Inhoudsopgave
1. Impliciete en expliciete ouderenbeelden.................................................................................................... 4
Het impliciete ouderenbeeld.................................................................................................................................4
Het expliciete gesproken ouderenbeeld...............................................................................................................4
Het expliciete, wetenschappelijk verantwoord ouderenbeeld.............................................................................4
Uitgroephomogeniteitseffect...............................................................................................................................4
2. Modellen over ouder worden..................................................................................................................... 4
Ageism: de kwalijke gewassen uitwassen van een op hol geslagen model.........................................................4
De 4 kenmerken:..............................................................................................................................................5
De zorgmodellen:..................................................................................................................................................5
Deficit- model...................................................................................................................................................5
Rust-roestmodel...............................................................................................................................................5
Competentiemodel...........................................................................................................................................6
Het evolutieperspectief.........................................................................................................................................6
Waarom komt hoge leetijd met gebreken?.....................................................................................................6
Natuurlijke selectie...........................................................................................................................................7
Optimale levensgeschiedenis...........................................................................................................................7
Hoelang zullen we leven?.................................................................................................................................7
3. Beleving van de oudere zelf........................................................................................................................ 7
De kenmerken van de ouderdom volgens de ouderen zelf...................................................................................7
De kenmerken van het ouder worden volgens de 40 plussers.............................................................................7
1. Veranderingen tijdens het leven................................................................................................................. 8
2. Determinanten van de levensloop.............................................................................................................. 9
3. Generaties............................................................................................................................................... 10
4. Het individu als producent van zijn levensloop.........................................................................................10
5. Ontwikkelingstaken................................................................................................................................. 11
1. Inleiding................................................................................................................................................... 12
2. Een model van de persoonlijkheid............................................................................................................ 12
3. Structurele aspacten van de persoonlijkheid............................................................................................13
Persoonskenmerken...........................................................................................................................................13
Persoonlijk levensplan........................................................................................................................................13
Persoonlijk levensverhaal...................................................................................................................................13
4. Procesaspecten van de persoonlijkheid.................................................................................................... 13
, States..................................................................................................................................................................13
Levenstechnieken................................................................................................................................................14
Self- narration.....................................................................................................................................................14
1. De cognitieve prestaties van ouderen....................................................................................................... 15
Het meten van de cognitieve prestaties.............................................................................................................15
Leeftijdsverschillen in scores op intelligentietest................................................................................................15
2. Snelheid van informatieverwerking.......................................................................................................... 16
3. Aandacht................................................................................................................................................. 16
Het aandachtsveld..............................................................................................................................................16
4. Geheugen................................................................................................................................................ 18
Soorten geheugen...............................................................................................................................................18
Leeftijdsverschillen in lange- termijn- geheugen................................................................................................18
Het expliciete en het inpliciete geheugen......................................................................................................18
Het episodisch en semantisch geheugen.......................................................................................................18
Het geheugen voor context............................................................................................................................19
1. Inleiding................................................................................................................................................... 20
2. Elementen van een normale rouw............................................................................................................ 20
Fase 1: de shock..................................................................................................................................................20
Fase 2: de ontkenning.........................................................................................................................................20
Fase 3: de opstandigheid en het protest............................................................................................................21
Fase 4: de depressiviteit.....................................................................................................................................21
Fase 5: de aanvaarding of de aanpassing..........................................................................................................21
2.1 Het rouw proces is een actief gebeuren.......................................................................................................22
3. Overige elementen van een normale rouw...............................................................................................22
3.1 Schuldgevoelens...........................................................................................................................................22
3.2 Angstgevoelens.............................................................................................................................................22
3.3 De persoonlijke bezittingen..........................................................................................................................22
4. Moeilijke rouw......................................................................................................................................... 23
4.1 Gedragscomponenten..................................................................................................................................23
Ontbreken van bepaalde rouwcomponenten................................................................................................23
Overmatig aanwezig zijn van 1 van de rouwcomponenten...........................................................................23
Verlengd rouwproces.....................................................................................................................................24
4.2 Risicofactoren...............................................................................................................................................24
Moeite hebben met het uiten van emoties...................................................................................................24
Een slechte fysieke toestand..........................................................................................................................24
1
, De relatie met de partner...............................................................................................................................24
De omstandigheden na het verlies.................................................................................................................24
De kwaliteit van de contacten met de anderen.............................................................................................25
Geneesmiddelengebruik................................................................................................................................25
4.3 Samenlevings-/ samenwerkingsklimaat ter voorkoming van een moeilijke rouw.......................................25
5. Omgaan met rouw en verlies als zorgverlener..........................................................................................26
5.1 Dont’s............................................................................................................................................................26
5.2 Do’s...............................................................................................................................................................26
2
,Inleiding van de
ontwikkelingspsychologie
Er zijn 2 redenen waarom we leren over ontwikkelingspsychologie:
Het geeft ons inzicht in de normale ontwikkeling,
Het is de basis van de behandelingsmethoden bij ontwikkelingsproblemen.
De kernvraag dat men stelt binnen de ontwikkelingspsychologie is:
Past dit gedrag bij de ontwikkelingsfase die het individu doormaakt of spreken we van een
alarmsignaal?
