Notities: Inleiding tot de studie van de
Europese literatuur en cultuur na 1800
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 9: De 1ste helft van de 19de eeuw .................................................................................................... 4
1. Vroegromantiek .......................................................................................................................................... 4
1.1. Cultuurhistorisch perspectief ....................................................................................................................... 4
1.2. Context......................................................................................................................................................... 4
1.3. Kenmerken .................................................................................................................................................. 5
1.4. Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832) ................................................................................................. 6
1.5. Auteurs uit Handboek .................................................................................................................................. 7
2. Romantiek .................................................................................................................................................. 9
2.1. Context......................................................................................................................................................... 9
2.2. Romantsiche esthetica ............................................................................................................................... 10
2.3. Auteurs ............................................................................................................................................... 11
3. Romantiek naar realisme .......................................................................................................................... 15
3.1. Periodisering en terminologie .................................................................................................................... 15
3.2. Cultuurhistorische context ......................................................................................................................... 15
3.3. Het vroegromantische realisme ................................................................................................................. 16
3.4. Het romantisch realisme ............................................................................................................................ 16
3.6. Van Romantiek naar realisme in Engeland ................................................................................................ 19
3.7. Van Romantiek naar realisme in Frankrijk ................................................................................................. 20
Hoofdstuk 10: De 2de helft van de 19de eeuw ................................................................................................. 22
4. Realisme ................................................................................................................................................... 22
4.1. Positivistisch en Realistisch realisme ......................................................................................................... 22
4.2. Realistische roman ..................................................................................................................................... 22
4.3. Positivistisch en esthetisch realisme in de Franse literatuur ...................................................................... 23
4.4. Positivistisch en esthetisch realisme in de Engelse literatuur .................................................................... 24
4.5. Positivistisch realisme in de Russische literatuur ....................................................................................... 24
4.6. Positivistisch en esthetisch realisme in de Duitstalige literatuur ............................................................... 25
4.7. Positivistisch en esthetisch realisme in Spanje........................................................................................... 25
4.8. Positivistisch en esthetisch realisme in Nederland..................................................................................... 26
5. Naturalisme .............................................................................................................................................. 26
, 5.1. Inleiding ..................................................................................................................................................... 26
5.2. Naturalistische roman ............................................................................................................................... 27
5.2.1 Frans naturalisme ............................................................................................................................... 27
5.2.2. Spaans Naturalisme ........................................................................................................................... 28
5.2.4. Nederlands naturalisme..................................................................................................................... 29
5.2.5. Engels naturalisme ............................................................................................................................. 30
5.2.6. Russisch naturalisme.......................................................................................................................... 30
5.2.7. Het Scandinavisch naturalisme .......................................................................................................... 31
5.3. Naturalistisch theater ................................................................................................................................ 32
6. Symbolisme en fin de siècle ...................................................................................................................... 33
6.1. Inleiding ..................................................................................................................................................... 33
6.2. Symbolisme en decadenitisme ................................................................................................................... 33
6.2.1. De poètes maudits ............................................................................................................................. 34
6.2.2. Fin de siècle........................................................................................................................................ 37
6.3. Symbolisme en decadentisme in de Franse literatuur ............................................................................... 37
6.4. Symbolisme en decadentisme in de Frans-Belgische literatuur ................................................................. 37
6.5. Symbolisme en decadentisme in de Engelstalige literatuur....................................................................... 38
6.6. Symbolisme en decadentisme in de Duitstalige literatuur ......................................................................... 39
