Sociale ongelijkheid
Inhoudsopgave
1 H1: Klasse, gender en etniciteit................................................................................................................... 4
1.1 Een aantal feiten over (inkomens) ongelijkheid.............................................................................................4
1.2 Wat is ongelijkheid? Een (voorlopige) defenitie.............................................................................................4
1.2.1 Sociologische visie..................................................................................................................................4
1.3 Sociale ongelijkheid als sociaal probleem......................................................................................................4
1.3.1 Sociaal probleem?..................................................................................................................................4
1.3.2 Armoede als sociaal probleem...............................................................................................................5
1.3.3 Eerste ‘Armoedeverlichting’...................................................................................................................5
1.3.4 Tweede ‘Armoedeverlichting’................................................................................................................6
1.3.5 Ongelijkheid als sociaal probleem vandaag............................................................................................7
1.3.6 Ongelijkheid als sociaal probleem construeren.....................................................................................8
2 H2: Klassieke sociologen over sociale ongelijkheid.......................................................................................9
2.1 Sociale stratificatie.........................................................................................................................................9
2.1.1 Sociologisch perspectief.........................................................................................................................9
2.1.2 Kenmerken van sociale stratificatie........................................................................................................9
2.1.3 Systemen van sociale stratificatie..........................................................................................................9
2.2 Klassieke sociologische theorieën van sociale stratificatie..........................................................................10
2.2.1 Karl Marx...............................................................................................................................................10
2.2.2 Max Weber...........................................................................................................................................13
2.2.3 Relatie tussen sociale klasse en status.................................................................................................13
2.2.4 William Du Bois.....................................................................................................................................15
2.2.5 Nancy Franser.......................................................................................................................................17
3 H3: Het meten van sociale klasse............................................................................................................... 19
3.1 Klassenschema’s: verschillende manieren om sociale klasse te meten.......................................................19
3.1.1 Sociale klasse meten.............................................................................................................................19
3.2 Theoretische of rationele klassenschema’s..................................................................................................20
Rationele klassenschema’s?..........................................................................................................................20
4 H4: Perspectieve op gender & genderongelijkheid.....................................................................................24
4.1 Genderongelijkheid......................................................................................................................................24
4.2 Gender..........................................................................................................................................................24
4.2.1 Genderbread person.............................................................................................................................24
4.3 Gender in klassieke sociologie......................................................................................................................25
4.3.1 Engels & Morgan (1884) The Origins of the Family, Private Property and the State...........................25
4.3.2 Geslachtrol- theorieën (jaren 50).........................................................................................................26
4.4 Hedendaagse structuralistische perspectieven op gender..........................................................................27
4.4.1 Sociale rol theorie.................................................................................................................................27
4.4.2 Relatief middelen perspectief..............................................................................................................27
4.4.3 Macro-level genderstratificatie dynamieken.......................................................................................28
4.5 Hedendaagse agency perspectieven op gender...........................................................................................28
4.5.1 Gender identiteit..................................................................................................................................28
4.5.2 Goffman (1977): The Arrangement of the Sexes..................................................................................29
4.5.3 West & Zimmerman (1987) Doing Gender...........................................................................................30
, 4.5.4 Butler (1990): Gender trouble..............................................................................................................31
4.6 Conclusie.......................................................................................................................................................31
5 H5: Sociale mobiliteit, welvaarstaat en sociaal burgerschap.......................................................................32
5.1 Sociale mobiliteit..........................................................................................................................................32
5.1.1 Politiek belang van sociale mobiliteit...................................................................................................33
5.2 mobiliteitsstudies.........................................................................................................................................33
5.2.1 ‘industrial society thesis’......................................................................................................................33
5.2.2 Stratificatie van mobiliteitskansen.......................................................................................................33