Hier gaat het over de life- span psychologie of anders gezegd de levenslooppsychologie. We kunnen
de levenslooppsychologie bekijken via 2 kaders:
Leeftijdsdomeinen: hier zijn 3 fasen
o Tot aan de volwassenheid
o Volwassenheid
o Ouderdom
Ontwikkelingsdomeinen: er zijn 6 ontwikkelingsdomeinen
o Lichamelijk
o Motorisch
o Emotioneel
o Sociaal
o Taal
o Cognitief
o Identiteit
3
, Hoofdstuk 1: modellen over
ouderdom
We vormen beelden van ouder worden door:
Media
Persoonlijke ervaring
De omgang met onze ouder wordende ouders
Dit proces van beeldvorming start op jonge leeftijd.
1. Impliciete en expliciete ouderenbeelden
Het impliciete ouderenbeeld
Dit beeld van hoe oudere mensen moeten zijn, wordt gemanifesteerd door de manier waarop
mensen zich gedragen tegenover ouderen.
Dit ouderenbeeld is vaak gebasseerd op stereotypen en daaraan gekoppelde vooroordelen. Hiervan
is men zich zelden bewust.
Het expliciete gesproken ouderenbeeld
Mensen gaan hun gedachten vertellen over het ouderenbeeld. De inpliciete gedachten worden
expliciet.
Het expliciete, wetenschappelijk verantwoord ouderenbeeld
Men gaat grondig en doordacht stilstaan bij de opvattingen van ouderen. Hierdoor zal een ander
beeld ontstaan. Dit beeld zal ervoor zorgen dat het als leidraad kan gebruikt worden om met
ouderen om te gaan.
Uitgroephomogeniteitseffect
Ook de oudere mensen zelf hebben uiteraard een beeld over hoe het is om oud te zijn en te worden.
Vanzelfsprekend is dit beeld over de eigen leeftijdsgroep veel gedifferentieerd dan de beelden van
anderen over hen. Dit is een typisch menselijk fenomeen.
2. Modellen over ouder worden
Ageism: de kwalijke gewassen uitwassen van een op hol
geslagen model
In sommige beelden zullen er negatieven aspecten uitvergroot worden dit zorgt ervoor dat er een
negatief beeld wordt ontstaan. In onze samenleving wordt dit negatief beeld steeds dominanter.
Ageism is dus het blijven plaatsen van ouderen in de verdomhoek. Derheen de tijd zien we
verschillen. We komen positieve en negatieve beelden tegen.
4
1. Impliciete en expliciete ouderenbeelden.................................................................................................... 4
Het impliciete ouderenbeeld.................................................................................................................................4
Het expliciete gesproken ouderenbeeld...............................................................................................................4
Het expliciete, wetenschappelijk verantwoord ouderenbeeld.............................................................................4
Uitgroephomogeniteitseffect...............................................................................................................................4
2. Modellen over ouder worden..................................................................................................................... 4
Ageism: de kwalijke gewassen uitwassen van een op hol geslagen model.........................................................4
De 4 kenmerken:..............................................................................................................................................5
De zorgmodellen:..................................................................................................................................................5
Deficit- model...................................................................................................................................................5
Rust-roestmodel...............................................................................................................................................5
Competentiemodel...........................................................................................................................................6
Het evolutieperspectief.........................................................................................................................................6
Waarom komt hoge leetijd met gebreken?.....................................................................................................6
Natuurlijke selectie...........................................................................................................................................7
Optimale levensgeschiedenis...........................................................................................................................7
Hoelang zullen we leven?.................................................................................................................................7
3. Beleving van de oudere zelf........................................................................................................................ 7
De kenmerken van de ouderdom volgens de ouderen zelf...................................................................................7
De kenmerken van het ouder worden volgens de 40 plussers.............................................................................7
1. Veranderingen tijdens het leven................................................................................................................. 8
2. Determinanten van de levensloop.............................................................................................................. 9
3. Generaties............................................................................................................................................... 10
4. Het individu als producent van zijn levensloop.........................................................................................10
5. Ontwikkelingstaken................................................................................................................................. 11
1. Inleiding................................................................................................................................................... 12
2. Een model van de persoonlijkheid............................................................................................................ 12
3. Structurele aspacten van de persoonlijkheid............................................................................................13
Persoonskenmerken...........................................................................................................................................13
Persoonlijk levensplan........................................................................................................................................13
Persoonlijk levensverhaal...................................................................................................................................13
4. Procesaspecten van de persoonlijkheid.................................................................................................... 13
, States..................................................................................................................................................................13
Levenstechnieken................................................................................................................................................14
Self- narration.....................................................................................................................................................14
1. De cognitieve prestaties van ouderen....................................................................................................... 15
Het meten van de cognitieve prestaties.............................................................................................................15
Leeftijdsverschillen in scores op intelligentietest................................................................................................15
2. Snelheid van informatieverwerking.......................................................................................................... 16