6.7. Symbolisme en decadentisme in de Italiaanse literatuur .......................................................................... 40
6.8. Symbolisme en decadentisme in de Nederlandstalige literatuur............................................................... 40
Hoofdstuk 11: 1ste helft van de 20ste eeuw (1900-1945) ................................................................................. 41
7. Avant Garde .............................................................................................................................................. 41
7.1. Nationale avant-gardebewegingen ........................................................................................................... 42
7.1.1. Impressionisme .................................................................................................................................. 42
7.1.2. Expressionisme .................................................................................................................................. 42
7.1.3. Imagisme en Vorticisme..................................................................................................................... 43
7.1.4. Acmeïsme .......................................................................................................................................... 44
7.1.5. Constructivisme ................................................................................................................................. 44
7.1.6. Ultraïsme............................................................................................................................................ 44
7.2. Historische Avant-Gardes (1910-1930) ...................................................................................................... 45
7.2.1. Futurisme ........................................................................................................................................... 45
7.2.2. Kubisme ............................................................................................................................................. 46
7.2.3. Dadaïsme .......................................................................................................................................... 46
7.2.4. Surrealisme ........................................................................................................................................ 47
9. Vitalisme ................................................................................................................................................... 48
9.1. Wat is Vitalisme? ....................................................................................................................................... 48
9.2. Vitalisme in de Franse literatuur ................................................................................................................ 48
9.3. Vitalisme in de Engelstalige literatuur ....................................................................................................... 49
9.4. Vitalisme in de Duiste literatuur ................................................................................................................ 49
9.5. Vitalisme in de Russische literatuur ........................................................................................................... 50
9.6. Vitalisme in de Italiaanse literatuur ........................................................................................................... 50
9.7. Vitalisme in de Spaanse literatuur ............................................................................................................. 50
9.8. Vitalisme in de Scandinavische literatuur .................................................................................................. 51
, 9.9. Vitalisme in de Nederlandstalige literatuur ............................................................................................... 52
10. Modernisme ........................................................................................................................................... 52
10.1. Terminoologie en periodisering ............................................................................................................... 52
10.2. Modernistische roman ............................................................................................................................. 52
10.3. Modernistische roman in de Engelse literatuur ....................................................................................... 53
10.4. Modernistische poëzie ............................................................................................................................. 55
10.5. Modernisme in de Franse literatuur ........................................................................................................ 56
10.6. Modernisme in de Duitstalige literatuur .................................................................................................. 56
10.7. Modernisme in de Italiaanse literatuur ................................................................................................... 58
10.8. Modernisme in de Spaanse literatuur ...................................................................................................... 59
10.9. Modernisme in de Portugese literatuur ................................................................................................... 59
Hoofdstuk 12: De 2de helft va de 20ste eeuw (1945-1989) ............................................................................... 60
11. Modernisme naar postmodernisme ........................................................................................................ 60
11.1. Inleiding ................................................................................................................................................... 60
11.2. Existentialisme ......................................................................................................................................... 60
11.2.1. De Existentialistische roman ............................................................................................................ 61
11.2.2. Existentialistisch theater .................................................................................................................. 61
11.3. Absurd Theater ........................................................................................................................................ 62
11.4. Nouveau Roman ...................................................................................................................................... 63
11.5. Oulipo ...................................................................................................................................................... 65
12. Postmodernisme ..................................................................................................................................... 66
12.1. Wat is Postmodernisme? ......................................................................................................................... 66
12.2. Postmodernisme in Latijns-Amerikaanse literatuur................................................................................. 67