5.2.3 Politieke inzet van sociale mobiliteitstudies........................................................................................34
5.3 Verburgerlijking van arbeidsklasse?............................................................................................................34
5.3.1 Studie Hans De Witte............................................................................................................................34
5.4 Welvaartstaat en sociaal burgerschap........................................................................................................34
5.4.1 Ontstaan van welvaartstaat..................................................................................................................34
5.4.2 Welvaartstaat?......................................................................................................................................35
5.4.3 Sociaal burgerschap en sociale rechten...............................................................................................35
6 H6: Etniciteit: acculturatie en etnisch grenswerk.......................................................................................38
6.1 Wat is cultuur...............................................................................................................................................38
6.1.1 Belang van taal......................................................................................................................................38
6.1.2 Belang van regio...................................................................................................................................38
6.1.3 Cultuur speelt op meerdere niveaus....................................................................................................38
6.1.4 Subculturen...........................................................................................................................................39
6.1.5 Tegenculturen.......................................................................................................................................39
6.1.6 Cultuur als lens.....................................................................................................................................39
6.1.7 Verschillen tussen culturen..................................................................................................................39
6.2 Acculturatie: living succesfully in two culturen............................................................................................40
6.2.1 Wat is het?............................................................................................................................................40
6.2.2 Acculturatie contexten.........................................................................................................................40
6.2.3 Acculturatie strategieën.......................................................................................................................40
6.2.4 Uitkomsten van acculturatie................................................................................................................43
6.2.5 Empirische toepassing..........................................................................................................................43
6.3 Etnisch grenswerk........................................................................................................................................44
6.3.1 Historische context...............................................................................................................................44
6.3.2 Barth’s centrale stelling........................................................................................................................44
6.3.3 Hoe wordenetnische grenzen in stand gehouden?..............................................................................46
6.4 Samenvattend..............................................................................................................................................48
7 H7: Etniciteit II.......................................................................................................................................... 49
7.1 Kernconcepten: over ‘ras’, etniciteit en discriminatie..................................................................................49
7.1.1 Van ‘ras’ naar racialisering....................................................................................................................49
7.1.2 Etniciteit................................................................................................................................................50
7.1.3 Van vooroordelen naar discriminatie...................................................................................................51
7.1.4 Cultureel racisme?................................................................................................................................52
7.1.5 Diversiteit..............................................................................................................................................52
7.1.6 Tegen diversiteit...................................................................................................................................52
7.2 België als immigratieland.............................................................................................................................52
7.3 Armoede onder etnisch culturele minderheden...........................................................................................53
7.4 Integratietrajecten van migranten...............................................................................................................53
8 H8: Intersectionaliteit............................................................................................................................... 55
, 8.1 De historische context..................................................................................................................................55
8.1.1 Betty Friedan.........................................................................................................................................55
8.1.2 Civil rights movement...........................................................................................................................56
8.2 Wat is intersectionaliteit ?...........................................................................................................................57
8.2.1 Rechtzaak Emma DeGraffenreid’s klacht tegen General Motors.........................................................57
8.2.2 Intersectionaliteit (kruispuntdenken)...................................................................................................57
8.2.3 Vormen van intersectionaliteit.............................................................................................................58
8.3 Toepassingen................................................................................................................................................60
8.3.1 Coming out paradigma.........................................................................................................................60
9 H9: Sociale klasse en leefstijl: is klasse dood?............................................................................................ 61
