Hoofdstuk 12
De tweede wereldoorlog
Woordenlijst:
Accommodatie
Het zich aanpassen aan een nieuwe situatie; men spreekt van accommodatie als de bevolking van een
bezet land het gewone leven zo veel mogelijk probeert voort te zetten.
Antisemitisme
Haat tegen en/of discriminatie van Joden.
Appeasementpolitiek
Letterlijk ‘verzoeningspolitiek’: de buitenlandse politiek van Groot-Brittannië en Frankrijk in de jaren 30,
die erop was gericht een oorlog met Duitsland te voorkomen door steeds toe te geven aan de wensen en
eisen van Hitler.
Bezetting
De toestand waarin een land door een ander land is veroverd en het bestuur door dat andere land wordt
gecontroleerd.
Collaboratie
Samenwerking met de vijand.
Discriminatie
Het apart beoordelen en behandelen van een bepaalde groep of persoon vanwege bijvoorbeeld ras,
geloof, uiterlijk, geslacht of seksuele voorkeur.
Ethische politiek
Nederlandse koloniale politiek die erop was gericht de positie van de inheemse bevolking in Nederlands-
Indië te verbeteren en haar voor te bereiden op zelfbestuur op lange termijn.
Fascisme
Een ideologie die in de jaren twintig onder leiding van Benito Mussolini opkwam in Italië; streeft een
sterke staat na onder leiding van een sterke man en is gericht tegen democratie, kapitalisme en
communisme.
Genocide
Stelselmatige uitroeiing van een volk of bevolkingsgroep, ook wel ‘volkenmoord’ genoemd.
Holocaust
De systematische vernietiging van zes miljoen Europese Joden door de nazi’s in de Tweede
Wereldoorlog. Afgeleid van het Griekse woord voor ‘brandoffer’; ook wel aangeduid als ‘Shoah’.
Leidersbeginsel
De gedachte (in het nationaalsocialisme) dat de politieke leider de wil van het volk belichaamt en daarom
boven de wet staat en absolute gehoorzaamheid mag eisen. Ook wel ‘Führerprinzip’ genoemd.
Massavernietigingswapens
Een wapen dat in één keer (tien)duizenden mensen van het leven berooft.
Nationaalsocialisme
Een ideologie die in de jaren twintig onder leiding van Adolf Hitler opkwam in Duitsland en die wordt
gezien als een variant op het fascisme, maar dan aangevuld met racisme en antisemitisme.
Nazificatie
Het streven van de nationaalsocialisten om een vrije samenleving om te vormen tot een maatschappij die
is gebaseerd op nationaalsocialistische beginselen, onder meer met behulp van propaganda.
racisme
Het op grond van fysieke (vaak uiterlijke) kenmerken indelen van de mensheid in rassen, uitgaande van
de gedachte dat die een verschillende oorsprong hebben. Gaat meestal gepaard met discriminatie.
Shoah
Hebreeuws voor ‘catastrofe’: zie Holocaust.
Zelfbeschikkingsrecht
Het recht van een volk om over zijn eigen toekomst te mogen beslissen.
Zionisme
De beweging die streeft naar een Joodse staat in Palestina. De term verwijst naar de berg Zion, waarmee
Jeruzalem wordt aangeduid.
, Kenmerkende aspecten
37 De rol van moderne propaganda- en communicatiemiddelen en vormen van
massaorganisatie
38 Het in de praktijk brengen van de totalitaire ideologieën communisme en
fascisme/nationaalsocialisme
40 Het voeren van twee wereldoorlogen
41 Racisme en discriminatie die leidden tot genocide, in het bijzonder op de Joden
42 De Duitse bezetting van Nederland
43 Verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal door massavernietigingswapens en de
betrokkenheid van de burgerbevolking bij oorlogvoering
Leerdoelen
12.1
Op grond van je kennis van fascistische bewegingen in Duitsland, Italië en
Spanje kenmerken noemen van het fascisme;
Verklaren waarom in Duitsland, Italië en Spanje fascisten de macht konden
grijpen;
Uitleggen wat het verschil is tussen antisemitisme, discriminatie en racisme;
Beschrijven hoe het antisemitisme is ontstaan en hoe het in Duitsland in de jaren
30 in de praktijk werd gebracht;
Met voorbeelden uitleggen dat Duitsland na 1933 een totalitaire staat werd.
12.2
Uitleggen welke gevolgen de Duitse bezetting van Nederland had op cultureel,
economisch, politiek en sociaal gebied;
De verschillende reacties van de Nederlandse bevolking op de Duitse bezetting,
accommodatie, verzet en collaboratie, met voorbeelden verduidelijken;
Uitleggen welke doelen nazi-Duitsland nastreefde op het gebied van de
buitenlandse politiek;
Een verklaring geven voor de Franse en Britse houding tegenover nazi-Duitsland
vóór 1939;
Een beschrijving geven van de beginfase van de oorlog in Azië;
Gevolgen noemen die de Japanse verovering van Nederlands-Indië had voor de
bevolking
12.3
Uitleggen door welke gebeurtenissen de Verenigde Staten, de Sovjet-Unie en
Groot-Brittannië bondgenoten werden;
Uitleggen op welke wijze de Tweede Wereldoorlog in Europa en Azië werd
beëindigd;
Uitleggen hoe de Tweede Wereldoorlog de machtsverhoudingen tussen landen
in de wereld heeft veranderd;
Beschrijven op welke manier de massamoord op de Joden werd uitgevoerd en
hoe de bewustwording na de oorlog vorm kreeg;
Een beschrijving geven van de achtergronden van het zionisme van het ontstaan
van de staat Israël.
