Inleiding in de
Psychologie
2023
,Inhoudsopgaven
Inhoudsopgave
1.1 Wat is psychologie en wat is het niet?...................................................................................................... 7
Begrippen:.............................................................................................................................................................7
De 6 vragen van kritisch denken:..........................................................................................................................7
1.2 Wat zijn de zes belangrijkste perspectieven van de psychologie?..............................................................8
Begrippen:.............................................................................................................................................................8
1.3 Hoe vergaren psychologen nieuwe kennis?.............................................................................................. 9
Begrippen:.............................................................................................................................................................9
De vier stappen van de wetenschappelijke methode:........................................................................................10
2.1 Wat is het verband tussen genen en gedrag?..........................................................................................10
Begrippen:...........................................................................................................................................................10
Genen en DNA.....................................................................................................................................................10
2.2 Hoe is de interne communicatie van het lichaam geregeld?....................................................................11
Begrippen:...........................................................................................................................................................11
Het Zenuwstelsel.................................................................................................................................................12
2.3 Hoe produceren de hersenen gedrag en psychische processen................................................................12
Begrippen:...........................................................................................................................................................12
De 3 geïntegreerde lagen van de hersenen:.......................................................................................................13
1. Hersenstam:................................................................................................................................................13
2. Het limbische systeem................................................................................................................................13
3. De cerebrale cortex.....................................................................................................................................13
3.1 Hoe verandert stimulatie in sensatie?..................................................................................................... 13
Begrippen:...........................................................................................................................................................13
Kenmerken die alle zintuigen met elkaar gemeen hebben:...............................................................................14
De niet absolute, absolute drempel....................................................................................................................14
Wet van Weber...................................................................................................................................................14
3.2 Waarin lijken de zintuigen op elkaar? En waarin verschillen ze?..............................................................14
Begrippen:...........................................................................................................................................................14
, 2 theorieën om kleur te zien:..............................................................................................................................14
3.3 Wat is de relatie tussen perceptie en sensatie?.......................................................................................15
Begrippen:...........................................................................................................................................................15
Gestaltpsychologie:.............................................................................................................................................15
Wetten van perceptuele ordening:.................................................................................................................15
4.1 Hoe verklaart klassieke conditionering leren?.........................................................................................16
Klassieke conditionering:....................................................................................................................................17
Conditionering van hogere orde:........................................................................................................................17
4.2 Hoe leren we nieuw gedrag door operante conditionering?....................................................................18
Begrippen:...........................................................................................................................................................18
4.3 Hoe verklaart de cognitieve psychologie leren?......................................................................................20
Begrippen:...........................................................................................................................................................20
5.1 Wat is het geheugen............................................................................................................................... 20
Begrippen:...........................................................................................................................................................20
5.2 Hoe vormen we herinneringen?............................................................................................................. 20
Begrippen:...........................................................................................................................................................20
De 3 geheugenstadia:.........................................................................................................................................21
Langetermijngeheugen:......................................................................................................................................21
Onderdelen van het werkgeheugen:..................................................................................................................22
5.3 Hoe halen we herinneringen terug?........................................................................................................ 22
Begrippen:...........................................................................................................................................................22
5.4 Waarom laat ons geheugen ons soms in de steek?..................................................................................23
Begrippen:...........................................................................................................................................................23
De 7 zonden van geheugen:................................................................................................................................23
6.1 Wat zijn de bouwstenen van denken?.................................................................................................... 23
Begrippen:...........................................................................................................................................................24
6.2 Over welke vaardigheden beschikken goede denkers?............................................................................24
Begrippen:...........................................................................................................................................................24
Enkele heuristieken:............................................................................................................................................25
6.3 Hoe wordt intelligentie gemeten?.......................................................................................................... 25
Begrippen:...........................................................................................................................................................25
,6.4 Wat zijn de bouwstenen van intelligentie?.............................................................................................25
Begrippen:...........................................................................................................................................................25
