samenvatting voeding en mondgezondheid

Voeding en mondgezondheid


1. Algemene voedingsleer

1.1. Inleiding
 Voedsel = brandstof voor lichaam
 Energie opnemen
 Energie in vorm van voedsel
 In voedingsleer:
- Energieleverende voedingsstoffen in het lichaam door omzetting energie leveren
 Energie voor normaal functioneren + uitoefenen van spierarbeid
 Voedingsmiddelen bevatten verschillende voedingsstoffen
 Bepaalde voedingsmiddelen hebben geen voedingsstoffen
Bv: mineralen zoals calcium  calcium is een bouwstof
 Voedingsstoffen  voedingsmiddelen  voeding (maaltijd)
- Voedingsstoffen zitten in voedingsmiddelen deze zitten in voeding
 Maaltijd samenstellen van verschillende voedingsmiddelen

1.1.1 Essentiële voedingsstoffen
 Levensnoodzakelijk voor groei + instandhouding + functies lichaam in stand te houden
 Lichaam is altijd in opbouw en afbraak

1.1.2 Niet essentiële voedingsstoffen
 Kleurstoffen
 Bewaarmiddelen
 E-nummers
 Meestal nadelige functie op gezondheid

1.2 Voedingsstoffen en hun functies

1.2.1 Inleidende begrippen: voedingsstof en voedingsmiddel
 Voedingsstoffen of nutriënten genoemd
- Essentieel voor groei en instandhouding van lichaam
- Voor alle inwendige en uitwendige activiteiten van lichaam + energie
 Voedingsmiddel
- Alles wat we normaal eten
- Zijn opgebouwde voedingsstoffen
- Voedingsmiddelen kunnen andere stoffen bevatten die geen echte voedingswaarde
bevatten zoals additieven en contaminanten
 Dagelijks voedingspakket bestaat uit:
- Groot aantal ≠ voedingsmiddelen: brood, aardappelen, vlees, vis, groenten, melk,…
 Deze bevatten ≠ stoffen die essentieel zijn voor menselijk lichaam




1

,Voeding en mondgezondheid

Onderscheiden we
 Onderscheiden we
- Energieleverende stoffen: Kh, vetten en eiwitten
- Bouwstoffen: eiwitten, water, mineralen
- Beschermende stoffen: water, mineralen, vitamines, bioactieve stoffen
- voedingsvezels


1.2.1.1 Indeling voedingsstoffen
1. Grootte/behoefte
- Macronutriënten
- Micronutriënten
o Levert geen energie
- Bioactieve stoffen en voedingsvezels
2. Functies
- Energieleverende stoffen
- Bouwstoffen
- Beschermende stoffen
- Voedingsvezels




- Water levert geen energie maar toch essentieel
o Micro: levensnoodzakelijk, brengen geen energie aan
- Spoorelementen: in mindere hoeveelheden nodig bv chroom
- Bioactieve stoffen:
o Belangrijk dat voedingsvezels 1/3 categorie is
o Kan perfect overleven zonder voedingsvezels, maar gunstig effect op lichaam
o Voedingsvezels niet noodzakelijk

1.2.2 Energie en energieleverende stoffen
 Elk individu andere energie/voedsel nodig
 Energie-inname moet gelijk zijn aan energieverbruik
 Behoefte in kJ of kcal/dag
 Energie via voeding geleverd door vetten, Kh en eiwitten
 Vetten 2X zoveel energie als eiwitten en Kh
Hoeveel energie iemand nodig heeft afhankelijk van
 Geslacht
 Lengte en lichaamsgewicht
 Leeftijd
 Lichamelijke activiteit
 Fysiologische factoren: groei, zwangerschap, herstel na ziekte