12.3. Postmodernisme in de Amerikaanse literatuur ....................................................................................... 67
12.4. Postmodernisme in de Britse literatuur ................................................................................................... 68
12.5. Postmodernisme in de Russische literatuur ............................................................................................. 68
12.6. Postmodernisme in de Italiaanse literatuur............................................................................................. 69
12.7. Postmodernisme in de Portugese literatuur ............................................................................................ 70
12.8. Conclusie .................................................................................................................................................. 70
Examen......................................................................................................................................................... 70
, Hoofdstuk 9: De 1ste helft van de 19de eeuw
1. Vroegromantiek
1.1. Cultuurhistorisch perspectief
- Misleidende term -> vroegromantiek is geen “isme”
o Het gaat om los van elkaar staande figuren die vernieuwende ideeën lanceren zonder te
weten welke esthetische revolutie zich zal ontketenen
- Overgang van Verlichting naar Romantiek was geen eenduidige breuk
- Verlichting -> nadruk op het kritische vermogen van het redelijke denken
o Optimisme en geloof in de mens
- Redelijkheid is een alternatief model dat erop wijst dat de mens een gevoelswezen is
- ‘Gevoelige’ stijl in literatuur -> gaat zorgen voor nieuwe genres zoals de sentimentele roman
- Nadruk op ‘le sentiment’ -> individuele gevoelens -> iets heel filosofisch
- 2de helft 18de eeuw is er sprake van vroegromantiek
2 soorten vroegromantische figuren
1. Dichters, filosofen en denkers die met hun werk en snelle vertalingen een invloed uitoefenen op de
Europese literaturen
2. Dichters die het bestaan van een vroegromantische geest in hun eigen literatuur illustreren
Sentimentalisme -> Tegenbeweging van verlichting
- Jean-Jacques Rousseau staat hier centraal
o Emile, ou de l’éducation -> de mens is van nature goed
o Hij is dan ook de voorloper van de Romantiek
- Eind 18de eeuw -> vrijheid en individualisme als culturele idealen
o We moeten luisteren naar de gevoelens
o Periode waarin de democratisering wordt geïdealiseerd
o Periode van vele revoluties die tot vele onafhankelijkheden gaat leiden
- In de kunst: Sturm und Drang
1.2. Context
Sturm und Drang
- Wanneer Friedrich Klinger dit begrip gebruikte werd het duidelijk dat het een modefenomeen was
- Kwam voor in het toneelstuk Wirrwarr, oder Sturm und Drang (1776)
- Het verhaal gaat over een Amerikaanse kolonie die onafhankelijk willen worden -> zeer actueel
- Het toneelstuk breekt met al die klassieke regels (zoals de regels van bv Aristoteles)
o Speelt zich af op verschillende tijdstippen met soms zelfs jaren ertussen -> voor de mensen in
de 18de eeuw was deze breuk heel duidelijk
o Geen scheiding van genres -> verschillende registers worden gemengd
o Geen klassieke thematiek -> eerder hedendaags
Kan zeker niet losgekoppeld worden van de Duitse context
- Nationale context -> anti-classicisme en nationalisme
- Johan Gottfried Herder is een belangrijk figuur
o Schreef Fragmente ûber die neuere deutsche Literatur
o Het woord ‘nieuwe’ is hier heel belangrijk
- Het ‘Volk’ als een groots begrip
ð De vroegromanticus gaat kijken naar verhalen uit het verleden zoals sagen, mythen, sprookjes…maar
niet naar de Oudheid
Europese literatuur en cultuur na 1800
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 9: De 1ste helft van de 19de eeuw .................................................................................................... 4
1. Vroegromantiek .......................................................................................................................................... 4
1.1. Cultuurhistorisch perspectief ....................................................................................................................... 4
1.2. Context......................................................................................................................................................... 4
1.3. Kenmerken .................................................................................................................................................. 5
1.4. Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832) ................................................................................................. 6
1.5. Auteurs uit Handboek .................................................................................................................................. 7
2. Romantiek .................................................................................................................................................. 9
2.1. Context......................................................................................................................................................... 9
2.2. Romantsiche esthetica ............................................................................................................................... 10
2.3. Auteurs ............................................................................................................................................... 11
3. Romantiek naar realisme .......................................................................................................................... 15
3.1. Periodisering en terminologie .................................................................................................................... 15
3.2. Cultuurhistorische context ......................................................................................................................... 15
3.3. Het vroegromantische realisme ................................................................................................................. 16
3.4. Het romantisch realisme ............................................................................................................................ 16
3.6. Van Romantiek naar realisme in Engeland ................................................................................................ 19
3.7. Van Romantiek naar realisme in Frankrijk ................................................................................................. 20
Hoofdstuk 10: De 2de helft van de 19de eeuw ................................................................................................. 22
4. Realisme ................................................................................................................................................... 22
4.1. Positivistisch en Realistisch realisme ......................................................................................................... 22
4.2. Realistische roman ..................................................................................................................................... 22
4.3. Positivistisch en esthetisch realisme in de Franse literatuur ...................................................................... 23