9.1 Leefstijl?.......................................................................................................................................................61
9.1.1 Antecedenten.......................................................................................................................................61
9.2 Levenstijl als symbolische dimensie van sociale klasse (Bourdieu)..............................................................61
9.2.1 Sociale klasse en kapitaal.....................................................................................................................61
9.2.2 Habitus..................................................................................................................................................62
9.2.3 Klassenpraktijken..................................................................................................................................62
9.2.4 Cultuur en ongelijkheid.........................................................................................................................63
9.2.5 Bourdieu in Groot- Britannië................................................................................................................63
9.3 Is sociale klasse dood?.................................................................................................................................64
9.3.1 Fragmentatie van sociale startificatie..................................................................................................64
9.3.2 Sociale klasse blijft relevant..................................................................................................................65
9.4 Individualisering en de dood van sociale klasse (Beck)................................................................................65
9.4.1 Risicomaatschappij...............................................................................................................................65
9.4.2 Individualisering....................................................................................................................................65
9.4.3 Ook hier sociale klasse….......................................................................................................................66
10 Culturele dimensies van armoede en rijkdom.......................................................................................... 67
10.1 Bestaat er zoiets als een armoede cultuur?...............................................................................................67
10.1.1 These van de armoedecultuur............................................................................................................67
10.1.2 Culturele dimensies van armoede......................................................................................................67
10.2 Cultuur en armoede herbekeken................................................................................................................68
10.2.1 Structuralistische en culturalistische verklaringen combineren........................................................68
10.2.2 Cultuur herbekeken............................................................................................................................68
10.2.3 cultural inequalities............................................................................................................................69
10.2.4 Sociale mobiliteitsnarratieven in België.............................................................................................69
10.3 Het dagelijkse leven van de superrijken.....................................................................................................70
11 De klimaatcrisis en de ecologische voetafdruk......................................................................................... 71
11.1 Klimaatsverandering als sociale kwestie...................................................................................................71
11.1.1 ‘Methodologisch nationalisme’ (Beck)...............................................................................................71
11.2 Ongelijke ecologische ruil...........................................................................................................................71
11.2.1 Klimaatrechtvaardigheid....................................................................................................................71
11.2.2 Ongelijke ecologische ruil...................................................................................................................72
11.3 Van de strijd tegen klimaatsverandering naar een strijd voor klimaat-rechtvaardigheid........................74
11.4 Klimaatsverandering en ongelijkheid: de ecologische voetafdruk............................................................75
,1 H1: Klasse, gender en etniciteit
1.1 Een aantal feiten over (inkomens) ongelijkheid
*Gini- coëfficiënt: altijd getal tussen 0 en 1
0= gelijke verdeling en 1=compleet ongelijke verdeling
*Progressief belastingsysteem = als je meer verdiend moet je meer belastingen betalen, ook
het belastingpercentage dat je moet betalen stijgt naarmate hoeveel je verdiend
*Transfers = vervaningsinkomens -> ziekteuitkeringen, werkloosheidsuitkeringen, etc.
1.2 Wat is ongelijkheid? Een (voorlopige) defenitie
*Sociale ongelijkheid = verwijst naar ongelijke verdeling van schaarse, maar maatschappelijk
gewaardeerde middelen en de ongelijke behandeling van individuen en groepen op basis
van hun sociale positie
1.2.1 Sociologische visie
ongelijkheid gaat niet louter over graduele verdeling van middelen over individuen,
maar over maatschappelijke verhoudingen tussen sociale groepen
ongelijkheid wordt niet geanalyseerd vanuit individuele capaciteiten, maar wel vanuit
sociale posities die mensen in samenleving innemen
NIET: ik ben rijk en iemand anders is arm, WEL ik kan maar rijk zijn omdat iemand anders
arm is.
Vb: schoonmaakpersoneel vs professoren. Hoge lonen van managers leiden tot lage lonen
elders in bedrijven.
Verdeling van mensen over positie in maatschappelijke structuur die bestaat los van de
mensen die er deel van uitmaken. Sociologen bestuderen regels die bepalen hoe mensen
verdeeld worden over die posities.
sociale posities worden ge(re-)produceerd door de organisatie van de economie, de
manier waarop maatschappelijke waardering toegekend wordt en de organisatie van
de politieke besluitvorming
ongelijkheid heeft gevolgen op de individuele levenskansen van mensen, maar ook
maatschappij in haar geheel
o Gevolgen: impact op criminaliteit, onderling vertrouwen, agressie in publiek
ruimte, etc.
1.3 Sociale ongelijkheid als sociaal probleem
1.3.1 Sociaal probleem?
fenomeen ‘sociale ongelijkheid’ bijna even oud als samenleving zelf, maar lange tijd
niet als sociaal probleem gezien
specifieke situaties zijn niet inherent een probleem, maar worden sociaal
geconstrueerd als probleem
, o bepaalde objectieve conditie (bv. gebrek aan geld) is op zich onvoldoende om
als sociaal probleem gezien te worden
o er moet ook subjectieve dimensie zijn vooraleer het een sociaal probleem
wordt en op de agenda van beleidsmakers, onderzoekers en het bredere
publiek komt te staan
sociale ongelijkheid is een sociaal probleem als er een discrepantie ontstaat tussen
een bepaalde objectieve conditie (bv. gebrek aan inkomen of ongelijke kansen in
onderwijs of toegang tot gezondheidszorg) en bepaalde menselijke waarden (bv.
