one
FORENSICHE PSYHIATRIE
Studiejaar 2022-2023
,Inhoud
Week 1 – 1 februari................................................................................................................................2
Hoofdstuk 21 Rechtsposities in de gedwongen zorg: een overzicht...................................................2
Hoofdstuk 24 Forensische behandelsettingen voor volwassenen......................................................4
Week 2 – 15 maart.................................................................................................................................6
Hoofdstuk 1 Psychiatrische stoornis en diagnostiek...........................................................................6
Hoofdstuk 18 Het gedragskundig onderzoek pro Justitia...................................................................8
Week 3 – 1 maart...................................................................................................................................9
Hoofdstuk 4 Psychotische stoornissen...............................................................................................9
Hoofdstuk 19 Toerekeningsvatbaarheid en toerekenen..................................................................14
Week 4 – 8 maart.................................................................................................................................16
Hoofdstuk 5 Stemmingsstoornissen.................................................................................................16
Hoofdstuk 6 Posttraumatische-stressstoornis en dissociatieve stoornissen....................................18
Hoofdstuk 12 Suïcidaal gedrag.........................................................................................................21
Week 5 – 15 maart...............................................................................................................................23
Hoofdstuk 9 Verslavingsstoornissen.................................................................................................23
Hoofdstuk 26 Forensische zorg en interventies................................................................................30
Week 6 – 22 maart...............................................................................................................................32
Hoofdstuk 22 Zorg in strafrechtelijk kader.......................................................................................32
Hoofdstuk 23 Gedwongen zorg in civielrechtelijk kader...................................................................35
Week 7 – 5 april....................................................................................................................................38
Hoofdstuk 14 Autismespectrumstoornissen.....................................................................................38
Hoofdstuk 10 Parafiele stoornissen..................................................................................................40
Hoofdstuk 28 Behandeling van zedendelinquenten plus bijlage......................................................42
Week 8 – 12 april..................................................................................................................................46
Hoofdstuk 13 Persoonlijkheidsstoornissen.......................................................................................46
Hoofdstuk 15 Aandachtsdeficiëntie-/hyperactiviteitsstoornis (ADHD).............................................50
Week 9 – 19 april..................................................................................................................................51
Hoofdstuk 11 Gedragsstoornissen....................................................................................................51
Hoofdstuk 27 behandeling van personen met agressief gedrag.......................................................55
Week 10 – 26 april................................................................................................................................57
Hoofdstuk 20 Risicotaxatie...............................................................................................................57
Hoofdstuk 29 Stalking en brandstichting..........................................................................................60
1
,Week 1 – 1 februari
Hoofdstuk 21 Rechtsposities in de gedwongen zorg: een overzicht
In Nederland: ‘gevaarscriteria’ in wetten: op basis waarvan forse inbreuken op grondrechten als
vrijheid en onaantastbaarheid van het menselijk lichaam worden gelegitimeerd.
Gevaarlijkheid: relatief, subjectief en cultuurspecifiek.
Civiel (burgerlijk recht) Strafrecht
Wet Verplichte Geestelijke Gezondheidszorg
(WvGGZ) (vervanger van de Wet BOPZ)
Route kan reeds bewandeld worden wanneer Reageert op een gepleegd (alsmede gepoogd of
het gevaar zich nog niet heeft verwezenlijkt, voorbereid) strafbaar feit om de samenleving te
maar uit ander mogelijk gevaarzettend gedrag beschermen tegen mogelijke herhaling van het
wordt afgeleid. strafbare gedrag.
Gevaar voor zichzelf kwalificeert ook voor Voor het strafrecht is gevaar voor zichzelf niet
gedwongen zorg relevant (zelfdoding is niet strafbaar)
Gevaar moet voortkomen uit de stoornis Gevaar is meestal gekoppeld aan een gepleegd
strafbaar feit of andere factoren die iemand
delictgevaarlijk maken. Sanctionering is niet
gericht op herstel van een stoornis maar vooral
op het voorkomen van herhaling van
delictgedrag.
Gelegitimeerd door art. 5 onder e EVRM. Gelegitimeerd door art. 5 onder a EVRM.