6.5 Hoe verklaren psychologen IQ-verschillen tussen groepen?....................................................................25
Begrippen:...........................................................................................................................................................25
7.1 Wat kan een pasgeboren baby?.............................................................................................................. 26
Begrippen:...........................................................................................................................................................26
Aangeboren reflexen:.........................................................................................................................................26
Sensorische vaardigheden van de pasgeborene:................................................................................................27
Vormen van hechting:.........................................................................................................................................27
Eriksons psychosociale stadia:............................................................................................................................27
7.2 Welke vaardigheden moet een kind zich eigen maken?..........................................................................28
Begrippen:...........................................................................................................................................................28
Piagets fases van cognitieve ontwikkeling:........................................................................................................29
Opvoedingsstijlen:...............................................................................................................................................29
7.3 Welke ontwikkeling vinden plaats tijdens de adolescentie?....................................................................29
Begrippen:...........................................................................................................................................................29
Kohlbergs fases van moreel redeneren...............................................................................................................29
7.4 Welke ontwikkelingen vinden plaats tijdens de volwassenheid?.............................................................30
Sociale en emotionele veranderingen bij ouder worden:...................................................................................30
8.1 Op welke wijze is het bewustzijn aan andere geestelijke processen gerelateerd?....................................30
Begrippen:...........................................................................................................................................................30
Functies van ons bewustzijn:..............................................................................................................................30
8.2 Hoe ziet de cyclus van het normale bewustzijn eruit?.............................................................................31
Begrippen:...........................................................................................................................................................31
De slaapcyclus:....................................................................................................................................................31
8.3 Welke andere vormen kan het bewustzijn aannemen?...........................................................................31
Begrippen:...........................................................................................................................................................31
9.1 Wat motiveert ons................................................................................................................................. 31
Begrippen:...........................................................................................................................................................31
In het algemeen hebben beloningen 3 belangrijke gevolgen voor motivatie, afhankelijk van de
omstandigheden:................................................................................................................................................32
,9.2 Hoe worden onze motivatieprioriteiten gesteld?....................................................................................32
Begrippen:...........................................................................................................................................................32
9.4 How motiveren onze emoties ons?......................................................................................................... 33
Begrippen:...........................................................................................................................................................33
9.5 Waar komen onze emoties vandaan?..................................................................................................... 34
Begrippen:...........................................................................................................................................................34
10.1 Door welke krachten wordt de persoonlijkheid gevormd?....................................................................34
10.2 Uit welke blijvende patronen of disposities bestaat onze persoonlijkheid?...........................................35
De Vijf-factorentheorie:......................................................................................................................................35
10.3 Op welke manier helpen mentale processen bij het vormen van onze persoonlijkheid?........................36
Verschillende ego-afweermechanismen:............................................................................................................38
De tegengestelde neigingen in de persoonlijkheid volgens Jung:......................................................................38
10.4 Welke theorieën gebruiken mensen om zichzelf en anderen te begrijpen?............................................38
11.1 Hoe beïnvloedt de sociale situatie ons gedrag?.....................................................................................39
De omstandigheden die conformisme bevorderen:............................................................................................40
De omstandigheden die groepsdenken bevorderen:..........................................................................................40
Wanneer zijn proefpersonen extra geneigd om te gehoorzamen:.....................................................................40
11.2 Het construeren van sociale werkelijkheid: wat beïnvloedt ons oordeel over anderen?.........................41
11.3 Hoe creëren systemen situaties die het gedrag beïnvloeden?................................................................42
12.1 Wat is een psychische stoornis............................................................................................................. 42
Indicatoren van psychische stoornissen:............................................................................................................43
12.2 Hoe worden psychische stoornissen geclassificeerd?............................................................................43
Persoonlijkheidsstoornissen die worden gekenmerkt door schizofrenie-achtige symptomen:..........................45
13.1 Wat is therapie?................................................................................................................................... 45
Stappen van een therapeutisch proces:..............................................................................................................45
13.2 Hoe behandelen psychologen psychische stoornissen?.........................................................................46
Inzichtgevende therapieën:................................................................................................................................47
Gedragstherapieën:............................................................................................................................................47
13.3 Hoe worden psychische stoornissen behandeld vanuit de biomedische invalshoek?.............................48
14.1 Wat veroorzaakt stress......................................................................................................................... 49
, Begrippen:...........................................................................................................................................................49
14.2 Wat zijn de lichamelijke effecten van stress?........................................................................................50
14.3 Wie is het meest kwetsbaar voor stress?.............................................................................................. 51
14.4 Hoe kunnen we de invloed van stress op onze gezondheid verminderen?.............................................52
,Hoofdstuk 1: Geest,
gedrag en
psychologische
wetenschap
1.1 Wat is psychologie en wat is het niet?
Begrippen:
Psychologie: Wetenschap van gedrag en mentale processen.