menselijke waardigheid, empathie, gelijkheid) die als dysfunctioneel of
onaanvaardbaar gezien wordt door ‘relevante’ groepen in de samenleving en die het
onderwerp wordt van een maatschappelijke interventie
1.3.2 Armoede als sociaal probleem
ongelijkheid (o.a.) geproblematiseerd door veranderende ideeën over armoede
o armoede (als vorm van ongelijkheid) heeft altijd bestaan, maar tot 18de eeuw
niet gezien als sociaal probleem waar maatschappij voor verantwoordelijk is
o 16de tot 18de eeuw: mercantilisme beschouwt armoede als goed
o mercantilisme: economische filosofie gericht op maximaliseren van export
door goedkope ‘input’ (arbeidskracht)
o armoede garandeert goedkope en gehoorzame arbeidskrachten
*Mercantilisme => als land: alles wat je moet doen om economisch succesvol te zijn is
zoveel mogelijk exporteren maar zo weinig mogelijk importeren
-> IDEE: als je veel wilt exporteren moet je zo weinig mogelijk betalen aan u arbeiders want
dan, goedkoper product dus meer landen willen kopen dus meer exporteren
DUS voor hun armoede GOED, want wilt zeggen dat producten goedkoop zijn en dus veel
exportatie
Zij willen ook niet dat die mensen worden onderwezen want dat ontmoedigt die armoede
en maakt mensen rijker.
ARMOEDE DUS GEEN PROBLEEM MAAR NOODZAAK
o slechts beperkte rol van overheid in sociale bescherming, vnl. tijdelijke
bescherming bij tegenslagen (mislukte oogsten en ziekte)
o armoede gevolg van ‘morele zwakte’ van armen
1.3.3 Eerste ‘Armoedeverlichting’
*armoede verlichting: als de SL minder religieus wordt en God niet meer wordt geaanvaard
als verklaring van hoe de maatchappij is, dan moet het wel mensenwerk zijn dus de oorzaak
van problemen bij de werking van de SL ligt aan menselijke beslissingen dus vinden ze dat er
iets aan moet gebeuren.
ontwikkeling van morele argumenten voor overheid om armoede te bestrijden, maar
nog weinig actie tegen armoede
, Verlichting veranderde perceptie van burgers in Europa
o ‘wil van God’ of ‘de natuur’ steeds minder aanvaard als verklaring voor wat in
samenleving gebeurd
DUS -> de oorzaak van problemen in SL is mensenwerk
o samenleving is mensenwerk: oorzaken voor maatschappelijke fenomenen
gezocht in manier waarop mensen samenleving organiseren
o samenleving kan begrepen en gecontroleerd worden … en daardoor ook
veranderd
einde 18de eeuw ontstaat nieuw respect voor mensen in armoede:
Immanuel Kant: mens is doel in zichzelf, nooit een middel tot ander doel, dus armen
hebben zelfde morele waarde als rijken
-> Het idee van mercantilisme is NIET oke.
Adam Smith: welvaart niet bepaald door handelsbalans (cfr. mercantilisme) maar
door wat burgers van een land bezitten, dus armoede reduceren is geen bedreiging,
maar net doel van economische ontwikkeling
-> De bedoeling is om het volk controle te laten hebben over de middelen die ze
nodig hebben om te overleven -> zo kan SL ontwikkelen
armoede is gevolg van slechte instituties en dus vermijdbaar, bv. Rousseau over
eigendom als oorzaak van ongelijkheid
-> De instituties creëren armoede
ARMOEDE WEL EEN PROBLEEM, MOET BESTREDEN WORDEN
idee dat staat centrale rol te spelen heeft in armoedebestrijding maakt opgang
o Kant verkiest rechtvaardigheid boven liefdadigheid omdat laatste ongelijke
relatie tussen wie geeft en wie krijgt verondersteld
o daarom moet staat, veel meer dan lokale religieuze organisaties, rol opnemen
opkomst van publieke vertogen die sociale ongelijkheid problematiseren
in praktijk verandert weinig, vooral evolutie op intellectueel vlak en ook veel
intellectuele tegenstand
1.3.4 Tweede ‘Armoedeverlichting’
graduele verandering in ideeën in 19de eeuw
o utilitarisme: concept van dalend marginaal nut van inkomen creëerde
economisch argument tegen (grote) inkomensongelijkheid
o meer nood aan technisch geschoolde arbeiders leidde tot positiever beeld op
scholing van armen
o opkomst socialistische beweging: kapitalisme als oorzaak van armoed
o ontstaan van sociaal onderzoek beïnvloedt publiek debat (bv. ‘armoedelijn’
van Charles Booth)
pas in 19de eeuw ook eerste acties tegen ongelijkheid: afschaffing van slavenhandel
en later slavernij
culmineert in tweede helft 20ste eeuw in tweede armoedeverlichting
Inhoudsopgave
1 H1: Klasse, gender en etniciteit................................................................................................................... 4
1.1 Een aantal feiten over (inkomens) ongelijkheid.............................................................................................4
1.2 Wat is ongelijkheid? Een (voorlopige) defenitie.............................................................................................4
1.2.1 Sociologische visie..................................................................................................................................4
1.3 Sociale ongelijkheid als sociaal probleem......................................................................................................4
1.3.1 Sociaal probleem?..................................................................................................................................4
1.3.2 Armoede als sociaal probleem...............................................................................................................5
1.3.3 Eerste ‘Armoedeverlichting’...................................................................................................................5
1.3.4 Tweede ‘Armoedeverlichting’................................................................................................................6
1.3.5 Ongelijkheid als sociaal probleem vandaag............................................................................................7
1.3.6 Ongelijkheid als sociaal probleem construeren.....................................................................................8
2 H2: Klassieke sociologen over sociale ongelijkheid.......................................................................................9
2.1 Sociale stratificatie.........................................................................................................................................9
2.1.1 Sociologisch perspectief.........................................................................................................................9
2.1.2 Kenmerken van sociale stratificatie........................................................................................................9
2.1.3 Systemen van sociale stratificatie..........................................................................................................9
2.2 Klassieke sociologische theorieën van sociale stratificatie..........................................................................10