Civiel recht stopt op het moment/ de dag dat de In de tbs wordt minimaal na een jaar pas weer
rechtvaardigingsgrond is weggevallen, beoordeeld of de betrokkene nog steeds
bijvoorbeeld omdat de patiënt niet meer gevaarlijk is.
gevaarlijk wordt geacht.
Voor de jeugd-ggz en de Wet BOPZ geldt een Iemand is pas vanaf 12 jaar verantwoordelijk te
ondergrens van 12 jaar. stellen en delicten tussen het 12e en 18e
Derde route: civielrechtelijke levensjaar vallen onder het jeugdstrafrecht
jeugdbeschermingsmaatregelen (OTS). Wordt (speciale sancties), primair een pedagogisch
niet opgelegd omdat kind zelf iets heeft gedaan, doel, speciale preventie en (her)opvoeding.
maar omdat de ouders ernstige problemen Art. 77b Sr: mogelijk om 16-17-jarigen om het
ondervinden bij de opoeding. OTS kan ook bij volwassenstrafrecht toe te passen.
kinderen jonger dan 12 jaar.
BOPZ -> WvGGZ:
- behandeling minder ingrijpend maken
- verplichte zorg ook buiten een instelling mogelijk
- de cliënt moet voldoende invloed hebben
- steeds aandacht voor de maatschappelijke participatie van de cliënt
- familieleden en andere directbetrokkenen meer betrokken
- voorkómen van verplichte zorg en het kiezen voor minder dwang
De kloof tussen reguliere ggz en forensische ggz is groter geworden, terwijl ze juist de kloof kleiner
wilden maken (gaat immers om zelfde soort cliënten)
Verlof binnen strafrechtelijk kader worden steeds strengere eisen aan gesteld, terwijl de WvGGZ juist
ruimer (en vrijer) wordt. Daar kan ook wat over gezegd worden: in hoeverre kan de autonomie van
de cliënt voorop staan als iemand super psychotisch is?
Verplichte geestelijke gezondheidszorg: crisismaatregel en zorgmachtiging.
2
, Forensische psychiatrie
Discipline op grensvlak tussen psychiatrie en recht, twee hoofdactiviteiten:
- adviseren aan de rechtbank over psychiatrisch zieke verdachten
- behandelen en verplegen van deze patiënten binnen een justitiële context, d.w.z. met rapportage
aan de rechtbank of reclassering.
OM maakt de beslissing of bij verward/crimineel gedrag iemand wordt aangehouden door de politie
en in hechtenis wordt genomen.
Andere weg is via de crisisdienst van de GGZ, dan sprake van een vrijwillige/ dwang crisisopname.
Bij gevaar voor zichzelf kan via de burgemeester iemand worden opgenomen.
Schulduitsluitingsgrond – ontoerekenbaarheid (art. 39 Sr)
Procesbekwaamheid (art. 16 Sv)
Moet steeds vaker worden meegenomen als pro Justitia rapporteur. Deden we in Nederland niet
echt aan, advocaat behartigt goed de belangen. Maar door Europa erop gewezen dat wij hier wel
makkelijk over heen stappen, de verdachte moet het proces ook kunnen snappen. Iemand met
psychische aandoening kan hier problemen mee hebben.
Forensische psychiatrische zorg:
28 verschillende forensische zorgtitels, 7 categorieën:
• Zorg zonder strafoplegging (strafrechtelijk zorgmachtiging) (bijv. bij volledige
ontoerekeningsvatbaarheid)
• Tbs met dwangverpleging
• Zorg als voorwaarde bij beslissing rechter of OM
• Zorg in het kader van Forensische Psychiatrisch Toezicht (samenwerkingsmodel gericht op de
veilige uitstroom van tbs gestelden)
• Zorg in detentie, tijdens tenuitvoerlegging vrijheidsstraf of ISD-maatregel
• Diagnostiek
• Zorg zonder strafrechtelijke titel
Systematiek en regeling van rechtspositie
- Externe versus interne rechtspositie
o Extern: regels over het kader van de vrijheidsbeneming (Sr en Wet BOPZ)
o Intern: welke rechten heeft een persoon tijdens de opsluiting.
Twee aspecten van belang bij het bepalen van iemands externe en interne rechtspositie:
o Juridische titel
o Het type inrichting waar een betrokkene in verblijft, het ‘dak’.
