Probleem 1 – Een nieuwe kans? 1950-2015
Garland (2001) – The culture of control
Hoofdstuk 1 – A history of the present
In dit hoofdstuk worden de historische ontwikkelingen van ‘crime control’ en ‘criminal justice’ in de laatste drie decennia besproken
vanuit verschillende perspectieven:
a. Historisch: de recente ontwikkelingen in de criminaliteitsbestrijding komen niet overeen met de verwachte ontwikkelingen.
Vanuit dit perspectief wordt gekeken wat er aan de veranderingen ten grondslag ligt, welke ontwikkelingen tot deze
verandering hebben geleid en hoe deze ontwikkelingen moeten worden begrepen.
b. Penologisch: het penitentiaire klimaat is volledig op de schop gegaan. Duidelijke richtlijnen en een duidelijk raamwerk mist.
In tijden van het penal-welfarism was dit niet het geval.
c. Sociologisch: misdaadbestrijding verandert door formele en informele controle. Beide hebben invloed op elkaar.
Garland stelt dat de volgende transformaties zich hebben voorgedaan:
1. Afname van het rehabilitatie ideaal: rehabilitatie is steeds minder het overheersende doel van het strafrecht geworden en
heeft plaatsgemaakt voor vergelding en risicobeheersing.
2. Hernieuwde opkomst van punitieve sancties en expressief recht: het fenomeen van ‘verdiende loon’ (just desert) neemt de
overhand en vergelding wordt het voornaamste doel van het strafrecht. Proportionaliteit en legitimiteit zijn sinds deze
ontwikkeling steeds belangrijker geworden. Daarnaast zijn publieke boosheid en wraakgevoelens een terugkerende thema’s
binnen de strafwetgeving en besluitvorming. Denk aan de opkomst van het spreekrecht voor slachtoffers en nabestaanden.
3. Veranderingen in de emotionele toon van criminaliteitsbeleid: vroeger was er veel meer aandacht voor menselijkheid en
medeleven met de minderbedeelden. Tegenwoordig bepalen zij niet meer het strafrechtelijke discours. De angst voor
criminaliteit is in de loop van de jaren toegenomen en beleid wordt gevoerd ter voorkoming van deze gevoelens en niet meer
van daadwerkelijke criminaliteit. Het verlangen naar vergelding (en dus hogere straffen) heeft het overgenomen van een
meer sociaal geconstructureerde oplossing.
4. Terugkeer van het slachtoffer: vroeger waren de belangen van het slachtoffer ondergeschikt aan die van het publieke belang,
tegenwoordig wordt het slachtoffer-figuur steeds meer ingezet als reden voor maatregelen of bestraffing. Het slachtoffer en
de nabestaande krijgen steeds meer rechten en bescherming binnen het strafrecht.
5. De burgers moeten beschermd worden: de bescherming van de burger is een dominant thema geworden in de
strafrechtspleging. Omdat de behoefte aan veiligheid steeds meer is toegenomen, is de identificatie en het managen van
risico’s steeds belangrijker geworden. Er is tegenwoordig steeds meer openbaarheid over wat ex-gedetineerden hebben
gedaan en welke risico’s er spelen. Er heeft een verschuiving plaatsgevonden van bescherming van de staat naar
bescherming door de staat.
6. Politisering en het nieuwe populisme: beleid en politiek valt steeds meer samen waardoor beleid steeds populistischer wordt.
Beleid wordt steeds meer gevoerd op basis van politieke standpunten en de mening van het volk en steeds minder op basis
van professionals en onderzoeksresultaten.
7. De herontdekking van de gevangenis: vroeger werd de gevangenis gezien als problematisch instituut een als laatste uitweg
als het echt niet anders meer kon. Tegenwoordig wordt er weer meer gebruik gemaakt van de gevangenis, ook de lengte van
gevangenschap neemt toe. Dit terwijl de criminaliteitscijfers juist afnemen.
8. De transformatie van de criminologische gedachte: in de vooroorlogse periode was het beleid vooral gebaseerd op
criminologische ideeën zoals anomie, relatieve deprivatie, subculturele criminologie, labelling etc. Criminaliteit was het
gevolg van armoede of ‘domheid’. Tegenwoordig wordt er meer gekeken naar de controle theorieën. Criminaliteit wordt
niet meer gezien als afwijking, maar als iets dat erbij hoort. De oorzaak van criminaliteit wordt niet meer gezocht in
deprivatie, maar in inadequate controle (sociaal, situationeel en zelfcontrole).
9. De groeiende infrastructuur van criminaliteitspreventie en veiligheid van de gemeenschap: tegenwoordig wordt er steeds
meer samengewerkt tussen private en publieke partijen om criminaliteit te bestrijden. Vroeger gebeurde dit enkel op publiek
niveau. Deze private partijen staan los van het strafrecht aangezien zij andere doelen hebben. Het is dus een uitbreiding van
de criminaliteitscontrole op een ander niveau.
10. Civiele samenleving en de commercialisering van criminaliteitscontrole: de scheiding tussen publiek en privaat neemt af
waardoor er een grote uitbreiding van private beveiligingsbedrijven plaatsvindt.
11. Nieuwe managementstijlen en werkwijzen: doordat de politie steeds meer bezig is met het verminderen van angstgevoelens
in plaats van daadwerkelijke criminaliteit bestrijden, wordt er meer gebruik gemaakt van risicomanagement. Nieuwe
werkwijzen worden ontwikkeld, vooral met het oog op de kosten/effectiviteit verhouding. Met als gevolg dat er een systeem
ontstaat die enkel nog selectief optreedt tegen criminaliteit. Er wordt vooral opgetreden tegen recidivisten en bij criminaliteit
hotspots.
