Samenvatting persoonlijkheidspsychologie

Inleiding Persoonlijkheidspsychologie
Definitie persoonlijkheid
Persoonlijkheid = de verzameling van psychologische trekken en mechanismen binnen een individu, die
georganiseerd en relatief stabiel zijn, en die de interacties met en de aanpassingen aan de intrapsychische, fysieke en
sociale omgeving beïnvloeden

Gemiddelde neigingen (average tendencies) = een eigenschap van iemand die vaker voorkomt, dit kan je niet altijd
zien
Trekken (traits) = eigenschappen die verschillen/gelijkenissen tussen mensen beschrijven
Je beschrijft, verklaart en voorspelt toekomstig gedrag om bepaalde situaties en gedragingen te verklaren => enkel
op groepsniveau

Cognitieve processen van informatieverwerking  bv iemand die extravert is gaat op een bepaalde manier interactie
maken met anderen vergeleken met introverten

Je persoonlijkheid zorgt voor onderstaand proces




Persoonlijkheid is intern
Het is georganiseerd => geen willekeurige verzameling van elementen, maar samenhangend geheel  bv als je
boodschappen gaat doen ben je nog steeds dezelfde persoon als gisteren
Relatief stabiel doorheen de tijd en consistent overheen situaties  kindertijd en volwassenheid vergelijken

Interactie tussen persoon en omgeving is complex!
- Perceptie = bv angstig zijn als iemand je naam roept op straat en het als raar opneemt
- Selectie = bv extraverten kiezen sneller groepssporten vergeleken met introverten
- Uitlokking = bv je bent kwetsbaar en kan bescherming van andere uitlokken, bv een rustige hobby aanbieden als
je kind heel druk is
- Manipulatie = bv je probeert de situatie aan te passen aan je persoonlijkheidsprofiel

Adaptief functioneren = flexibel omgaan met stress, uitdagingen etc. die we tegenkomen en tegelijk onze levensstijl
behouden

Onze omgeving stelt ons voortdurend op de proef:
- Fysieke omgeving: fysiek gevaar  bv overleving, veiligheid
- Sociale omgeving: vrienden, collega’s, partner  bv liefde, respect, erbij horen
- Intrapsychische omgeving: herinneringen, dromen, verlangens,…  bv eigenwaarde

We hebben verschillende verlangens en die kunnen we door onze persoonlijkheid sneller/minder snel bereiken

Terminologie
Temperament en persoonlijkheid spelen allebei een even grote rol

,Persoonlijkheidspsychologie
Persoonlijkheidspsychologie =
1. Houdt zich bezig met bestuderen van persoonlijkheid
2. Begrijpen van individuele verschillen tussen mensen

Impliciete theorieën zijn:
 Intuïtief
 Selectieve waarneming
 Evaluaties

Wetenschappelijke persoonlijkheidstheorieën
 Beschrijven menselijke kenmerken
 Persoonlijkheid als psychologisch construct (= NIET direct observeerbaar en determinant van gedrag)

Drie analyseniveau




2 verschillende onderzoeken om persoonlijkheid te bestuderen




Theorie versus onderzoek
Grote persoonlijkheidstheorieën zijn  die worden vergeleken met de Hedendaagse onderzoek in
gebaseerd op de analyseniveau empirische onderzoeken  persoonlijkheidspsychologie en die
‘human nature’ van Freud analyseniveau en individuele
groepsverschillen zijn daar
belangrijk in

Wat is een goede persoonlijkheidstheorie
 Voorziet richtlijnen voor verder onderzoek
 Verklaart en organiseert bestaande bevindingen
 Maakt voorspellingen over gedrag en psychologische fenomenen
Astrologie is geen theorie, maar een overtuiging!