Psychiatrie: Een medisch specialisme dat zich richt op de diagnose en behandeling van mentale
stoornissen
Pseudopsychologie: Niet-onderbouwde psychologische aannamen die als wetenschappelijke
waarheden worden gepresenteerd.
Anekdotisch bewijsmateriaal: Getuigenissen die de ervaringen van iemand of enkele personen
schetsen, maar ten onrechte voor wetenschappelijk bewijs worden aangezien. (“Het zou riskant zijn aan
te nemen dat wat voor enkele mensen geldt, voor iedereen moet gelden”)
Bias: een vooroordeel, vervorming of vertekening van een situatie, meestal op basis van persoonlijke
ervaringen en waarden.
Emotionele bias: De neiging om oordelen te vellen gebaseerd op attitudes en gevoelens, in plaats
van op een rationele analyse van het bewijsmateriaal.
Confirmation bias (bevestigingsbias): De neiging om informatie die niet bij je opvattingen
aansluit te negeren of te bekritiseren en om in plaats daarvan informatie te zoeken waar je het wel mee
eens bent.
De 6 vragen van kritisch denken:
1. Wat is de bron?
, 2. Is de bewering redelijk of extreem?
3. Wat is het bewijsmateriaal?
4. Kan de conclusie zijn beïnvloed door bias?
5. Worden veelvoorkomende denkfouten vermeden?
6. Zijn voor het oplossen van het probleem verschillende invalshoeken nodig?
1.2 Wat zijn de zes belangrijkste perspectieven van de
psychologie?
Begrippen:
Biologisch perspectief: Zoekt de oorzaken van gedrag in het functioneren van de genen, de
hersenen en het zenuwstelsel en hormoonstelsel. Het lichaam kan hierdoor apart van de geest
bestudeerd worden.
Cognitief perspectief: Zoekt de oorzaken van gedrag in iemands unieke patroon van
waarnemingen, interpretaties, verwachtingen, overtuigingen en herinneringen. De nadruk ligt hierbij op
mentale processen, zoals leren, geheugen, perceptie en denken als vormen van informatieverwerking.
Behavioristisch perspectief: Zoekt de oorzaken van gedrag in stimuli vanuit de omgeving,
psychologie moet de wetenschap van observeerbaar gedrag zijn, niet van mentale processen.
Psychodynamische psychologie: Zoekt de oorzaken van gedrag in de onbewuste geest.
Humanistische psychologie: Zoekt de oorzaken van gedrag in onze aangeboren behoefte om te
groeien en ons potentieel zo goed mogelijk te verwezenlijken.
Psychologie van karakterteken en temperament: Zoekt de oorzaken van gedrag in onze
unieke persoonlijkheidskenmerken die consistent zijn.
Ontwikkelingsperspectief: Zoekt de oorzaken van gedrag in de interactie tussen erfelijkheid en
omgeving die zich het hele leven uiten in voorspelbare patronen.
Sociocultureel perspectief: Zoekt de oorzaken van gedrag in sociale en culturele invloeden.
Structuralisme: Historische stroming binnen de psychologie die de basisstructuren van de geest en
de gedachten als elementen wilde scheiden.
Functionalisme: Historische stroming binnen de psychologie die meende dat psychologische
processen het beste begrepen kunnen worden in het licht van hun adaptieve nut en functie.
Crosscultureel perspectief: Een psycholoog die werkt in dit specialisme is geïnteresseerd in de
manieren waarop psychologische processen verschillen tussen mensen van verschillende culturen.
Whole-person perspectief: Psychodynamische perspectief, humanistische perspectief en
perspectief van karaktertrekken en temperament.
