Samenvatting personen- en familierecht

PERSONEN-, FAMILIE- & FAMILIAAL VERMOGENSRECHT
HOOFDSTUK 1: SITUERING
Personenrecht = regelt statuut van de persoon en zijn rechtspositie in de maatschappij
Familierecht = regelt de privaatrechtelijke verhouding tussen partners, ouders en kinderen en hun
verwanten

Onderdelen:
 Afstamming en adoptie
 Naam en geslacht van personen
 Statuut van minderjarigen
 Tweerelaties: huwelijk en samenwoning met inbegrip relatievermogens
 Beschermde meerderjarigen

HOOFDSTUK 2: ONTWIKKELINGEN EN ACTUELE TENDENSEN
AFDELING 1: FAMILIE- EN RELATIEVERMOGENSRECHT ALS SPIEGEL VAN
MAATSCHAPPELIJKE WAARDEN
 Sterk cultureel gekleurd
 Verleden: traditioneel huwelijk tussen man en vrouw als norm
 Evolutie naar contractuele autonomie & breder relatievermogensrecht gekenmerkt door
verregaande vrijheid

AFDELING 2: ONTWIKKELINGEN
§1 Ancien Régime
 Huwelijk was grondslag van de familie
 Echtscheiding verboden
 Overgewicht van de man + hoofd van het gezin

§2 Negentiende eeuw tot eerste helft twintigste eeuw
 Code Civil 1804: huwelijk als burgerlijke instelling
 Huwelijk niet wettelijk verplicht maar wel op grond van maatschappelijke druk
 Erkende buitenhuwelijkse relaties niet
 Kinderen buiten huwelijk waren ontwettig + nauwelijks rechten
 Echtscheiding onder zeer beperkende voorwaarden
 Door huwelijk: vrouw handelingsonbekwaam

§3 Ontwikkelingen vanaf tweede helft twintigste eeuw
 WOII: veranderen maatschappelijke waarden en praktijken
 Huwelijk tussen man en vrouw
o 1970: daling huwelijken en stijging echtscheidingen
o Ongehuwd samenwonen stijgen
o Stigma kinderen buiten huwelijk verdwijnt
o Kinderen gelijke rechten
o Echtscheidingsmogelijkheden verruimd en vergemakkelijkt
o Wettelijk samenwonen als samenlevingsvorm wettelijk geregeld
o Huwelijk voor personen van zelfde geslacht
o Adoptie voor personen zelfde geslacht
o Meemoederschap krijgt een regeling analoog aan die van vaderschap
 Emancipatie van vrouwen en veranderende rolpatronen in gezin
o Arbeidsdeelname vrouw neemt toe
 Kinderen als kern van het gezin
 Impact van medische begeleide voortplanting op afstamming en ouderschap

1

,  Nadruk op autonomie van het individu en zijn recht op zelfbepaling
 Toenemende internationale mobiliteit van individuen en families
o IPR bij grensoverschrijvende situaties

HOOFDSTUK 3: BRONNEN VAN HET PERSONEN-, FAMILIE- EN
RELATIEVERMOGENSRECHT
AFDELING I NATIONALE NORMEN
§1 Burgerlijke wetboek
 Boek 1
 Boek 2: titel 3
 Boek 4

§2 Gerechtelijk wetboek
 Familieprocesrecht
 Bevoegdheid inzake familierechtelijke geschillen
o Voor 1/09/2014:
o Nadien: familie- en jeugdrechtbank (art. 572bis Ger. W.)
o Onderscheid echtgenoten en wettenlijk samenwonende en feitelijk samenwonenden ->
geen schending art. 10 & 11 Gw (GwH januari 2017)
o Jeugdrechtbank: jeugdbeschermingsmaatregelen
o Vrederechter: onbekwaamheidsstatuten (art. 594 Ger. W.)
 Bemiddeling en minnelijke oplossing van conflicten (art. 1253 Ger. W.)

§3 Specifieke wetten en decreten
§4 Grondwet
 Art. 10 & 11 Gw
 Titel II Gw
 Toetsing GwH

AFDELING II INTERNATIONALE NORMEN
§1 Overzicht
 Mensenrechtenverdragen
 EVRM
 IVR

§2 Europees Verdrag voor Rechten van de Mens
 Art. 8 EVRM
o Geldt ook voor homoseksuele: maar land marge hoe toe te passen (art. 22 Gw)
 Art. 12 EVRM
o Huwelijk man en vrouw
 Art. 14 EVRM
o Nationaal binnen kader blijven
o Zorgt voor convergentie
 Inmenging: legitiem doel, proportionaliteit

§3 Internationaal verdrag betreffende de rechten van het kind
 Art. 7
 Art. 12 > art. 1004/1 Ger. W.
 Art. 14
 Art. 16
 Art. 3 > art. 22bis, 4e lid Gw

§4 Unierecht

2

,  Art. 81 VWEU > IPR
 HvJ 5 juni 2018 – Coman: homohuwelijk > Roemenië respecteren indien verhuizen