Garland (2001) – The culture of control
Hoofdstuk 1 – A history of the present
In dit hoofdstuk worden de historische ontwikkelingen van ‘crime control’ en ‘criminal justice’ in de laatste drie decennia besproken
vanuit verschillende perspectieven:
a. Historisch: de recente ontwikkelingen in de criminaliteitsbestrijding komen niet overeen met de verwachte ontwikkelingen.
Vanuit dit perspectief wordt gekeken wat er aan de veranderingen ten grondslag ligt, welke ontwikkelingen tot deze
verandering hebben geleid en hoe deze ontwikkelingen moeten worden begrepen.
b. Penologisch: het penitentiaire klimaat is volledig op de schop gegaan. Duidelijke richtlijnen en een duidelijk raamwerk mist.
In tijden van het penal-welfarism was dit niet het geval.
c. Sociologisch: misdaadbestrijding verandert door formele en informele controle. Beide hebben invloed op elkaar.
Garland stelt dat de volgende transformaties zich hebben voorgedaan:
1. Afname van het rehabilitatie ideaal: rehabilitatie is steeds minder het overheersende doel van het strafrecht geworden en
heeft plaatsgemaakt voor vergelding en risicobeheersing.
2. Hernieuwde opkomst van punitieve sancties en expressief recht: het fenomeen van ‘verdiende loon’ (just desert) neemt de
overhand en vergelding wordt het voornaamste doel van het strafrecht. Proportionaliteit en legitimiteit zijn sinds deze
ontwikkeling steeds belangrijker geworden. Daarnaast zijn publieke boosheid en wraakgevoelens een terugkerende thema’s
binnen de strafwetgeving en besluitvorming. Denk aan de opkomst van het spreekrecht voor slachtoffers en nabestaanden.
3. Veranderingen in de emotionele toon van criminaliteitsbeleid: vroeger was er veel meer aandacht voor menselijkheid en
medeleven met de minderbedeelden. Tegenwoordig bepalen zij niet meer het strafrechtelijke discours. De angst voor
criminaliteit is in de loop van de jaren toegenomen en beleid wordt gevoerd ter voorkoming van deze gevoelens en niet meer
van daadwerkelijke criminaliteit. Het verlangen naar vergelding (en dus hogere straffen) heeft het overgenomen van een
meer sociaal geconstructureerde oplossing.
4. Terugkeer van het slachtoffer: vroeger waren de belangen van het slachtoffer ondergeschikt aan die van het publieke belang,
tegenwoordig wordt het slachtoffer-figuur steeds meer ingezet als reden voor maatregelen of bestraffing. Het slachtoffer en
de nabestaande krijgen steeds meer rechten en bescherming binnen het strafrecht.
5. De burgers moeten beschermd worden: de bescherming van de burger is een dominant thema geworden in de
strafrechtspleging. Omdat de behoefte aan veiligheid steeds meer is toegenomen, is de identificatie en het managen van
risico’s steeds belangrijker geworden. Er is tegenwoordig steeds meer openbaarheid over wat ex-gedetineerden hebben
gedaan en welke risico’s er spelen. Er heeft een verschuiving plaatsgevonden van bescherming van de staat naar
bescherming door de staat.
6. Politisering en het nieuwe populisme: beleid en politiek valt steeds meer samen waardoor beleid steeds populistischer wordt.
Beleid wordt steeds meer gevoerd op basis van politieke standpunten en de mening van het volk en steeds minder op basis
van professionals en onderzoeksresultaten.
7. De herontdekking van de gevangenis: vroeger werd de gevangenis gezien als problematisch instituut een als laatste uitweg
als het echt niet anders meer kon. Tegenwoordig wordt er weer meer gebruik gemaakt van de gevangenis, ook de lengte van
gevangenschap neemt toe. Dit terwijl de criminaliteitscijfers juist afnemen.
8. De transformatie van de criminologische gedachte: in de vooroorlogse periode was het beleid vooral gebaseerd op
criminologische ideeën zoals anomie, relatieve deprivatie, subculturele criminologie, labelling etc. Criminaliteit was het
gevolg van armoede of ‘domheid’. Tegenwoordig wordt er meer gekeken naar de controle theorieën. Criminaliteit wordt
niet meer gezien als afwijking, maar als iets dat erbij hoort. De oorzaak van criminaliteit wordt niet meer gezocht in
deprivatie, maar in inadequate controle (sociaal, situationeel en zelfcontrole).
9. De groeiende infrastructuur van criminaliteitspreventie en veiligheid van de gemeenschap: tegenwoordig wordt er steeds
meer samengewerkt tussen private en publieke partijen om criminaliteit te bestrijden. Vroeger gebeurde dit enkel op publiek
niveau. Deze private partijen staan los van het strafrecht aangezien zij andere doelen hebben. Het is dus een uitbreiding van
de criminaliteitscontrole op een ander niveau.
10. Civiele samenleving en de commercialisering van criminaliteitscontrole: de scheiding tussen publiek en privaat neemt af
waardoor er een grote uitbreiding van private beveiligingsbedrijven plaatsvindt.
11. Nieuwe managementstijlen en werkwijzen: doordat de politie steeds meer bezig is met het verminderen van angstgevoelens
in plaats van daadwerkelijke criminaliteit bestrijden, wordt er meer gebruik gemaakt van risicomanagement. Nieuwe
werkwijzen worden ontwikkeld, vooral met het oog op de kosten/effectiviteit verhouding. Met als gevolg dat er een systeem
ontstaat die enkel nog selectief optreedt tegen criminaliteit. Er wordt vooral opgetreden tegen recidivisten en bij criminaliteit
hotspots.
