Samenvatting Samenleving: Feiten en problemen

Samenleving: feiten en problemen
Inleiding
! Posi ef  normatief

- Posi ef (beschrijvende) analyse = feitelijke vragen
 Hoe ziet de wereld eruit?
- Norma eve (prescrip eve) analyse = rich ng op waardeoordelen
 Hoe zou de wereld eruit moeten zien?

Onderscheidt: wetenschappers kijken naar posi eve analyses  verwachtingen = normatieve ideeën


Drie basisins tu es
Samenlevingen (= onderwerp van studie)

- Meerlagige structuur
 Lokale samenleving [Antwerpen]
 Regionale samenleving [Vlaanderen]
 Na onale samenleving (na estraat) !! [België]
 Suprana onale samenleving [EU]
 Wereldwijde samenleving [Aarde]

- Leden van de samenleving = individuen  burgerschap = 3 delen
 Burgerrechten = nodig voor individuele vrijheid
 Poli eke rechten = recht op deelname aan uitoefening poli eke macht
 Sociale rechten = recht om een waardig leven te leiden (vrij beroep, zekerheid,
huisves ging, gezond milieu, maatschappelijke ontplooiing, gezinsbijdrage, ...)

- Basisins tu es = gevormd door leden van samenleving (samenwerken, studeren, ...)
 Gezin [1]
 Bedrijf/onderneming [3]
 Overheid [2]

Geschiedenis van de homo sapiens
Rol en ontstaan van basisins tu es

Het gezin [1]:

-Nieuwe mensen voortbrengen + verzorgen (idee van vroeggeboorte)
 Prehistorische zorg: Romito 2 (geval van dwerggroei)
 Man, 17-20 jaar = 120cm  verminderde mobiliteit + beperkte strekking arm
 Geen voldoening aan norma eve eisen van samenleving  veel zorg nodig
- Wederzijdse hulp bieden + samenwerken (middelen)
 Informele organisa e

Cogni eve revolu e: (70 000 jaar geleden)

- Ontwikkeling taal
- Nieuwe mogelijkheden
 Samenwerken in (grotere) groepen
 Crea e van verbeelde werkelijkheid
 Ontwikkeling cultuur en religies
 Ruil en handel  markt
 Goederen en/of diensten ruilen voor geld, ... (commodo es)
 Ruil = essen eel kenmerk van markt ≠ geld
 Markt ≠ basisins tu e

,Agrarische revolu e: (10 000 jaar geleden)

- Ontwikkeling landbouw
 Verhoging voedselproduc e (per m²  niet meer zwerven) = grotere samenlevingen
 Structuren
 Andere rollen
 Hiërarchieën ontstaan  ongelijkheden
- Ontwikkeling schri
 Grotere samenlevingen = formele organisa e
- Ontwikkeling van de overheid [2]
 Hiërarchie: meer macht over andere
 Func es: weten maken (schri ) en handhaven + belas ngen innen en uitgeven
 Babylonische we ekst: 1176 v.c.
 Oude Egypte: belas ngen (deel van oogst naar Farao)


Industriële revolu e: (1800)

- Uitvinding van de stoommachine
 Produc viteit neemt toe
 Verstedelijking: migra e naar grote steden
 Transforma e van de samenleving
- Winst maximaliserende bedrijven (schaalvoordelen in produc e)  bedrijf [3]
 Nood aan kapitaal en arbeid (produc emiddelen)
- Sociale rela e tussen werknemer en werkgever verandert
 Omstandigheden verslechteren + onzekerder
 Ongelijkheid en armoede neemt toe
 Commodifica e van menselijke arbeid
 Tranforma e in dingen van goederen die op de markt worden verkocht
 Arbeid = goed te koop op de markt  afhankelijkheid !