DEEL I: AFSTAMMING EN ADOPTIE
HOOFDSTUK 1: AFSTAMMING
AFDELING I INLEIDING
Afstamming = jurisdische band tussen kind en zijn ouders, waaruit rechten en verplichtingen voor hen
beiden voortvloeien
 Element voor de staat van een persoon (art. 6, §2 Oud BW) DUS Openbare Orde
 Oorspronkelijke <-> adoptieve afstamming
 Moederzijde <-> vaderzijde
 Niet biologisch gebasseerd: afstamming meemoederszijde (1/01/2015)
o Voor ouders van zelfde geslacht
o MAAR nooit alle 3!!
o Ook andere elementen
 wil betrokkenen
 socio-affectieve realiteit (> bezit van staat)
 Art. 331nonies Oud BW: voortdurend
 Kind altijd naam heeft gedragen van persoon van wie gezegd wordt dat
het afstamt
 Die persoon kind als zijn kind heeft behandeld
 Persoon als vader of moeder in onderhoud en opvoeding van kind heeft
voorzien
 Kind die persoon heeft behandeld als zijn vader, moeder, meemoeder
 Als zijn kind w erkend door familie en in maatschappij
 Openbare overheid beschouwt als kind van die persoon
 Niet-limitatieve opsomming

Juridisch erkende afstamming
 Best zoveel mogelijk stroken met bio realiteit
 OF wil betrokken persoon (bv. Baby Finn – one night stand: Noah erkenning ipv Adam)
 OF sociaal-affectieve band
o Door opvoeding, verantwoordelijkheid nemen, …
o Bv. Adam wil terug vader worden: mogelijk??? > appreciatiemarge band Finn-Noah
o Verweermiddel Eva en Noah
 DUS geen evidentie biologische

AFDELING II EVOLUTIES IN HET AFSTAMMINGSRECHT
 Burgerlijk wetboek, Boek I, Titel VII afstamming

§1 Burgerlijk Wetboek 1804
 Fundamenteel onderscheid wettige vs onwettige kinderen
 Onwettige gediscrimineerd
 Huwelijks gezin beschermd, ten koste van buitenhuwelijkse kinderen
 + vaderschap echtgenoot zeer hard beschermd

§2 Arrest Marckx
 Arrest Marckx, EHRM 13 juni 1979
 Toenmalige wetgeving omtrent natuurlijke kinderen in strijd met art. 8 en 14 EVRM
 Basisarrest
 Art. 8 EVRM: niet alleen voor huwelijk + ook positieve verplichtingen staat
 Heeft geleid tot belangrijke wijzigingen in afstammingsrecht
§3 Afstammingswetten 31 maart 1987 en 1 juli 2006

3

,  Discriminatie wettige vs onwettige kinderen grotendeels opgeheven
 Mogelijkheden tot vestiging of tot betwisting van afstammingsband versoepeld
 2006: meer homogeniteit
 Geen fundamentele verandering, maar aanvulling

§4 Wet 6 juli 2007 medisch begeleide voortplanting
 Afstammingsregels in voordeel van de wensouders
 Draagmoederschap nog niet wettelijk geregeld
 Ouder willen worden <-> genetische ouders

§5 Wet 5 mei 2014 vaststelling afstamming meemoederszijde
 Lesbische, oorspronkelijke juridische ouder
 Zo vrouwelijke partner (lesbisch) geen adoptie aanvragen, omslachtige procedure

§6 Rechtspraak GwH en wet 21 december 2018
 Sinds 2010: sluipende hervormingen GwH
 Toetsing art. 10, 11, 22 en 22bis Gw
 Meestal prejudiciële vragen
 Wet 2018: reparaties, maar niet alle
 Maakt afstammingswet complex
 Rechtspraak GwH gebasseerd op specifieke casussen
 GwH wil meer ruimte voor rechter om te betwisten

§7 Meerouderschap?
 In de toekomst?
 Meer aanpassingen nodig?
 Bv. Baby 3 ouders voor voorkomen erfelijke ziekte (enkel indien ernstig effect: medisch gezien)
 Bv. Moederschap hechten aan bevalling maar wat met kunstmatige baarmoederhals?

AFDELING III AFSTAMMING LANGS MOEDERSZIJDE
§1 Overzicht
 Kan op 3 wijzen gevestigd worden
o Geboorteakte: meest voorkomende, automatisch, van rechtswege
o Erkenning: moeite van de moeder
o Gerechtelijke vaststelling van het moeerschap: kan tegen wil

§2 Geboorteakte
 Art. 312, §1 Oud BW
 Art. 44 Oud BW
 “mater semper certa est”-regel = moeder is altijd zeker
 Moeder = naam in geboorteakte > afstamming vast
 Kan tegenwoordig digitaal
 Geen recht op anonieme bevalling
o Moederschap komt niet vast te staan
o Mogelijk in FR
o Kinderrecht kennen van ouders (??)
 Mogelijkheid tot discrete bevalling (= geen naam op geboorteakte)
 MAAR moeder = diegene die is bevallen > gerechtelijke erkenning
o Art. 42 Gw: medisch attest
 Moeder niet altijd vrouw: ook mogelijk transman (TOCH moeder dan en niet man)
 Wensmoeder of eicelmoeder? Wensmoeder want zij bevallen: biologisch <-> genetisch
moederschap
 Draagmoederschap? Draagmoeder > systeem kent geen kader > probleem
o Afstaan voor adoptie 2 maanden na bevalling

4