Psychologie
2023
,Inhoudsopgaven
Inhoudsopgave
1.1 Wat is psychologie en wat is het niet?...................................................................................................... 7
Begrippen:.............................................................................................................................................................7
De 6 vragen van kritisch denken:..........................................................................................................................7
1.2 Wat zijn de zes belangrijkste perspectieven van de psychologie?..............................................................8
Begrippen:.............................................................................................................................................................8
1.3 Hoe vergaren psychologen nieuwe kennis?.............................................................................................. 9
Begrippen:.............................................................................................................................................................9
De vier stappen van de wetenschappelijke methode:........................................................................................10
2.1 Wat is het verband tussen genen en gedrag?..........................................................................................10
Begrippen:...........................................................................................................................................................10
Genen en DNA.....................................................................................................................................................10
2.2 Hoe is de interne communicatie van het lichaam geregeld?....................................................................11
Begrippen:...........................................................................................................................................................11
Het Zenuwstelsel.................................................................................................................................................12
2.3 Hoe produceren de hersenen gedrag en psychische processen................................................................12
Begrippen:...........................................................................................................................................................12
De 3 geïntegreerde lagen van de hersenen:.......................................................................................................13
1. Hersenstam:................................................................................................................................................13
2. Het limbische systeem................................................................................................................................13
3. De cerebrale cortex.....................................................................................................................................13
3.1 Hoe verandert stimulatie in sensatie?..................................................................................................... 13
Begrippen:...........................................................................................................................................................13
Kenmerken die alle zintuigen met elkaar gemeen hebben:...............................................................................14
De niet absolute, absolute drempel....................................................................................................................14
Wet van Weber...................................................................................................................................................14
3.2 Waarin lijken de zintuigen op elkaar? En waarin verschillen ze?..............................................................14
Begrippen:...........................................................................................................................................................14
, 2 theorieën om kleur te zien:..............................................................................................................................14
3.3 Wat is de relatie tussen perceptie en sensatie?.......................................................................................15
Begrippen:...........................................................................................................................................................15
Gestaltpsychologie:.............................................................................................................................................15
Wetten van perceptuele ordening:.................................................................................................................15
4.1 Hoe verklaart klassieke conditionering leren?.........................................................................................16
Klassieke conditionering:....................................................................................................................................17
Conditionering van hogere orde:........................................................................................................................17
4.2 Hoe leren we nieuw gedrag door operante conditionering?....................................................................18
Begrippen:...........................................................................................................................................................18
4.3 Hoe verklaart de cognitieve psychologie leren?......................................................................................20
Begrippen:...........................................................................................................................................................20
5.1 Wat is het geheugen............................................................................................................................... 20
Begrippen:...........................................................................................................................................................20
5.2 Hoe vormen we herinneringen?............................................................................................................. 20
Begrippen:...........................................................................................................................................................20
De 3 geheugenstadia:.........................................................................................................................................21
Langetermijngeheugen:......................................................................................................................................21
Onderdelen van het werkgeheugen:..................................................................................................................22
5.3 Hoe halen we herinneringen terug?........................................................................................................ 22
Begrippen:...........................................................................................................................................................22
5.4 Waarom laat ons geheugen ons soms in de steek?..................................................................................23
Begrippen:...........................................................................................................................................................23
De 7 zonden van geheugen:................................................................................................................................23
6.1 Wat zijn de bouwstenen van denken?.................................................................................................... 23
Begrippen:...........................................................................................................................................................24
6.2 Over welke vaardigheden beschikken goede denkers?............................................................................24
Begrippen:...........................................................................................................................................................24
Enkele heuristieken:............................................................................................................................................25
6.3 Hoe wordt intelligentie gemeten?.......................................................................................................... 25
Begrippen:...........................................................................................................................................................25
,6.4 Wat zijn de bouwstenen van intelligentie?.............................................................................................25
Begrippen:...........................................................................................................................................................25