2.2.1 Karl Marx...............................................................................................................................................10
2.2.2 Max Weber...........................................................................................................................................13
2.2.3 Relatie tussen sociale klasse en status.................................................................................................13
2.2.4 William Du Bois.....................................................................................................................................15
2.2.5 Nancy Franser.......................................................................................................................................17
3 H3: Het meten van sociale klasse............................................................................................................... 19
3.1 Klassenschema’s: verschillende manieren om sociale klasse te meten.......................................................19
3.1.1 Sociale klasse meten.............................................................................................................................19
3.2 Theoretische of rationele klassenschema’s..................................................................................................20
Rationele klassenschema’s?..........................................................................................................................20
4 H4: Perspectieve op gender & genderongelijkheid.....................................................................................24
4.1 Genderongelijkheid......................................................................................................................................24
4.2 Gender..........................................................................................................................................................24
4.2.1 Genderbread person.............................................................................................................................24
4.3 Gender in klassieke sociologie......................................................................................................................25
4.3.1 Engels & Morgan (1884) The Origins of the Family, Private Property and the State...........................25
4.3.2 Geslachtrol- theorieën (jaren 50).........................................................................................................26
4.4 Hedendaagse structuralistische perspectieven op gender..........................................................................27
4.4.1 Sociale rol theorie.................................................................................................................................27
4.4.2 Relatief middelen perspectief..............................................................................................................27
4.4.3 Macro-level genderstratificatie dynamieken.......................................................................................28
4.5 Hedendaagse agency perspectieven op gender...........................................................................................28
4.5.1 Gender identiteit..................................................................................................................................28
4.5.2 Goffman (1977): The Arrangement of the Sexes..................................................................................29
4.5.3 West & Zimmerman (1987) Doing Gender...........................................................................................30
, 4.5.4 Butler (1990): Gender trouble..............................................................................................................31
4.6 Conclusie.......................................................................................................................................................31
5 H5: Sociale mobiliteit, welvaarstaat en sociaal burgerschap.......................................................................32
5.1 Sociale mobiliteit..........................................................................................................................................32
5.1.1 Politiek belang van sociale mobiliteit...................................................................................................33
5.2 mobiliteitsstudies.........................................................................................................................................33
5.2.1 ‘industrial society thesis’......................................................................................................................33
5.2.2 Stratificatie van mobiliteitskansen.......................................................................................................33
5.2.3 Politieke inzet van sociale mobiliteitstudies........................................................................................34
5.3 Verburgerlijking van arbeidsklasse?............................................................................................................34
5.3.1 Studie Hans De Witte............................................................................................................................34
5.4 Welvaartstaat en sociaal burgerschap........................................................................................................34
5.4.1 Ontstaan van welvaartstaat..................................................................................................................34
5.4.2 Welvaartstaat?......................................................................................................................................35
5.4.3 Sociaal burgerschap en sociale rechten...............................................................................................35
6 H6: Etniciteit: acculturatie en etnisch grenswerk.......................................................................................38
6.1 Wat is cultuur...............................................................................................................................................38
6.1.1 Belang van taal......................................................................................................................................38
6.1.2 Belang van regio...................................................................................................................................38