4.4. Positivistisch en esthetisch realisme in de Engelse literatuur .................................................................... 24
4.5. Positivistisch realisme in de Russische literatuur ....................................................................................... 24
4.6. Positivistisch en esthetisch realisme in de Duitstalige literatuur ............................................................... 25
4.7. Positivistisch en esthetisch realisme in Spanje........................................................................................... 25
4.8. Positivistisch en esthetisch realisme in Nederland..................................................................................... 26
5. Naturalisme .............................................................................................................................................. 26
, 5.1. Inleiding ..................................................................................................................................................... 26
5.2. Naturalistische roman ............................................................................................................................... 27
5.2.1 Frans naturalisme ............................................................................................................................... 27
5.2.2. Spaans Naturalisme ........................................................................................................................... 28
5.2.4. Nederlands naturalisme..................................................................................................................... 29
5.2.5. Engels naturalisme ............................................................................................................................. 30
5.2.6. Russisch naturalisme.......................................................................................................................... 30
5.2.7. Het Scandinavisch naturalisme .......................................................................................................... 31
5.3. Naturalistisch theater ................................................................................................................................ 32
6. Symbolisme en fin de siècle ...................................................................................................................... 33
6.1. Inleiding ..................................................................................................................................................... 33
6.2. Symbolisme en decadenitisme ................................................................................................................... 33
6.2.1. De poètes maudits ............................................................................................................................. 34
6.2.2. Fin de siècle........................................................................................................................................ 37
6.3. Symbolisme en decadentisme in de Franse literatuur ............................................................................... 37
6.4. Symbolisme en decadentisme in de Frans-Belgische literatuur ................................................................. 37
6.5. Symbolisme en decadentisme in de Engelstalige literatuur....................................................................... 38
6.6. Symbolisme en decadentisme in de Duitstalige literatuur ......................................................................... 39
6.7. Symbolisme en decadentisme in de Italiaanse literatuur .......................................................................... 40
6.8. Symbolisme en decadentisme in de Nederlandstalige literatuur............................................................... 40
Hoofdstuk 11: 1ste helft van de 20ste eeuw (1900-1945) ................................................................................. 41
7. Avant Garde .............................................................................................................................................. 41
7.1. Nationale avant-gardebewegingen ........................................................................................................... 42
7.1.1. Impressionisme .................................................................................................................................. 42
7.1.2. Expressionisme .................................................................................................................................. 42
7.1.3. Imagisme en Vorticisme..................................................................................................................... 43
7.1.4. Acmeïsme .......................................................................................................................................... 44
7.1.5. Constructivisme ................................................................................................................................. 44
7.1.6. Ultraïsme............................................................................................................................................ 44
7.2. Historische Avant-Gardes (1910-1930) ...................................................................................................... 45
7.2.1. Futurisme ........................................................................................................................................... 45
7.2.2. Kubisme ............................................................................................................................................. 46
7.2.3. Dadaïsme .......................................................................................................................................... 46
7.2.4. Surrealisme ........................................................................................................................................ 47
9. Vitalisme ................................................................................................................................................... 48
9.1. Wat is Vitalisme? ....................................................................................................................................... 48
9.2. Vitalisme in de Franse literatuur ................................................................................................................ 48
9.3. Vitalisme in de Engelstalige literatuur ....................................................................................................... 49
9.4. Vitalisme in de Duiste literatuur ................................................................................................................ 49
9.5. Vitalisme in de Russische literatuur ........................................................................................................... 50
9.6. Vitalisme in de Italiaanse literatuur ........................................................................................................... 50
9.7. Vitalisme in de Spaanse literatuur ............................................................................................................. 50