3. Aandacht................................................................................................................................................. 16
Het aandachtsveld..............................................................................................................................................16
4. Geheugen................................................................................................................................................ 18
Soorten geheugen...............................................................................................................................................18
Leeftijdsverschillen in lange- termijn- geheugen................................................................................................18
Het expliciete en het inpliciete geheugen......................................................................................................18
Het episodisch en semantisch geheugen.......................................................................................................18
Het geheugen voor context............................................................................................................................19
1. Inleiding................................................................................................................................................... 20
2. Elementen van een normale rouw............................................................................................................ 20
Fase 1: de shock..................................................................................................................................................20
Fase 2: de ontkenning.........................................................................................................................................20
Fase 3: de opstandigheid en het protest............................................................................................................21
Fase 4: de depressiviteit.....................................................................................................................................21
Fase 5: de aanvaarding of de aanpassing..........................................................................................................21
2.1 Het rouw proces is een actief gebeuren.......................................................................................................22
3. Overige elementen van een normale rouw...............................................................................................22
3.1 Schuldgevoelens...........................................................................................................................................22
3.2 Angstgevoelens.............................................................................................................................................22
3.3 De persoonlijke bezittingen..........................................................................................................................22
4. Moeilijke rouw......................................................................................................................................... 23
4.1 Gedragscomponenten..................................................................................................................................23
Ontbreken van bepaalde rouwcomponenten................................................................................................23
Overmatig aanwezig zijn van 1 van de rouwcomponenten...........................................................................23
Verlengd rouwproces.....................................................................................................................................24
4.2 Risicofactoren...............................................................................................................................................24
Moeite hebben met het uiten van emoties...................................................................................................24
Een slechte fysieke toestand..........................................................................................................................24
1
, De relatie met de partner...............................................................................................................................24
De omstandigheden na het verlies.................................................................................................................24
De kwaliteit van de contacten met de anderen.............................................................................................25
Geneesmiddelengebruik................................................................................................................................25
4.3 Samenlevings-/ samenwerkingsklimaat ter voorkoming van een moeilijke rouw.......................................25
5. Omgaan met rouw en verlies als zorgverlener..........................................................................................26
5.1 Dont’s............................................................................................................................................................26
5.2 Do’s...............................................................................................................................................................26
2
,Inleiding van de
ontwikkelingspsychologie
Er zijn 2 redenen waarom we leren over ontwikkelingspsychologie:
Het geeft ons inzicht in de normale ontwikkeling,
Het is de basis van de behandelingsmethoden bij ontwikkelingsproblemen.
De kernvraag dat men stelt binnen de ontwikkelingspsychologie is:
Past dit gedrag bij de ontwikkelingsfase die het individu doormaakt of spreken we van een
alarmsignaal?
Hier gaat het over de life- span psychologie of anders gezegd de levenslooppsychologie. We kunnen
de levenslooppsychologie bekijken via 2 kaders:
Leeftijdsdomeinen: hier zijn 3 fasen
o Tot aan de volwassenheid
o Volwassenheid
o Ouderdom
Ontwikkelingsdomeinen: er zijn 6 ontwikkelingsdomeinen
o Lichamelijk
o Motorisch
o Emotioneel
o Sociaal
o Taal
o Cognitief
o Identiteit
3
, Hoofdstuk 1: modellen over
ouderdom
We vormen beelden van ouder worden door:
Media
Persoonlijke ervaring
De omgang met onze ouder wordende ouders
Dit proces van beeldvorming start op jonge leeftijd.
1. Impliciete en expliciete ouderenbeelden
Het impliciete ouderenbeeld
Dit beeld van hoe oudere mensen moeten zijn, wordt gemanifesteerd door de manier waarop
mensen zich gedragen tegenover ouderen.
Dit ouderenbeeld is vaak gebasseerd op stereotypen en daaraan gekoppelde vooroordelen. Hiervan
is men zich zelden bewust.
Het expliciete gesproken ouderenbeeld
Mensen gaan hun gedachten vertellen over het ouderenbeeld. De inpliciete gedachten worden
expliciet.
Het expliciete, wetenschappelijk verantwoord ouderenbeeld
Men gaat grondig en doordacht stilstaan bij de opvattingen van ouderen. Hierdoor zal een ander
beeld ontstaan. Dit beeld zal ervoor zorgen dat het als leidraad kan gebruikt worden om met
ouderen om te gaan.
Uitgroephomogeniteitseffect
Ook de oudere mensen zelf hebben uiteraard een beeld over hoe het is om oud te zijn en te worden.
Vanzelfsprekend is dit beeld over de eigen leeftijdsgroep veel gedifferentieerd dan de beelden van
anderen over hen. Dit is een typisch menselijk fenomeen.
2. Modellen over ouder worden
Ageism: de kwalijke gewassen uitwassen van een op hol
geslagen model
In sommige beelden zullen er negatieven aspecten uitvergroot worden dit zorgt ervoor dat er een
negatief beeld wordt ontstaan. In onze samenleving wordt dit negatief beeld steeds dominanter.
Ageism is dus het blijven plaatsen van ouderen in de verdomhoek. Derheen de tijd zien we
verschillen. We komen positieve en negatieve beelden tegen.
4