6.1.3 Cultuur speelt op meerdere niveaus....................................................................................................38
6.1.4 Subculturen...........................................................................................................................................39
6.1.5 Tegenculturen.......................................................................................................................................39
6.1.6 Cultuur als lens.....................................................................................................................................39
6.1.7 Verschillen tussen culturen..................................................................................................................39
6.2 Acculturatie: living succesfully in two culturen............................................................................................40
6.2.1 Wat is het?............................................................................................................................................40
6.2.2 Acculturatie contexten.........................................................................................................................40
6.2.3 Acculturatie strategieën.......................................................................................................................40
6.2.4 Uitkomsten van acculturatie................................................................................................................43
6.2.5 Empirische toepassing..........................................................................................................................43
6.3 Etnisch grenswerk........................................................................................................................................44
6.3.1 Historische context...............................................................................................................................44
6.3.2 Barth’s centrale stelling........................................................................................................................44
6.3.3 Hoe wordenetnische grenzen in stand gehouden?..............................................................................46
6.4 Samenvattend..............................................................................................................................................48
7 H7: Etniciteit II.......................................................................................................................................... 49
7.1 Kernconcepten: over ‘ras’, etniciteit en discriminatie..................................................................................49
7.1.1 Van ‘ras’ naar racialisering....................................................................................................................49
7.1.2 Etniciteit................................................................................................................................................50
7.1.3 Van vooroordelen naar discriminatie...................................................................................................51
7.1.4 Cultureel racisme?................................................................................................................................52
7.1.5 Diversiteit..............................................................................................................................................52
7.1.6 Tegen diversiteit...................................................................................................................................52
7.2 België als immigratieland.............................................................................................................................52
7.3 Armoede onder etnisch culturele minderheden...........................................................................................53
7.4 Integratietrajecten van migranten...............................................................................................................53
8 H8: Intersectionaliteit............................................................................................................................... 55
, 8.1 De historische context..................................................................................................................................55
8.1.1 Betty Friedan.........................................................................................................................................55
8.1.2 Civil rights movement...........................................................................................................................56
8.2 Wat is intersectionaliteit ?...........................................................................................................................57
8.2.1 Rechtzaak Emma DeGraffenreid’s klacht tegen General Motors.........................................................57
8.2.2 Intersectionaliteit (kruispuntdenken)...................................................................................................57
8.2.3 Vormen van intersectionaliteit.............................................................................................................58
8.3 Toepassingen................................................................................................................................................60
8.3.1 Coming out paradigma.........................................................................................................................60
9 H9: Sociale klasse en leefstijl: is klasse dood?............................................................................................ 61
9.1 Leefstijl?.......................................................................................................................................................61
9.1.1 Antecedenten.......................................................................................................................................61
9.2 Levenstijl als symbolische dimensie van sociale klasse (Bourdieu)..............................................................61
9.2.1 Sociale klasse en kapitaal.....................................................................................................................61
9.2.2 Habitus..................................................................................................................................................62
9.2.3 Klassenpraktijken..................................................................................................................................62
