Hoofdstuk 1: Psychologie en haar methoden.........................................................................................6
2. Methoden in de psychologie..........................................................................................................6
2.1 Wetenschappelijke kennis........................................................................................................6
2.2 Beschrijven van gedrag.............................................................................................................7
2.2.1 Vragenlijst..........................................................................................................................7
2.2.2 Gevalstudie of case study..................................................................................................7
2.2.3 Test....................................................................................................................................7
2.2.4 Observatie..........................................................................................................................7
2.3 Verklaren van gedrag................................................................................................................8
2.3.1 De experimentele methode...............................................................................................8
2.3.2 Correlationele methode (kunnen herkennen en verklaren)..............................................8
3. Besluit.............................................................................................................................................9
Hoofdstuk 2: Leerprocessen.................................................................................................................10
1. Klassieke conditionering...............................................................................................................10
1.1 Het experiment van Pavlov.....................................................................................................11
1.1.1 Wat is er aan de hand met de hond?...............................................................................11
1.1.2 Wat leren we uit het experiment van Pavlov...................................................................12
1.2 Het experiment van Watson: kleine Albert (little Albert).......................................................12
1.3 Kenmerken van klassieke conditionering................................................................................12
1.3.1 Uitdoving.........................................................................................................................12
1.3.2 Herconditionering............................................................................................................12
1.3.3 Prikkelveralgemening.......................................................................................................12
1.3.4 Prikkeldiscriminatie..........................................................................................................12
2. Operante conditionering..............................................................................................................13
2.1 Het experiment van Thorndike...............................................................................................13
2.2 Het experiment van Skinner...................................................................................................13
2.3 Kenmerken van operante conditionering...............................................................................14
2.3.1 Bekrachtigers...................................................................................................................14
2.3.2 Positieve en negatieve bekrachtigers...............................................................................14
2.3.3 Positieve en negatieve straf.............................................................................................14
2.3.4 Primaire en secundaire bekrachtigers..............................................................................15
2.3.5 Prikkeldiscriminatie..........................................................................................................15
2.3.6 Prikkelveralgemening.......................................................................................................15
2.3.7 Uitdoving.........................................................................................................................15
2.3.8 Bekrachtigingsschema’s...................................................................................................15
1
, 2.3.9 Shaping............................................................................................................................15
2.4 Alternatieven voor straffen en belonen..................................................................................16
3.1 Het experiment van Bandura..................................................................................................16
3.1.1 Wat leren we uit het experiment van Bandura?..............................................................16
3.2 Kenmerken van het leren door imiteren.................................................................................17
4. Inzichtelijk leren............................................................................................................................17
4.1 Het experiment van Köhler.....................................................................................................17
4.1.1 Wat leren we uit dit experiment?....................................................................................17
4.2 Kenmerken van het inzichtelijk leren......................................................................................17
Hoofdstuk 3: Geheugen........................................................................................................................18
1. Inleiding........................................................................................................................................18
2. Het informatieverwerkingsmodel.................................................................................................18
2.1 Inleiding..................................................................................................................................18
2.2 Het Zintuigelijke of Sensorische geheugen.............................................................................19
2.3 Het Korte Termijn Geheugen (KTG)........................................................................................19
2.4 Het Lange Termijn Geheugen (LTG)........................................................................................20
2.4.1 Verschillende geheugentypes in het LTG.........................................................................21
2.4.1.1 Intentioneel – incidenteel geheugen........................................................................21
2.4.1.2 Expliciet – impliciet geheugen...................................................................................22
2.4.1.3 Episodisch, semantisch en procedureel geheugen...................................................22
3 Factoren die de werking van het geheugen beïnvloeden..............................................................22
3.1 Duur: de vergeetcurve van Ebbinghaus..................................................................................22
3.2 Structuur.................................................................................................................................22
3.3 Grondigheid van de verwerking..............................................................................................22
3.4 Vergeten door interferentie...................................................................................................22
3.5 Motivatie................................................................................................................................22
3.6 Emotionele factoren...............................................................................................................22
3.7 Contextafhankelijkheid...........................................................................................................23
4. De juiste studiemethode, een goed gebruik van ons geheugen...................................................24
4.5.6 Beweging, slaap en voeding.............................................................................................24
4.5.6.4 Leerstijlen.................................................................................................................24
Hoofdstuk 4: Intelligentie.....................................................................................................................25
1 Wat verstaan mensen onder intelligentie......................................................................................25
2 Analytische intelligentie.................................................................................................................26
2.1 Intelligentietests.....................................................................................................................26
2.2 Werkelijke leeftijd – verstandelijke leeftijd.............................................................................27
2
, 2.3 Intelligentiequotiënt...............................................................................................................27