6.5 Hoe verklaren psychologen IQ-verschillen tussen groepen?....................................................................25
Begrippen:...........................................................................................................................................................25
7.1 Wat kan een pasgeboren baby?.............................................................................................................. 26
Begrippen:...........................................................................................................................................................26
Aangeboren reflexen:.........................................................................................................................................26
Sensorische vaardigheden van de pasgeborene:................................................................................................27
Vormen van hechting:.........................................................................................................................................27
Eriksons psychosociale stadia:............................................................................................................................27
7.2 Welke vaardigheden moet een kind zich eigen maken?..........................................................................28
Begrippen:...........................................................................................................................................................28
Piagets fases van cognitieve ontwikkeling:........................................................................................................29
Opvoedingsstijlen:...............................................................................................................................................29
7.3 Welke ontwikkeling vinden plaats tijdens de adolescentie?....................................................................29
Begrippen:...........................................................................................................................................................29
Kohlbergs fases van moreel redeneren...............................................................................................................29
7.4 Welke ontwikkelingen vinden plaats tijdens de volwassenheid?.............................................................30
Sociale en emotionele veranderingen bij ouder worden:...................................................................................30
8.1 Op welke wijze is het bewustzijn aan andere geestelijke processen gerelateerd?....................................30
Begrippen:...........................................................................................................................................................30
Functies van ons bewustzijn:..............................................................................................................................30
8.2 Hoe ziet de cyclus van het normale bewustzijn eruit?.............................................................................31
Begrippen:...........................................................................................................................................................31
De slaapcyclus:....................................................................................................................................................31
8.3 Welke andere vormen kan het bewustzijn aannemen?...........................................................................31
Begrippen:...........................................................................................................................................................31
9.1 Wat motiveert ons................................................................................................................................. 31
Begrippen:...........................................................................................................................................................31
In het algemeen hebben beloningen 3 belangrijke gevolgen voor motivatie, afhankelijk van de
omstandigheden:................................................................................................................................................32
,9.2 Hoe worden onze motivatieprioriteiten gesteld?....................................................................................32
Begrippen:...........................................................................................................................................................32
9.4 How motiveren onze emoties ons?......................................................................................................... 33
Begrippen:...........................................................................................................................................................33
9.5 Waar komen onze emoties vandaan?..................................................................................................... 34
Begrippen:...........................................................................................................................................................34
10.1 Door welke krachten wordt de persoonlijkheid gevormd?....................................................................34
10.2 Uit welke blijvende patronen of disposities bestaat onze persoonlijkheid?...........................................35
De Vijf-factorentheorie:......................................................................................................................................35
10.3 Op welke manier helpen mentale processen bij het vormen van onze persoonlijkheid?........................36
Verschillende ego-afweermechanismen:............................................................................................................38
De tegengestelde neigingen in de persoonlijkheid volgens Jung:......................................................................38
10.4 Welke theorieën gebruiken mensen om zichzelf en anderen te begrijpen?............................................38
11.1 Hoe beïnvloedt de sociale situatie ons gedrag?.....................................................................................39
De omstandigheden die conformisme bevorderen:............................................................................................40
De omstandigheden die groepsdenken bevorderen:..........................................................................................40
Wanneer zijn proefpersonen extra geneigd om te gehoorzamen:.....................................................................40
11.2 Het construeren van sociale werkelijkheid: wat beïnvloedt ons oordeel over anderen?.........................41
11.3 Hoe creëren systemen situaties die het gedrag beïnvloeden?................................................................42
12.1 Wat is een psychische stoornis............................................................................................................. 42
Indicatoren van psychische stoornissen:............................................................................................................43
12.2 Hoe worden psychische stoornissen geclassificeerd?............................................................................43
Persoonlijkheidsstoornissen die worden gekenmerkt door schizofrenie-achtige symptomen:..........................45
13.1 Wat is therapie?................................................................................................................................... 45
Stappen van een therapeutisch proces:..............................................................................................................45
13.2 Hoe behandelen psychologen psychische stoornissen?.........................................................................46
Inzichtgevende therapieën:................................................................................................................................47
Gedragstherapieën:............................................................................................................................................47
13.3 Hoe worden psychische stoornissen behandeld vanuit de biomedische invalshoek?.............................48
14.1 Wat veroorzaakt stress......................................................................................................................... 49
, Begrippen:...........................................................................................................................................................49
14.2 Wat zijn de lichamelijke effecten van stress?........................................................................................50
14.3 Wie is het meest kwetsbaar voor stress?.............................................................................................. 51
14.4 Hoe kunnen we de invloed van stress op onze gezondheid verminderen?.............................................52
,Hoofdstuk 1: Geest,
gedrag en
psychologische
wetenschap
1.1 Wat is psychologie en wat is het niet?
Begrippen:
Psychologie: Wetenschap van gedrag en mentale processen.