9.2.4 Cultuur en ongelijkheid.........................................................................................................................63
9.2.5 Bourdieu in Groot- Britannië................................................................................................................63
9.3 Is sociale klasse dood?.................................................................................................................................64
9.3.1 Fragmentatie van sociale startificatie..................................................................................................64
9.3.2 Sociale klasse blijft relevant..................................................................................................................65
9.4 Individualisering en de dood van sociale klasse (Beck)................................................................................65
9.4.1 Risicomaatschappij...............................................................................................................................65
9.4.2 Individualisering....................................................................................................................................65
9.4.3 Ook hier sociale klasse….......................................................................................................................66
10 Culturele dimensies van armoede en rijkdom.......................................................................................... 67
10.1 Bestaat er zoiets als een armoede cultuur?...............................................................................................67
10.1.1 These van de armoedecultuur............................................................................................................67
10.1.2 Culturele dimensies van armoede......................................................................................................67
10.2 Cultuur en armoede herbekeken................................................................................................................68
10.2.1 Structuralistische en culturalistische verklaringen combineren........................................................68
10.2.2 Cultuur herbekeken............................................................................................................................68
10.2.3 cultural inequalities............................................................................................................................69
10.2.4 Sociale mobiliteitsnarratieven in België.............................................................................................69
10.3 Het dagelijkse leven van de superrijken.....................................................................................................70
11 De klimaatcrisis en de ecologische voetafdruk......................................................................................... 71
11.1 Klimaatsverandering als sociale kwestie...................................................................................................71
11.1.1 ‘Methodologisch nationalisme’ (Beck)...............................................................................................71
11.2 Ongelijke ecologische ruil...........................................................................................................................71
11.2.1 Klimaatrechtvaardigheid....................................................................................................................71
11.2.2 Ongelijke ecologische ruil...................................................................................................................72
11.3 Van de strijd tegen klimaatsverandering naar een strijd voor klimaat-rechtvaardigheid........................74
11.4 Klimaatsverandering en ongelijkheid: de ecologische voetafdruk............................................................75
,1 H1: Klasse, gender en etniciteit
1.1 Een aantal feiten over (inkomens) ongelijkheid
*Gini- coëfficiënt: altijd getal tussen 0 en 1
0= gelijke verdeling en 1=compleet ongelijke verdeling
*Progressief belastingsysteem = als je meer verdiend moet je meer belastingen betalen, ook
het belastingpercentage dat je moet betalen stijgt naarmate hoeveel je verdiend
*Transfers = vervaningsinkomens -> ziekteuitkeringen, werkloosheidsuitkeringen, etc.
1.2 Wat is ongelijkheid? Een (voorlopige) defenitie
*Sociale ongelijkheid = verwijst naar ongelijke verdeling van schaarse, maar maatschappelijk
gewaardeerde middelen en de ongelijke behandeling van individuen en groepen op basis
van hun sociale positie
1.2.1 Sociologische visie
ongelijkheid gaat niet louter over graduele verdeling van middelen over individuen,
maar over maatschappelijke verhoudingen tussen sociale groepen
ongelijkheid wordt niet geanalyseerd vanuit individuele capaciteiten, maar wel vanuit
sociale posities die mensen in samenleving innemen
NIET: ik ben rijk en iemand anders is arm, WEL ik kan maar rijk zijn omdat iemand anders
arm is.
Vb: schoonmaakpersoneel vs professoren. Hoge lonen van managers leiden tot lage lonen
elders in bedrijven.
Verdeling van mensen over positie in maatschappelijke structuur die bestaat los van de
mensen die er deel van uitmaken. Sociologen bestuderen regels die bepalen hoe mensen
verdeeld worden over die posities.
sociale posities worden ge(re-)produceerd door de organisatie van de economie, de
manier waarop maatschappelijke waardering toegekend wordt en de organisatie van
de politieke besluitvorming
ongelijkheid heeft gevolgen op de individuele levenskansen van mensen, maar ook
maatschappij in haar geheel
o Gevolgen: impact op criminaliteit, onderling vertrouwen, agressie in publiek
ruimte, etc.
1.3 Sociale ongelijkheid als sociaal probleem
1.3.1 Sociaal probleem?
fenomeen ‘sociale ongelijkheid’ bijna even oud als samenleving zelf, maar lange tijd
niet als sociaal probleem gezien
specifieke situaties zijn niet inherent een probleem, maar worden sociaal
geconstrueerd als probleem
, o bepaalde objectieve conditie (bv. gebrek aan geld) is op zich onvoldoende om
als sociaal probleem gezien te worden
o er moet ook subjectieve dimensie zijn vooraleer het een sociaal probleem
wordt en op de agenda van beleidsmakers, onderzoekers en het bredere
publiek komt te staan
sociale ongelijkheid is een sociaal probleem als er een discrepantie ontstaat tussen
een bepaalde objectieve conditie (bv. gebrek aan inkomen of ongelijke kansen in
onderwijs of toegang tot gezondheidszorg) en bepaalde menselijke waarden (bv.