2.4 Spreiding van de intelligentie.................................................................................................27
2.5 De structuur van analytische intelligentie...............................................................................28
2.5.1 Spearman’s g-factor.........................................................................................................28
2.5.2 Model van Cattell.............................................................................................................28
2.6 Enkele gegevens over IQ.........................................................................................................28
2.6.1 Hoe stabiel zijn IQ-scores?...............................................................................................28
2.6.2 Invloed van erfelijkheid en omgeving op IQ-scores.........................................................29
2.6.2.1 Invloed van erfelijkheid.............................................................................................29
2.6.2.2 Invloed van de omgeving..........................................................................................29
2.6.3 Het Flynneffect................................................................................................................29
3 Praktische intelligentie..................................................................................................................30
3.1 Praktische en creatieve intelligentie van Sternberg................................................................30
3.2 Multipele of meervoudige intelligenties van Gardner............................................................30
4 Sociale en emotionele intelligentie................................................................................................31
4.1 Componenten van sociaal-emotionele intelligentie...............................................................31
4.2 Het leren van sociale en emotionele vaardigheden................................................................31
5 Besluit............................................................................................................................................31
Hoofdstuk 5: Emoties...........................................................................................................................32
1 Wat is ‘emotie’?.............................................................................................................................32
1.1 Aspecten van een emotie.......................................................................................................32
1.2 Onderscheid tussen emotie, stemming, temperament en gevoelsstoornis............................33
2 Evaluatie van de stimulus..............................................................................................................33
2.1 Zajonc: twee routes voor emoties..........................................................................................33
3 Respons: de lichamelijke component van emoties........................................................................33
3.1 Bijdrage van autonome zenuwstelsel.....................................................................................33
3.2 De gezichtsuitdrukking van emoties.......................................................................................34
3.3 Aangeboren, aangeleerd, cultureel verschillend....................................................................34
3.4 Het belang van gezichtsfeedback............................................................................................34
3.5 Emotioneel handelen..............................................................................................................34
4 De bewuste, subjectieve ervaring van de emotie..........................................................................34
4.1 We interpreteren de omgeving..............................................................................................34
4.2 We beoordelen de situatie.....................................................................................................34
4.3 We zijn al dan niet bereid tot actie.........................................................................................35
4.4 We evalueren de emotie........................................................................................................35
4.5 Omgaan met emoties.............................................................................................................35
3
, 4.5.1 Emotieregulatie...............................................................................................................35
4.5.2 Therapie...........................................................................................................................36
Besluit...............................................................................................................................................36
Hoofdstuk 6: Motivatie.........................................................................................................................37
1 Wat is motivatie?...........................................................................................................................37
2 Intrinsieke en extrinsieke motivatie...............................................................................................38
Intrinsieke motivatie.....................................................................................................................38
Extrinsieke motivatie....................................................................................................................38
2.2.1 Behoeftehiërarchie van Maslow......................................................................................38
2.2.2 Zelfdeterminatietheorie...................................................................................................39
2.2.2.1 De 3 basisbehoeften.................................................................................................39
2.3 Beïnvloeding extrinsieke en intrinsieke motivatie..................................................................39
3 Motivationele conflicten................................................................................................................40
4 Zelfcontrole...................................................................................................................................40
4.1 Uitstelgedrag..........................................................................................................................40
4.2 Zelfregulatie............................................................................................................................40
5 Attributietheorie en motivatie.......................................................................................................41
5.1 Mindset...................................................................................................................................42
5.1.1 Zin en onzin van ‘growth mindset’...................................................................................42
Hoofdstuk 7: Waarneming....................................................................................................................43
1 Inleiding.........................................................................................................................................43
2 Functies van het waarnemen.........................................................................................................44
2.1 Functies om je te oriënteren in de omgeving.........................................................................44
2.2 Functies om je te ontwikkelen................................................................................................44
2.3 Belevingsfuncties....................................................................................................................45
2.4 Aandachtspunten en begeleidingstips voor een veilig klimaat...............................................45
3 Algemene kenmerken van het waarnemingsproces......................................................................45
4 Beïnvloedende factoren................................................................................................................47
4.1 Beïnvloeding door fysiologische factoren...............................................................................47
4.2 Beïnvloeding door interpersoonlijke factoren........................................................................47
4.2.1 Halo- en Horn effect.........................................................................................................47
4.2.2 Eerste indruk (primacy) effect..........................................................................................47
4.2.3 Laatste indruk (receny) effect..........................................................................................47
4.2.4 Selffulfiling prophecy (vooroordelen)..............................................................................47
4.3 Beïnvloeding door het persoonlijk referentiekader................................................................47
4.4 Beïnvloeding door affectieve en conatieve factoren..............................................................48
4