9.8. Vitalisme in de Scandinavische literatuur .................................................................................................. 51
, 9.9. Vitalisme in de Nederlandstalige literatuur ............................................................................................... 52
10. Modernisme ........................................................................................................................................... 52
10.1. Terminoologie en periodisering ............................................................................................................... 52
10.2. Modernistische roman ............................................................................................................................. 52
10.3. Modernistische roman in de Engelse literatuur ....................................................................................... 53
10.4. Modernistische poëzie ............................................................................................................................. 55
10.5. Modernisme in de Franse literatuur ........................................................................................................ 56
10.6. Modernisme in de Duitstalige literatuur .................................................................................................. 56
10.7. Modernisme in de Italiaanse literatuur ................................................................................................... 58
10.8. Modernisme in de Spaanse literatuur ...................................................................................................... 59
10.9. Modernisme in de Portugese literatuur ................................................................................................... 59
Hoofdstuk 12: De 2de helft va de 20ste eeuw (1945-1989) ............................................................................... 60
11. Modernisme naar postmodernisme ........................................................................................................ 60
11.1. Inleiding ................................................................................................................................................... 60
11.2. Existentialisme ......................................................................................................................................... 60
11.2.1. De Existentialistische roman ............................................................................................................ 61
11.2.2. Existentialistisch theater .................................................................................................................. 61
11.3. Absurd Theater ........................................................................................................................................ 62
11.4. Nouveau Roman ...................................................................................................................................... 63
11.5. Oulipo ...................................................................................................................................................... 65
12. Postmodernisme ..................................................................................................................................... 66
12.1. Wat is Postmodernisme? ......................................................................................................................... 66
12.2. Postmodernisme in Latijns-Amerikaanse literatuur................................................................................. 67
12.3. Postmodernisme in de Amerikaanse literatuur ....................................................................................... 67
12.4. Postmodernisme in de Britse literatuur ................................................................................................... 68
12.5. Postmodernisme in de Russische literatuur ............................................................................................. 68
12.6. Postmodernisme in de Italiaanse literatuur............................................................................................. 69
12.7. Postmodernisme in de Portugese literatuur ............................................................................................ 70
12.8. Conclusie .................................................................................................................................................. 70
Examen......................................................................................................................................................... 70
, Hoofdstuk 9: De 1ste helft van de 19de eeuw
1. Vroegromantiek
1.1. Cultuurhistorisch perspectief
- Misleidende term -> vroegromantiek is geen “isme”
o Het gaat om los van elkaar staande figuren die vernieuwende ideeën lanceren zonder te
weten welke esthetische revolutie zich zal ontketenen
- Overgang van Verlichting naar Romantiek was geen eenduidige breuk
- Verlichting -> nadruk op het kritische vermogen van het redelijke denken
o Optimisme en geloof in de mens
- Redelijkheid is een alternatief model dat erop wijst dat de mens een gevoelswezen is
- ‘Gevoelige’ stijl in literatuur -> gaat zorgen voor nieuwe genres zoals de sentimentele roman
- Nadruk op ‘le sentiment’ -> individuele gevoelens -> iets heel filosofisch
- 2de helft 18de eeuw is er sprake van vroegromantiek
2 soorten vroegromantische figuren
1. Dichters, filosofen en denkers die met hun werk en snelle vertalingen een invloed uitoefenen op de
Europese literaturen
2. Dichters die het bestaan van een vroegromantische geest in hun eigen literatuur illustreren
Sentimentalisme -> Tegenbeweging van verlichting
- Jean-Jacques Rousseau staat hier centraal
o Emile, ou de l’éducation -> de mens is van nature goed
o Hij is dan ook de voorloper van de Romantiek
- Eind 18de eeuw -> vrijheid en individualisme als culturele idealen
o We moeten luisteren naar de gevoelens
o Periode waarin de democratisering wordt geïdealiseerd
o Periode van vele revoluties die tot vele onafhankelijkheden gaat leiden
- In de kunst: Sturm und Drang
1.2. Context
Sturm und Drang
- Wanneer Friedrich Klinger dit begrip gebruikte werd het duidelijk dat het een modefenomeen was
- Kwam voor in het toneelstuk Wirrwarr, oder Sturm und Drang (1776)
- Het verhaal gaat over een Amerikaanse kolonie die onafhankelijk willen worden -> zeer actueel
- Het toneelstuk breekt met al die klassieke regels (zoals de regels van bv Aristoteles)
o Speelt zich af op verschillende tijdstippen met soms zelfs jaren ertussen -> voor de mensen in
de 18de eeuw was deze breuk heel duidelijk
o Geen scheiding van genres -> verschillende registers worden gemengd
o Geen klassieke thematiek -> eerder hedendaags
Kan zeker niet losgekoppeld worden van de Duitse context
- Nationale context -> anti-classicisme en nationalisme
- Johan Gottfried Herder is een belangrijk figuur
o Schreef Fragmente ûber die neuere deutsche Literatur
o Het woord ‘nieuwe’ is hier heel belangrijk
- Het ‘Volk’ als een groots begrip
ð De vroegromanticus gaat kijken naar verhalen uit het verleden zoals sagen, mythen, sprookjes…maar
niet naar de Oudheid