De tweede wereldoorlog
Woordenlijst:
Accommodatie
Het zich aanpassen aan een nieuwe situatie; men spreekt van accommodatie als de bevolking van een
bezet land het gewone leven zo veel mogelijk probeert voort te zetten.
Antisemitisme
Haat tegen en/of discriminatie van Joden.
Appeasementpolitiek
Letterlijk ‘verzoeningspolitiek’: de buitenlandse politiek van Groot-Brittannië en Frankrijk in de jaren 30,
die erop was gericht een oorlog met Duitsland te voorkomen door steeds toe te geven aan de wensen en
eisen van Hitler.
Bezetting
De toestand waarin een land door een ander land is veroverd en het bestuur door dat andere land wordt
gecontroleerd.
Collaboratie
Samenwerking met de vijand.
Discriminatie
Het apart beoordelen en behandelen van een bepaalde groep of persoon vanwege bijvoorbeeld ras,
geloof, uiterlijk, geslacht of seksuele voorkeur.
Ethische politiek
Nederlandse koloniale politiek die erop was gericht de positie van de inheemse bevolking in Nederlands-
Indië te verbeteren en haar voor te bereiden op zelfbestuur op lange termijn.
Fascisme
Een ideologie die in de jaren twintig onder leiding van Benito Mussolini opkwam in Italië; streeft een
sterke staat na onder leiding van een sterke man en is gericht tegen democratie, kapitalisme en
communisme.
Genocide
Stelselmatige uitroeiing van een volk of bevolkingsgroep, ook wel ‘volkenmoord’ genoemd.
Holocaust
De systematische vernietiging van zes miljoen Europese Joden door de nazi’s in de Tweede
Wereldoorlog. Afgeleid van het Griekse woord voor ‘brandoffer’; ook wel aangeduid als ‘Shoah’.
Leidersbeginsel
De gedachte (in het nationaalsocialisme) dat de politieke leider de wil van het volk belichaamt en daarom
boven de wet staat en absolute gehoorzaamheid mag eisen. Ook wel ‘Führerprinzip’ genoemd.
Massavernietigingswapens
Een wapen dat in één keer (tien)duizenden mensen van het leven berooft.
Nationaalsocialisme
Een ideologie die in de jaren twintig onder leiding van Adolf Hitler opkwam in Duitsland en die wordt
gezien als een variant op het fascisme, maar dan aangevuld met racisme en antisemitisme.
Nazificatie
Het streven van de nationaalsocialisten om een vrije samenleving om te vormen tot een maatschappij die
is gebaseerd op nationaalsocialistische beginselen, onder meer met behulp van propaganda.
racisme
Het op grond van fysieke (vaak uiterlijke) kenmerken indelen van de mensheid in rassen, uitgaande van
de gedachte dat die een verschillende oorsprong hebben. Gaat meestal gepaard met discriminatie.
Shoah
Hebreeuws voor ‘catastrofe’: zie Holocaust.
Zelfbeschikkingsrecht
Het recht van een volk om over zijn eigen toekomst te mogen beslissen.
Zionisme
De beweging die streeft naar een Joodse staat in Palestina. De term verwijst naar de berg Zion, waarmee
Jeruzalem wordt aangeduid.
, Kenmerkende aspecten
37 De rol van moderne propaganda- en communicatiemiddelen en vormen van
massaorganisatie
38 Het in de praktijk brengen van de totalitaire ideologieën communisme en
fascisme/nationaalsocialisme
40 Het voeren van twee wereldoorlogen
41 Racisme en discriminatie die leidden tot genocide, in het bijzonder op de Joden
42 De Duitse bezetting van Nederland
43 Verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal door massavernietigingswapens en de
betrokkenheid van de burgerbevolking bij oorlogvoering
Leerdoelen
12.1
Op grond van je kennis van fascistische bewegingen in Duitsland, Italië en
Spanje kenmerken noemen van het fascisme;
Verklaren waarom in Duitsland, Italië en Spanje fascisten de macht konden
grijpen;
Uitleggen wat het verschil is tussen antisemitisme, discriminatie en racisme;
Beschrijven hoe het antisemitisme is ontstaan en hoe het in Duitsland in de jaren
30 in de praktijk werd gebracht;
Met voorbeelden uitleggen dat Duitsland na 1933 een totalitaire staat werd.
12.2
Uitleggen welke gevolgen de Duitse bezetting van Nederland had op cultureel,
economisch, politiek en sociaal gebied;
De verschillende reacties van de Nederlandse bevolking op de Duitse bezetting,
accommodatie, verzet en collaboratie, met voorbeelden verduidelijken;
Uitleggen welke doelen nazi-Duitsland nastreefde op het gebied van de
buitenlandse politiek;
Een verklaring geven voor de Franse en Britse houding tegenover nazi-Duitsland
vóór 1939;
Een beschrijving geven van de beginfase van de oorlog in Azië;
Gevolgen noemen die de Japanse verovering van Nederlands-Indië had voor de
bevolking
12.3
Uitleggen door welke gebeurtenissen de Verenigde Staten, de Sovjet-Unie en
Groot-Brittannië bondgenoten werden;
Uitleggen op welke wijze de Tweede Wereldoorlog in Europa en Azië werd
beëindigd;
Uitleggen hoe de Tweede Wereldoorlog de machtsverhoudingen tussen landen
in de wereld heeft veranderd;
Beschrijven op welke manier de massamoord op de Joden werd uitgevoerd en
hoe de bewustwording na de oorlog vorm kreeg;
Een beschrijving geven van de achtergronden van het zionisme van het ontstaan
van de staat Israël.
