MS: WONEN
EXAMEN JUNI 2023
Inhoud
Inleiding.....................................................................................................................................................................4
1. Wonen in Vlaanderen............................................................................................................................................5
1.1 Woningen........................................................................................................................................................5
1.1.1 Voldoende wongingen?............................................................................................................................5
1.1.2 Woningtype..............................................................................................................................................5
1.1.3 Eigendomsstatuut: vooral bewoning door eigenaars..............................................................................5
1.2 Woonomgeving...............................................................................................................................................6
1.2.1 Graad van verstedelijking.........................................................................................................................6
1.2.2 De buurt en de buren...............................................................................................................................6
1.3 Tevredenheid over woning?............................................................................................................................7
1.4 De betekenis van wonen?...............................................................................................................................7
2. Historiek van het Vlaamse woonmodel................................................................................................................8
2.1 Stadsuitbreiding door toestroom arbeiders....................................................................................................8
2.2 Politieke keuze voor een antistedelijk woonmodel........................................................................................8
2.3 Doorbraak van verkavelings-Vlaanderen........................................................................................................8
2.4 Resultaat: sociaal-ruimtelijke dualisering.......................................................................................................9
2.5 Besluit: een woonmodel gericht op eigenaars................................................................................................9
3. Betaalbaar wonen...............................................................................................................................................10
3.1 Woonuitgaven en betaalbaarheid................................................................................................................10
3.2 Betaalbaarheid onderzoek............................................................................................................................10
3.2.1 De woonquote........................................................................................................................................10
3.2.2 Resterend inkomen................................................................................................................................10
3.3 De heersende opinie: een eigen woning is onbetaalbaar.............................................................................12
3.3.1 Woningprijzen in Vlaanderen stijgen.....................................................................................................12
3.3.2 Hoe kunnen we die prijsstijging verklaren?...........................................................................................12
3.3.3 Betaalbaarheid van eigen woning voor starters....................................................................................12
3.3.4 Dualisering op de eigenaarsmarkt.........................................................................................................13
3.4 Besluit: betaalbaarheidsproblemen aan de onderkant................................................................................14
4. Woonkwaliteit.....................................................................................................................................................15
4.1 De kwaliteit van woningen in Vlaanderen....................................................................................................15
4.1.1 Eerst het goede nieuws: het comfort verbetert....................................................................................15
, 4.1.2 De fysische staat van de woning............................................................................................................15
4.1.3 Een miljoen woningen van ontoereikende kwaliteit.............................................................................16
4.1.4 Woningbezetting?..................................................................................................................................16
4.1.5 Energiezuinigheid...................................................................................................................................17
4.1.6 Woningkwaliteit als beleidsprioriteit.....................................................................................................18
4.1.7 Besluit: ongelijke kwaliteitsverbetering.................................................................................................18
4.2 Energie-armoede...........................................................................................................................................18
4.3 Kwaliteit van de woonomgeving...................................................................................................................20
4.3.1 Dubbele milieuongelijkheid...................................................................................................................20
4.3.2 Effecten van de leefomgeving op de gezondheid..................................................................................20
4.3.3 Gezonde leefomgeving vraagt naar ander woonmodel........................................................................21
4.4 Besluit: verband tussen lage kwaliteit en onbetaalbaarheid van wonen.....................................................21
5. Woonzekerheid...................................................................................................................................................22
5.1 Algemene schets woononzekerheid.............................................................................................................22
5.1.1 Effectieve uithuiszettingen en gedwongen verkopen............................................................................22
5.1.2 Woonzekerheid bij huurders..................................................................................................................22
5.2 Uitsluiting van kandidaat-kopers..................................................................................................................23
5.3 Discriminatie op de private huurmarkt.........................................................................................................23
5.3.1 Selecteren is niet hetzelfde als discrimineren.......................................................................................23
5.3.2 Anti-discriminatiewetgeving..................................................................................................................23
5.3.2 Selectie op vermogen – solvabiliteit......................................................................................................23
5.3.2 Praktijktesten over discriminatie op de huisvestingsmarkt...................................................................24