3
FORENSICHE PSYHIATRIE
Studiejaar 2022-2023
,Inhoud
Week 1 – 1 februari................................................................................................................................2
Hoofdstuk 21 Rechtsposities in de gedwongen zorg: een overzicht...................................................2
Hoofdstuk 24 Forensische behandelsettingen voor volwassenen......................................................4
Week 2 – 15 maart.................................................................................................................................6
Hoofdstuk 1 Psychiatrische stoornis en diagnostiek...........................................................................6
Hoofdstuk 18 Het gedragskundig onderzoek pro Justitia...................................................................8
Week 3 – 1 maart...................................................................................................................................9
Hoofdstuk 4 Psychotische stoornissen...............................................................................................9
Hoofdstuk 19 Toerekeningsvatbaarheid en toerekenen..................................................................14
Week 4 – 8 maart.................................................................................................................................16
Hoofdstuk 5 Stemmingsstoornissen.................................................................................................16
Hoofdstuk 6 Posttraumatische-stressstoornis en dissociatieve stoornissen....................................18
Hoofdstuk 12 Suïcidaal gedrag.........................................................................................................21
Week 5 – 15 maart...............................................................................................................................23
Hoofdstuk 9 Verslavingsstoornissen.................................................................................................23
Hoofdstuk 26 Forensische zorg en interventies................................................................................30
Week 6 – 22 maart...............................................................................................................................32
Hoofdstuk 22 Zorg in strafrechtelijk kader.......................................................................................32
Hoofdstuk 23 Gedwongen zorg in civielrechtelijk kader...................................................................35
Week 7 – 5 april....................................................................................................................................38
Hoofdstuk 14 Autismespectrumstoornissen.....................................................................................38
Hoofdstuk 10 Parafiele stoornissen..................................................................................................40
Hoofdstuk 28 Behandeling van zedendelinquenten plus bijlage......................................................42
Week 8 – 12 april..................................................................................................................................46
Hoofdstuk 13 Persoonlijkheidsstoornissen.......................................................................................46
Hoofdstuk 15 Aandachtsdeficiëntie-/hyperactiviteitsstoornis (ADHD).............................................50
Week 9 – 19 april..................................................................................................................................51
Hoofdstuk 11 Gedragsstoornissen....................................................................................................51
Hoofdstuk 27 behandeling van personen met agressief gedrag.......................................................55
Week 10 – 26 april................................................................................................................................57
Hoofdstuk 20 Risicotaxatie...............................................................................................................57
Hoofdstuk 29 Stalking en brandstichting..........................................................................................60
1
,Week 1 – 1 februari
Hoofdstuk 21 Rechtsposities in de gedwongen zorg: een overzicht
In Nederland: ‘gevaarscriteria’ in wetten: op basis waarvan forse inbreuken op grondrechten als
vrijheid en onaantastbaarheid van het menselijk lichaam worden gelegitimeerd.
Gevaarlijkheid: relatief, subjectief en cultuurspecifiek.
Civiel (burgerlijk recht) Strafrecht
Wet Verplichte Geestelijke Gezondheidszorg
(WvGGZ) (vervanger van de Wet BOPZ)
Route kan reeds bewandeld worden wanneer Reageert op een gepleegd (alsmede gepoogd of
het gevaar zich nog niet heeft verwezenlijkt, voorbereid) strafbaar feit om de samenleving te
maar uit ander mogelijk gevaarzettend gedrag beschermen tegen mogelijke herhaling van het
wordt afgeleid. strafbare gedrag.
Gevaar voor zichzelf kwalificeert ook voor Voor het strafrecht is gevaar voor zichzelf niet
gedwongen zorg relevant (zelfdoding is niet strafbaar)
Gevaar moet voortkomen uit de stoornis Gevaar is meestal gekoppeld aan een gepleegd
strafbaar feit of andere factoren die iemand
delictgevaarlijk maken. Sanctionering is niet
gericht op herstel van een stoornis maar vooral
op het voorkomen van herhaling van
delictgedrag.
Gelegitimeerd door art. 5 onder e EVRM. Gelegitimeerd door art. 5 onder a EVRM.