menselijke waardigheid, empathie, gelijkheid) die als dysfunctioneel of
onaanvaardbaar gezien wordt door ‘relevante’ groepen in de samenleving en die het
onderwerp wordt van een maatschappelijke interventie
1.3.2 Armoede als sociaal probleem
ongelijkheid (o.a.) geproblematiseerd door veranderende ideeën over armoede
o armoede (als vorm van ongelijkheid) heeft altijd bestaan, maar tot 18de eeuw
niet gezien als sociaal probleem waar maatschappij voor verantwoordelijk is
o 16de tot 18de eeuw: mercantilisme beschouwt armoede als goed
o mercantilisme: economische filosofie gericht op maximaliseren van export
door goedkope ‘input’ (arbeidskracht)
o armoede garandeert goedkope en gehoorzame arbeidskrachten
*Mercantilisme => als land: alles wat je moet doen om economisch succesvol te zijn is
zoveel mogelijk exporteren maar zo weinig mogelijk importeren
-> IDEE: als je veel wilt exporteren moet je zo weinig mogelijk betalen aan u arbeiders want
dan, goedkoper product dus meer landen willen kopen dus meer exporteren
DUS voor hun armoede GOED, want wilt zeggen dat producten goedkoop zijn en dus veel
exportatie
Zij willen ook niet dat die mensen worden onderwezen want dat ontmoedigt die armoede
en maakt mensen rijker.
ARMOEDE DUS GEEN PROBLEEM MAAR NOODZAAK
o slechts beperkte rol van overheid in sociale bescherming, vnl. tijdelijke
bescherming bij tegenslagen (mislukte oogsten en ziekte)
o armoede gevolg van ‘morele zwakte’ van armen
1.3.3 Eerste ‘Armoedeverlichting’
*armoede verlichting: als de SL minder religieus wordt en God niet meer wordt geaanvaard
als verklaring van hoe de maatchappij is, dan moet het wel mensenwerk zijn dus de oorzaak
van problemen bij de werking van de SL ligt aan menselijke beslissingen dus vinden ze dat er
iets aan moet gebeuren.
ontwikkeling van morele argumenten voor overheid om armoede te bestrijden, maar
nog weinig actie tegen armoede
, Verlichting veranderde perceptie van burgers in Europa
o ‘wil van God’ of ‘de natuur’ steeds minder aanvaard als verklaring voor wat in
samenleving gebeurd
DUS -> de oorzaak van problemen in SL is mensenwerk
o samenleving is mensenwerk: oorzaken voor maatschappelijke fenomenen
gezocht in manier waarop mensen samenleving organiseren
o samenleving kan begrepen en gecontroleerd worden … en daardoor ook
veranderd
einde 18de eeuw ontstaat nieuw respect voor mensen in armoede:
Immanuel Kant: mens is doel in zichzelf, nooit een middel tot ander doel, dus armen
hebben zelfde morele waarde als rijken
-> Het idee van mercantilisme is NIET oke.
Adam Smith: welvaart niet bepaald door handelsbalans (cfr. mercantilisme) maar
door wat burgers van een land bezitten, dus armoede reduceren is geen bedreiging,
maar net doel van economische ontwikkeling
-> De bedoeling is om het volk controle te laten hebben over de middelen die ze
nodig hebben om te overleven -> zo kan SL ontwikkelen
armoede is gevolg van slechte instituties en dus vermijdbaar, bv. Rousseau over
eigendom als oorzaak van ongelijkheid
-> De instituties creëren armoede
ARMOEDE WEL EEN PROBLEEM, MOET BESTREDEN WORDEN
idee dat staat centrale rol te spelen heeft in armoedebestrijding maakt opgang
o Kant verkiest rechtvaardigheid boven liefdadigheid omdat laatste ongelijke
relatie tussen wie geeft en wie krijgt verondersteld
o daarom moet staat, veel meer dan lokale religieuze organisaties, rol opnemen
opkomst van publieke vertogen die sociale ongelijkheid problematiseren
in praktijk verandert weinig, vooral evolutie op intellectueel vlak en ook veel
intellectuele tegenstand
1.3.4 Tweede ‘Armoedeverlichting’
graduele verandering in ideeën in 19de eeuw
o utilitarisme: concept van dalend marginaal nut van inkomen creëerde
economisch argument tegen (grote) inkomensongelijkheid
o meer nood aan technisch geschoolde arbeiders leidde tot positiever beeld op
scholing van armen
o opkomst socialistische beweging: kapitalisme als oorzaak van armoed
o ontstaan van sociaal onderzoek beïnvloedt publiek debat (bv. ‘armoedelijn’
van Charles Booth)
pas in 19de eeuw ook eerste acties tegen ongelijkheid: afschaffing van slavenhandel
en later slavernij
culmineert in tweede helft 20ste eeuw in tweede armoedeverlichting