2

,Voeding en mondgezondheid

1.2.2.1 Energie-inname via onze voeding
 Koolhydraten —> snelste & belangrijkste energieleverancier
- 1g Kh —> 4kcal
- 1 klontje suiker (5g Kh) = 20 kcal
 Vetten —> “trage” energie(reserve), bescherming/isolatie
- 1g V —> 9 kcal
- 1 eetlepel olijfolie (10g V) = 90 kcal
 Eiwitten—> bouwstoffen
- 1g E —> 4kcal
 Alcohol —> lege energiebron
- 1g Alcohol —> 7kcal

 Vrij komen warmte + energie wnr deze stoffen wrdn afgebroken en vrijkomen in lichaam
 Westerse voeding te veel vet- en eiwitenergie en te weinig koolhydraatenergie

1.2.2.2 Energiebalans
 Positieve energie
- Meer innemen dan we verbruiken dan gaan we aankomen
 Negatieve energie
- Minder innemen dan we verbruiken dan gaan we afvallen
 Wat verbruikt wordt hangt af van:
- Rustmetabolisme = basaal metabolisme  energie die nodig is om te overleven
 Voedingsvertering vraagt energie
 Lichamelijke activiteit vraagt energie
 Dieet geïnduceerde thermogenese (DIT): verbranding die gebeurt door onze voeding

Mannen hebben hoger rustmetabolisme dan vrouwen hoe komt dit?
 Spiermassa vraagt meer energie dan vetmassa  mannen er meer nodig
 Vrouwen hebben meer vet dan spieren

1.2.23basisregels van een evenwichtige voeding
1) Voeding moet dagelijks alle energie + voedingsstoffen aanbrengen
2) Voeding moet energiebalans in evenwicht houden
3) Voeding moet goede verhouding macronutriënten bevatten
- 50-55% van energie  koolhydraten
- 30-35% (1/3) van energie  vetten
- 10-10% van energie  eiwitten (meer als bouwstoffen)
= normale aanbeveling

1.2.3 Bouwstoffen
 Groei + aanmaak van nieuwe cellen + weefsels
 Opbouw skelet + gebit  Eiwitten + bepaalde mineralen + water
 Herstel en wederopbouw van cellen en weefsels




3

, Voeding en mondgezondheid

1.2.4 Beschermende stoffen
 Versterken weerstand tegen ziektes
 Goed verloop vitamines + mineralen nodig als hulpstof
 Stofwisselingsprocessen niet optimaal verlopen  weerstand van organisme ↓
 Vitamines + mineralen  beschermende stoffen

1.2.6.1 Voedingsvezels
 Complexe verbindingen van Kh
 Belangrijk gunstig effect en functies in/op maagdarmstelsel

1.2.6.2 Besluit
 Voeding en gezondheid nauw verbonden met elkaar
 Gevolg van langdurig of ernstig tekort aan 1 of > voedingsstoffen 
deficiëntieverschijnselen en -ziekten als gevolg
 Overmaat van bepaalde voedingsstoffen  gezondheid ernstig in gedrang brengen 
Voedingsgerelateerde aandoening
 Het ene sluit het andere niet uit

Voedingsdeficiëntieziekten (tekort)
 Anemie = te weinig ijzer kan er te weinig zuurstof getransporteerd worden
 Magerzucht te kort van alles

Voedingsgerelateerde ziekten (te veel)
 Obesitas te veel aan alles
 Te veel verzadigde vetten verhoogde kans op H&V ziektes

1.3 Spijsvertering
 Om macronutriënten efficiënt te gebruiken moeten ze worden verteerd
 Gebeurt in spijsverteringskanaal
 Macronutriënten Kh, vetten + eiwitten afgebroken tot kleinere moleculen  uit darm in
bloedcirculatie opgenomen
 Micronutriënten vitamines, mineralen en water geen afbraak nodig

Verteren betekent in brede zin van het woord
1) Afbraak van voedingsstoffen (vernietigen)
2) Opname van voedingsstoffen (absorptie)
3) Verwerkt (gebruiken)
4) Uitscheiding van afvalstoffen (excretie)

Voedingsmiddel afbreken in voedingsstoffen  enzymen breken deze af tot kleine deeltjes
Overschot wordt uitgescheiden




4