 Economische groei:
- Meten van groei: BBP = maatstaf voor de totale output van een samenleving
 Marktwaarde van finale goederen en diensten die geproduceerd en verkocht worden
 BBP per capita = BBP delen door aantal inwoners van een land
 Dalingen: Wereldoorlogen, oliecrisis, financiële crisis, corona, ...
- Zie www.socie es.be voor grafieken van BBP




Drie basisins tu es en de markt:

- Handel op de markt: goederen, arbeid en kapitaal
- Bedrijven [3] hebben produc emiddelen nodig om goederen te produceren
- Gezinnen [1] bezi en produc emiddelen en willen consumeren
- Overheid [2] reguleert de handel en controleert het naleven van contracten
 Ongereguleerde markten = zonder regeling van de overheid (weinig voorbeelden)

Overzicht
Formeel (2&3)  informeel (1) / profit (3)  non-profit (1&2) / privaat (1&3)  openbaar (2)

 4e = maatschappelijk middenveld (vrijwillers, non-profit en liefdadigheidinstellingen)  innovatie

,Basisstructuur
- Beschrijving hoe de taken, rechten en plichten (voordelen) van sociale samenwerking zijn verdeeld
tussen leden van de samenleving

Verdeling van voordelen = rechtvaardigheidstheorie

- Verschillende samenleving = verschillende structuren
- Centrale breuklijn = wie bezit de produc emiddelen?

1. Kapitalis sche staat:
- Private eigendom van produc emiddelen (arbeid en kapitaal)
- Vrije handel op de markt wijst produc emiddelen toe (behulp van prijzen)
- Onzichtbare hand van Adam Smith (1776)

2. Socialis sche staat:
- Collec eve eigendom van produc emiddelen
- Gecentraliseerde toewijzing van produc emiddelen via centrale planning
- Koude oorlog: socialisme (eenpar jstaten) bleek minder produc ef te zijn

3. Welvaartstaat (pragma sch alterna ef tussen beide basisstructuren):
- Kapitalis sche basisstructuur waar overheidsmacht intervenieert (marktkrachten wijzigen)

- Gebruik overheidsmacht
 Mark alingen corrigeren en openbare diensten verlenen (L2)
 Sociale risico’s verzekeren (L3)
 Herverdelen en ongelijkheden verminderen (L4)
 Armoede bestrijden (L5)

- Geschiedenis: sommige 19 e Eeuw  meeste ontwikkeling na WOII (nog steeds opkomst: L6)

- Omvang: tot 30% BBP besteding aan sociale uitgaven  gemiddelde = 19% (OESO)
 Ouderdom, gezondheid, gezin, arbeidsongeschiktheid, ...
 www.socie es.be

- Opva ngen:
 Inkomenssteun voor de armen [food stamps, income support, OCMW, ...]
 Sociale verzekering, sociale rechten, sociale diensten [social insurance, medicare, NHS, …]
 Sociaaleconomisch beleid van de overheid [arbeidsmarkt / rol bij vormgeving van markten]

- Soorten: verschillende taakverdeling van de basisins tu es
 Conserva eve (corpora s sche) = centrale rol voor gezin [België, Duitsland, ...]
 Sociaaldemocra sche = centrale rol voor overheid [Zweden, Denemarken, ...]
 Liberale = centrale rol voor onderneming [VS, VK (niet al jd), ...]

- Macht: structurele interpreta e van de welvaartstaat
 Welvaartstaat = antwoord op problemen door ongereguleerde marktkapitalisme
 Schadebeperkend, probleemoplossend instrument
 Kri eken
o Progressieven: verbetering maar geen radicale oplossing voor onderliggend
o Conserva even: royaal, duur en demo verend
 Alterna eve interpreta e vanuit power resource theory
 Product van belangenconflicten, klassenstrijd en klassenallian es
 Welvaartstaat = resultaat van macht van arbeidersklasse, bereikt door organisa e

, Sociaal contract
Bepaling basisstructuur = complex poli ek proces

- Sociaal contract = hypothe sch contract tussen burgers dat de basisstructuur beschrij
- Vb. declara on of America

Grondleggers: bezighouden met de rol van de overheid

- Hobbes: hee staat gezag over de individu
- Locke: is eigendom legi em
- Rousseau: Soevereiniteit moet in handen zijn van het volk

Overlappende genera es:
- Contracten: (her)onderhandeld door mensen van verschillende genera es
- Nieuwe onderhandelingen
 Normale jden: stapsgewijze aanpassingen
 Keerpunt (crisis, oorlog, ...): grondige herzieningen



Kernbegrippen
- Meerlagige structuur
- Burger-, poli eke en sociale rechten
- Sociale basisins tu es
- Gezin
- Bedrijf
- Overheid
- Markt
- Commodifica e
- BBP per capita
- Ongereguleerde markt
- Maatschappelijk middenveld
- Basisstructuur van de samenleving
- Kapitalis sche / socialis sche / welvaarstaat
- Sociaal contract