Psychiatrie: Een medisch specialisme dat zich richt op de diagnose en behandeling van mentale
stoornissen
Pseudopsychologie: Niet-onderbouwde psychologische aannamen die als wetenschappelijke
waarheden worden gepresenteerd.
Anekdotisch bewijsmateriaal: Getuigenissen die de ervaringen van iemand of enkele personen
schetsen, maar ten onrechte voor wetenschappelijk bewijs worden aangezien. (“Het zou riskant zijn aan
te nemen dat wat voor enkele mensen geldt, voor iedereen moet gelden”)
Bias: een vooroordeel, vervorming of vertekening van een situatie, meestal op basis van persoonlijke
ervaringen en waarden.
Emotionele bias: De neiging om oordelen te vellen gebaseerd op attitudes en gevoelens, in plaats
van op een rationele analyse van het bewijsmateriaal.
Confirmation bias (bevestigingsbias): De neiging om informatie die niet bij je opvattingen
aansluit te negeren of te bekritiseren en om in plaats daarvan informatie te zoeken waar je het wel mee
eens bent.
De 6 vragen van kritisch denken:
1. Wat is de bron?
, 2. Is de bewering redelijk of extreem?
3. Wat is het bewijsmateriaal?
4. Kan de conclusie zijn beïnvloed door bias?
5. Worden veelvoorkomende denkfouten vermeden?
6. Zijn voor het oplossen van het probleem verschillende invalshoeken nodig?
1.2 Wat zijn de zes belangrijkste perspectieven van de
psychologie?
Begrippen:
Biologisch perspectief: Zoekt de oorzaken van gedrag in het functioneren van de genen, de
hersenen en het zenuwstelsel en hormoonstelsel. Het lichaam kan hierdoor apart van de geest
bestudeerd worden.
Cognitief perspectief: Zoekt de oorzaken van gedrag in iemands unieke patroon van
waarnemingen, interpretaties, verwachtingen, overtuigingen en herinneringen. De nadruk ligt hierbij op
mentale processen, zoals leren, geheugen, perceptie en denken als vormen van informatieverwerking.
Behavioristisch perspectief: Zoekt de oorzaken van gedrag in stimuli vanuit de omgeving,
psychologie moet de wetenschap van observeerbaar gedrag zijn, niet van mentale processen.
Psychodynamische psychologie: Zoekt de oorzaken van gedrag in de onbewuste geest.
Humanistische psychologie: Zoekt de oorzaken van gedrag in onze aangeboren behoefte om te
groeien en ons potentieel zo goed mogelijk te verwezenlijken.
Psychologie van karakterteken en temperament: Zoekt de oorzaken van gedrag in onze
unieke persoonlijkheidskenmerken die consistent zijn.
Ontwikkelingsperspectief: Zoekt de oorzaken van gedrag in de interactie tussen erfelijkheid en
omgeving die zich het hele leven uiten in voorspelbare patronen.
Sociocultureel perspectief: Zoekt de oorzaken van gedrag in sociale en culturele invloeden.
Structuralisme: Historische stroming binnen de psychologie die de basisstructuren van de geest en
de gedachten als elementen wilde scheiden.
Functionalisme: Historische stroming binnen de psychologie die meende dat psychologische
processen het beste begrepen kunnen worden in het licht van hun adaptieve nut en functie.
Crosscultureel perspectief: Een psycholoog die werkt in dit specialisme is geïnteresseerd in de
manieren waarop psychologische processen verschillen tussen mensen van verschillende culturen.
Whole-person perspectief: Psychodynamische perspectief, humanistische perspectief en
perspectief van karaktertrekken en temperament.