5.3.5 Discriminatie vanuit het perspectief van de verhuurders.....................................................................25
5.3.6 Discriminatie vanuit het perspectief van de huurders...........................................................................27
5.4 Discriminatie en uitsluiting op de sociale huurmarkt...................................................................................28
5.4.1 Discriminerende reacties bij de aankondiging van nieuwe projecten...................................................28
5.4.2 Moeilijke inschrijvingsprocedures en te weinig informatie...................................................................28
5.4.3 Uitsluitende toewijzingsvoorwaarden...................................................................................................29
5.4.4 Weigeringen vermijden..........................................................................................................................29
5.4.5 Minder uitsluiting in de sociale huisvesting...........................................................................................29
5.5 Minder discirminatie vraagt een ander beleid..............................................................................................30
6. De toekomst van het Vlaamse woonmodel........................................................................................................31
6.1 Demografische ontwikkelingen.....................................................................................................................31
6.2 Sociaal-culturele ontwikkelingen woonwensen............................................................................................32
6.3 Toekomstbeeld en huidige woonwensen.....................................................................................................34
6.3.1 tOEKOMSTVISIE......................................................................................................................................34
6.3.2 Toekomstbeeld en huidige woonwensen..............................................................................................34
,7. Naar een ander beleid, naar andere woonvormen.............................................................................................39
7.1 Woonnood aan de onderkant: een gevolg van het Vlaamse woonmodel...................................................39
7.2 Tijd voor nieuw beleid...................................................................................................................................39
7.3 Nieuwe wooninitiatieven..............................................................................................................................40
7.3.1 Een bonte mengeling van alternatieve woonvormen............................................................................40
7.3.2 Verklaring van nieuwe wooninitiatieven...............................................................................................40
7.3.3 Vebreding van doelgroep, probleemstelling en samenwerking............................................................41
7.3.4 Strategieën in, op de rand van of buiten de woonorde.........................................................................41
7.3.5 Een radicaal voorbeeld: housing first.....................................................................................................41
7.3.6 Er is ruimte nodig voor nieuwe wooninitiatieven..................................................................................41
, INLEIDING
Woning en woonomgeving invloed op welzijn
Geen/slechte woning schaadt gezondheid
Woonnood plaatst mensen aan de rand van de samenleving
België = welvaartstaat
Samenlevingsvorm waarin de OH een aantal grondrechten van haar burgers garandeert
Art3. Iedereen heef het recht op menswaardig wonen
Op papier betekent niet dat dit in de praktijk wordt gerealiseerd
Drie belangrijkste doelstellingen van Vlaamse Wooncode:
1. Betaalbaarheid
2. Kwaliteit
3. Woonzekerheid
EXAMEN JUNI 2023
Inhoud
Inleiding.....................................................................................................................................................................4
1. Wonen in Vlaanderen............................................................................................................................................5
1.1 Woningen........................................................................................................................................................5
1.1.1 Voldoende wongingen?............................................................................................................................5
1.1.2 Woningtype..............................................................................................................................................5
1.1.3 Eigendomsstatuut: vooral bewoning door eigenaars..............................................................................5
1.2 Woonomgeving...............................................................................................................................................6
1.2.1 Graad van verstedelijking.........................................................................................................................6
1.2.2 De buurt en de buren...............................................................................................................................6
1.3 Tevredenheid over woning?............................................................................................................................7
1.4 De betekenis van wonen?...............................................................................................................................7
2. Historiek van het Vlaamse woonmodel................................................................................................................8
2.1 Stadsuitbreiding door toestroom arbeiders....................................................................................................8
2.2 Politieke keuze voor een antistedelijk woonmodel........................................................................................8
2.3 Doorbraak van verkavelings-Vlaanderen........................................................................................................8
2.4 Resultaat: sociaal-ruimtelijke dualisering.......................................................................................................9
2.5 Besluit: een woonmodel gericht op eigenaars................................................................................................9
3. Betaalbaar wonen...............................................................................................................................................10
3.1 Woonuitgaven en betaalbaarheid................................................................................................................10
3.2 Betaalbaarheid onderzoek............................................................................................................................10
3.2.1 De woonquote........................................................................................................................................10
3.2.2 Resterend inkomen................................................................................................................................10
3.3 De heersende opinie: een eigen woning is onbetaalbaar.............................................................................12
3.3.1 Woningprijzen in Vlaanderen stijgen.....................................................................................................12
3.3.2 Hoe kunnen we die prijsstijging verklaren?...........................................................................................12
3.3.3 Betaalbaarheid van eigen woning voor starters....................................................................................12