Evaluatiecriteria van wetenschappelijke theorieën
 Heuristische waarde: het brengt alles verder vooruit
 Toetsbaar
 Spaarzaam: zonder al te veel theorieën verklaren
 Volledig

, Persoonlijkheidstheorieën
1. Dispositionele persoonlijkheidstheorieën
Wat zijn persoonlijkheidstrekken?
= fundamentele en universele bouwstenen van persoonlijkheid. PH-treken zijn dus typerend en karakteristieke
eigenschappen

Dispositie = geneigdheid om zich op een bepaalde manier te gedragen

Uitgangspunt van trektheorie =>
 Trekken zijn relatief stabiel in de tijd en
 Relatief consistent over de situatie

Trekken als intern/causaal: Trekken als louter beschrijvende termen:
 Inwendig  Geen veronderstelling over oorzaak en gedrag
 Verklarend voor gedrag  Categorie van handelingen die vaak voorkomen
 Sluimerend aanwezig kunnen zijn

Identificeren van trekken door 3 dispositionele modellen
Lexicale benadering
Lexicale hypothese = we hebben voor alle belangrijke, relevante individuele verschillen een woord in onze taal

Belangrijk van trekken bepaald door 3 criteria:
1. Gebruiksfrequentie
2. Synoniemfrequentie
3. Cross-culturele universaliteit => komt het overheen verschillende culturen voor?
=> woordenboekstudies en individuele verschillen selecteren daar in wat wel en niet kan

Statistische benadering
1. Als eerst vertrek je vanuit een itempool vanuit de woordenboek studies uit de lexicale benadering
 Dan vind je verschillende adjectieven
 Vragen over gedrag, emoties en ervaringen

2. Dan ga je reduceren dmv factoranalyse
 Factoranalyse = identificeren van grote, onderliggende dimensies om aantal items te reduceren
 Groeperen van persoonlijkheidstrekken die sterk correleren en gemeenschappelijke kenmerken hebben
 Items en adjectieven die vergelijkende patronen hebben worden samen geplaatst  factor of dimensie




Theoretische benadering
 Theorie bepaalt belangrijkste trekken
 Selectie van items in functie van theoretische constructen die belangrijk zijn om PH-trekken te meten

Deze 3 benaderingen samen = dispositionele modellen

Evolutie van trektheorieën
Gordon Allport
 Lexicale benadering
 GEEN persoonlijkheidsinstrument gemaakt
 Identificeerde 17 953 trekken in het Engels waarvan 4500 stabiel zijn
 Aanhanger nomothetische en idiografische benadering
 Gedrag is deels variabel (de persoonlijkheid) en deels consistent (de situatie)
 Voorspellen gedrag in specifieke situatie => onmogelijk

Raymond Cattell

,  Deed empirisch onderzoek naar structuur van persoonlijkheid
 Statistiek => multi-method benadering (S,T en L-data)
 Startpunt: 4500 strekken
 Reductie gedaan obv synoniemen en factoranalyse
 16 persoonlijkheidsfactoren
 Kritiek: te veel factoren weerhouden, zeer moeilijk repliceerbaar => mensen komen moeilijk tot dezelfde
uitkomst

Hans Eysenck
 Elke belangrijke persoonlijkheidsdimensie is in mate ergelijk en heeft een aantoonbare fysiologische basis
(iets lichamelijks)
 Elimineerde dimensies als ze daar niet aan voldeden
 Factoranalyse van 3 basistrekken (PEN-model)
o Extraversie – introversie
o Neuroticisme – emotionele stabiliteit
o Psychoticisme
 Hiërarchisch model:




 Kritiek: hij had te weinig factoren gebruikt

Five factor model
Fiske
 Eerste versie 5 factorenmodel
 Werkte verder op date Cattell
 Factoranalyse
 De uiteindelijke big 5 = neuroticisme, extraversie, openheid, aangenaamheid, gewetensvolheid

Verschil tussen 5 factoren model en Big 5: je spreekt van big 5 als je vertrokken bent vanuit lexicaal onderzoek

Paul Costa en Robert McCrae
 Jaren 70-80
 Factoranalystisch onderzoek obv vragenlijstgegevens en GEEN lexicale benadering
 Eerst: 3 persoonlijkheidsdimensies
 Vanuit lexicale benadering => een toevoeging van aangenaamheid en conciëntieusheid
 Bestaan van five factor model

5 bipolaire dimensies:
 Elke trek valt op een schaal gescoord  bv scoor je hoog op extravert dan scoor je laag op introvert
 Elke trek is normaal verdeeld




1. Extraversie ↔ Sociaal, assertief, dominant, energiek en optimistisch VS een voorkeur hebben voor
Introversie solitaire activiteiten, anderen volgen en introvert zijn – kwantiteit sociale interactie