Civiel recht stopt op het moment/ de dag dat de In de tbs wordt minimaal na een jaar pas weer
rechtvaardigingsgrond is weggevallen, beoordeeld of de betrokkene nog steeds
bijvoorbeeld omdat de patiënt niet meer gevaarlijk is.
gevaarlijk wordt geacht.
Voor de jeugd-ggz en de Wet BOPZ geldt een Iemand is pas vanaf 12 jaar verantwoordelijk te
ondergrens van 12 jaar. stellen en delicten tussen het 12e en 18e
Derde route: civielrechtelijke levensjaar vallen onder het jeugdstrafrecht
jeugdbeschermingsmaatregelen (OTS). Wordt (speciale sancties), primair een pedagogisch
niet opgelegd omdat kind zelf iets heeft gedaan, doel, speciale preventie en (her)opvoeding.
maar omdat de ouders ernstige problemen Art. 77b Sr: mogelijk om 16-17-jarigen om het
ondervinden bij de opoeding. OTS kan ook bij volwassenstrafrecht toe te passen.
kinderen jonger dan 12 jaar.
BOPZ -> WvGGZ:
- behandeling minder ingrijpend maken
- verplichte zorg ook buiten een instelling mogelijk
- de cliënt moet voldoende invloed hebben
- steeds aandacht voor de maatschappelijke participatie van de cliënt
- familieleden en andere directbetrokkenen meer betrokken
- voorkómen van verplichte zorg en het kiezen voor minder dwang
De kloof tussen reguliere ggz en forensische ggz is groter geworden, terwijl ze juist de kloof kleiner
wilden maken (gaat immers om zelfde soort cliënten)
Verlof binnen strafrechtelijk kader worden steeds strengere eisen aan gesteld, terwijl de WvGGZ juist
ruimer (en vrijer) wordt. Daar kan ook wat over gezegd worden: in hoeverre kan de autonomie van
de cliënt voorop staan als iemand super psychotisch is?
Verplichte geestelijke gezondheidszorg: crisismaatregel en zorgmachtiging.
2
, Forensische psychiatrie
Discipline op grensvlak tussen psychiatrie en recht, twee hoofdactiviteiten:
- adviseren aan de rechtbank over psychiatrisch zieke verdachten
- behandelen en verplegen van deze patiënten binnen een justitiële context, d.w.z. met rapportage
aan de rechtbank of reclassering.
OM maakt de beslissing of bij verward/crimineel gedrag iemand wordt aangehouden door de politie
en in hechtenis wordt genomen.
Andere weg is via de crisisdienst van de GGZ, dan sprake van een vrijwillige/ dwang crisisopname.
Bij gevaar voor zichzelf kan via de burgemeester iemand worden opgenomen.
Schulduitsluitingsgrond – ontoerekenbaarheid (art. 39 Sr)
Procesbekwaamheid (art. 16 Sv)
Moet steeds vaker worden meegenomen als pro Justitia rapporteur. Deden we in Nederland niet
echt aan, advocaat behartigt goed de belangen. Maar door Europa erop gewezen dat wij hier wel
makkelijk over heen stappen, de verdachte moet het proces ook kunnen snappen. Iemand met
psychische aandoening kan hier problemen mee hebben.
Forensische psychiatrische zorg:
28 verschillende forensische zorgtitels, 7 categorieën:
• Zorg zonder strafoplegging (strafrechtelijk zorgmachtiging) (bijv. bij volledige
ontoerekeningsvatbaarheid)
• Tbs met dwangverpleging
• Zorg als voorwaarde bij beslissing rechter of OM
• Zorg in het kader van Forensische Psychiatrisch Toezicht (samenwerkingsmodel gericht op de
veilige uitstroom van tbs gestelden)
• Zorg in detentie, tijdens tenuitvoerlegging vrijheidsstraf of ISD-maatregel
• Diagnostiek
• Zorg zonder strafrechtelijke titel
Systematiek en regeling van rechtspositie
- Externe versus interne rechtspositie
o Extern: regels over het kader van de vrijheidsbeneming (Sr en Wet BOPZ)
o Intern: welke rechten heeft een persoon tijdens de opsluiting.
Twee aspecten van belang bij het bepalen van iemands externe en interne rechtspositie:
o Juridische titel
o Het type inrichting waar een betrokkene in verblijft, het ‘dak’.
3