3.3.4 Dualisering op de eigenaarsmarkt.........................................................................................................13
3.4 Besluit: betaalbaarheidsproblemen aan de onderkant................................................................................14
4. Woonkwaliteit.....................................................................................................................................................15
4.1 De kwaliteit van woningen in Vlaanderen....................................................................................................15
4.1.1 Eerst het goede nieuws: het comfort verbetert....................................................................................15
, 4.1.2 De fysische staat van de woning............................................................................................................15
4.1.3 Een miljoen woningen van ontoereikende kwaliteit.............................................................................16
4.1.4 Woningbezetting?..................................................................................................................................16
4.1.5 Energiezuinigheid...................................................................................................................................17
4.1.6 Woningkwaliteit als beleidsprioriteit.....................................................................................................18
4.1.7 Besluit: ongelijke kwaliteitsverbetering.................................................................................................18
4.2 Energie-armoede...........................................................................................................................................18
4.3 Kwaliteit van de woonomgeving...................................................................................................................20
4.3.1 Dubbele milieuongelijkheid...................................................................................................................20
4.3.2 Effecten van de leefomgeving op de gezondheid..................................................................................20
4.3.3 Gezonde leefomgeving vraagt naar ander woonmodel........................................................................21
4.4 Besluit: verband tussen lage kwaliteit en onbetaalbaarheid van wonen.....................................................21
5. Woonzekerheid...................................................................................................................................................22
5.1 Algemene schets woononzekerheid.............................................................................................................22
5.1.1 Effectieve uithuiszettingen en gedwongen verkopen............................................................................22
5.1.2 Woonzekerheid bij huurders..................................................................................................................22
5.2 Uitsluiting van kandidaat-kopers..................................................................................................................23
5.3 Discriminatie op de private huurmarkt.........................................................................................................23
5.3.1 Selecteren is niet hetzelfde als discrimineren.......................................................................................23
5.3.2 Anti-discriminatiewetgeving..................................................................................................................23
5.3.2 Selectie op vermogen – solvabiliteit......................................................................................................23
5.3.2 Praktijktesten over discriminatie op de huisvestingsmarkt...................................................................24
5.3.5 Discriminatie vanuit het perspectief van de verhuurders.....................................................................25
5.3.6 Discriminatie vanuit het perspectief van de huurders...........................................................................27
5.4 Discriminatie en uitsluiting op de sociale huurmarkt...................................................................................28
5.4.1 Discriminerende reacties bij de aankondiging van nieuwe projecten...................................................28
5.4.2 Moeilijke inschrijvingsprocedures en te weinig informatie...................................................................28
5.4.3 Uitsluitende toewijzingsvoorwaarden...................................................................................................29
5.4.4 Weigeringen vermijden..........................................................................................................................29
5.4.5 Minder uitsluiting in de sociale huisvesting...........................................................................................29
5.5 Minder discirminatie vraagt een ander beleid..............................................................................................30
6. De toekomst van het Vlaamse woonmodel........................................................................................................31
6.1 Demografische ontwikkelingen.....................................................................................................................31
6.2 Sociaal-culturele ontwikkelingen woonwensen............................................................................................32
6.3 Toekomstbeeld en huidige woonwensen.....................................................................................................34
6.3.1 tOEKOMSTVISIE......................................................................................................................................34
6.3.2 Toekomstbeeld en huidige woonwensen..............................................................................................34
,7. Naar een ander beleid, naar andere woonvormen.............................................................................................39
7.1 Woonnood aan de onderkant: een gevolg van het Vlaamse woonmodel...................................................39
7.2 Tijd voor nieuw beleid...................................................................................................................................39
7.3 Nieuwe wooninitiatieven..............................................................................................................................40
7.3.1 Een bonte mengeling van alternatieve woonvormen............................................................................40
7.3.2 Verklaring van nieuwe wooninitiatieven...............................................................................................40
7.3.3 Vebreding van doelgroep, probleemstelling en samenwerking............................................................41
7.3.4 Strategieën in, op de rand van of buiten de woonorde.........................................................................41
7.3.5 Een radicaal voorbeeld: housing first.....................................................................................................41
7.3.6 Er is ruimte nodig voor nieuwe wooninitiatieven..................................................................................41
, INLEIDING
Woning en woonomgeving invloed op welzijn
Geen/slechte woning schaadt gezondheid
Woonnood plaatst mensen aan de rand van de samenleving
België = welvaartstaat
Samenlevingsvorm waarin de OH een aantal grondrechten van haar burgers garandeert
Art3. Iedereen heef het recht op menswaardig wonen
Op papier betekent niet dat dit in de praktijk wordt gerealiseerd
Drie belangrijkste doelstellingen van Vlaamse Wooncode:
1. Betaalbaarheid
2. Kwaliteit
3. Woonzekerheid
