 7
1.1. belang juridische luik................................................................................ 8
2. Moreel luik..................................................................................................... 10
3. Psychologisch luik......................................................................................... 10
Hoofdstuk 3: deontologische besluitvorming........................................................11
1. op zoek naar houvast.................................................................................... 11
1.1. elementen in het redeneerproces...........................................................12
2. herken en kies............................................................................................... 21
Hoofdstuk 4: klachten & juridisering kan men een klacht tegen mij indienen?....21
1. klachtenproceduress..................................................................................... 21
1.1. voor- en nadelen klachtenprocedures.....................................................22
1.2. frequente beroepsethische vragen.........................................................22
1.3. PSYCHOLOGENCOMMISSIE THEMA’S ONTVANGEN KLACHTEN | Voor
psychologen................................................................................................... 23
1.4. Klachtenprocedures voor psychologisch consulenten.............................24
2. juridisering.................................................................................................... 24
Hoofdstuk 5: beroepsgeheim en discretie | wat moet ik geheim houden?...........26
1. Beroepsgeheim............................................................................................. 26
1.1. Wat is het?.............................................................................................. 26
1.2. Voor wie?................................................................................................ 27
1.3. Uitzonderingen........................................................................................ 28
2. Discretieplicht............................................................................................... 33
2.1. Wat is het?.............................................................................................. 33
2.2. Voor wie?................................................................................................ 33
3. samenwerking anderen: Gedeeld - gezamenlijk beroepsgeheim..................34
3.1. gedeelde beroepsgeheim........................................................................34
3.2. gezamenlijk beroepsgeheim...................................................................34
,Hoofdstuk 6: Het dossier en verslag.....................................................................37
1. Dossier(voering)............................................................................................ 37
1.1. Inhoud dossier......................................................................................... 37
1.2. Rechten van de cliënt............................................................................. 39
2. Het verslag.................................................................................................... 39
2.1. Inhoud verslag........................................................................................ 39
1.2. doorsturen van een verslag....................................................................40
Hoofdstuk 7: Deontologische aspecten binnen diagnostiek.................................41
1. uitganspunten voor diagnostiek....................................................................41
1.1. Test fairness / faire diagnostiek..............................................................41
Hoofdstuk 8: Beëindigen - Hoe rond ik een begeleiding af?.................................43
1. Niet-werkzame therapieën............................................................................ 43
1.1. Normen beroepscodes m.b.t. niet-werkzame therapieën........................45
2. Voorkomen is beter dan genezen..................................................................46
2.1. Geïnformeerde toestemming en rolverduidelijking.................................46
2.2. Overleg met collega’s............................................................................. 46
2.3. Afronden van behandelingen in andere gevallen....................................46
Hoofdstuk 9: Samenwerking met anderen | Gemachtigde derde & autonome GGZ
............................................................................................................................. 48
1. rollen en relaties........................................................................................... 48
1.1. de betrokkenen: wie doet er mee?..........................................................48
1.2. de gemachtigde derde............................................................................ 48
2. algemene richtlijnen...................................................................................... 50
2.1. geïnformeerde toestemming...................................................................50
2.2. delen of uitwiseelen van informatie........................................................51
Hoofdstuk 10: minderjarigen en hun ouders, al dan niet in echtscheiding...........53
1. Niet-wilsbekwame kinderen..........................................................................53
2. wilsbekwame/keuzebekwame kinderen........................................................56
Hoofdstuk 11: autonomie en wilsbekwaamheid in de ggz....................................59
1. kader............................................................................................................. 59
2. handelings- en wilsbekwaamheid..................................................................60
2.1 Algemene uitgangspunten over wilsbekwaamheid..................................60
2.2. criteria wilsbekwaamheid........................................................................62
2.3. verminderd wilsbekwaamheid.................................................................62
3. euthanasie aanvragen................................................................................... 64
3.1. Euthanasie bij aanhoudend en ondraaglijk psychisch lijden....................64
,Hoofdstuk 1: introductie moraalfilosofie...............................................................65
Hoofdstuk 2: gevolgenethiek – utilitarisme..........................................................67
1. Utilitarisme: In de praktijk............................................................................. 67
2. Utilitarisme: Kritiek........................................................................................ 68
Hoofdstuk 3: Deontologische of plichtethiek | Immanuel kant.............................72
1. VERTREKKEND VAN HET UTILITARISME.........................................................72
2. KANT IN HET KORT........................................................................................ 73
3. Begrippen...................................................................................................... 73
3.1. BEGRIP 1: Rede als soevereine meester.................................................73
3.2. BEGRIP 2: Autonoom en heteronoom handelen......................................73
3.3. BEGRIP 3: Imperatieven..........................................................................74
4. VOORBEELDEN: Wat is er moreel? Zoek naar de beweegreden....................77
4.1. Vraag 1: gulden regel.............................................................................. 78
4.2. Vraag 2: Ondergeschikt aan wet.............................................................78
Vraag 3: elke mens zijn eigen morele wetten................................................78
Vraag 4: als wetenschap toont dat we geen vrije wil hebben........................79
Vraag 5: Seks?............................................................................................... 79
Vraag 6: Liegen?............................................................................................ 80
Vraag 7: Politiek en rechtvaardigheid?...........................................................80
5. Recapitulatie................................................................................................. 81
RELIGIE, ZINGEVING EN
LEVENSBESCHOUWING
DEEL 1: BEROEPSCODE, DEONTOLOGIE
HOOFDSTUK 1: WAT IS EEN ETHISCH (MOREEL) DILEMMA?
Leerdoelen van dit hoofdstuk:
Je weet wat een ethisch dilemma is.
Je herkent een ethisch dilemma en kan deze onderscheiden van
praktische/methodologische dilemma’s.
Je kunt een goed beeld van een morele casus vormen.
1. MOREEL (ETHISCH DILEMMA)
1.1. VOORBEELDEN
Voorbeelden dilemma’s in de TP
, Jurre (♂, 48j) is opgenomen. Zijn echtgenote vraagt om duidelijkheid waarom
Jurre hun woonkamer in brand wou steken. Jurre is nog niet aanspreekbaar (team
heeft een vermoede van psychose)
Wel zeggen als team: vrouw gerustgesteld – mogelijks later Jurre (on)tevreden
– tegen de wet*
(*) = Jurre is een volwassen man en kan zelf beslissen welke informatie wordt
doorgegeven
Niet zeggen als team: vrouw mentaal zwaar – mogelijks later Jurre
(on)tevreden – wet gevolgd
Dominique (♀, 32j) solliciteert bij het bedrijf waar jij werkt. Je kent haar als HR en
denkt dat ze een goede collega zou zijn. Doe jij de selectie of niet?
Moet de HR vertellen tegen haar baas dat ze Dominique kent of niet? Blijf je
objectief?
Stella (♀, 35j) haalt 49/100 voor een test. Ze heeft 50/100 nodig om door te
gaan. Ze is gemotiveerd en het zou veel voor haar zelfvertrouwen betekenen.
Ga jij Stella 1 puntje meer geven of niet?
Flip (♂, 15j) komt niet op gesprek. De ouders bellen met de vraag of hij altijd
komt opdagen. Ben je eerlijk tegen de ouders?
Zeg je tegen de ouders dat Filip er niet altijd is/ga je het verzwijgen?
