Sociale Psychologie
Inleiding
Wat is sociale psychologie: thema
- Wetenschappelijke studie van
o Invloed van anderen op individueel gedrag
o Gedrag van individuen met, tegen en voor elkaar
- Toelichting
o Gedrag = overt (= open, bv een college te laat binnenkomen en anderen
storen om ergens te gaan zitten) en covert (= verborgen, is alleen rechtstreeks
waarneembaar voor degene die het gedrag aan het vertonen is)
o Vooral normaal gedrag (soms problematisch gevonden)
o Wetenschappelijke studie
Beschrijven, voorspellen, verklaren, toepassen zie verder voor
methodologische implicaties
Wat is sociale psychologie: invalshoek
- Focus gedragsdeterminanten in hier-en-nu-situatie
Wat is sociale psychologie: methodes
- Traditioneel nadruk op experiment
- Andere methodes wanneer…
o Vraagstelling dat eist (andere van causale vragen)
o Experiment praktisch onmogelijk is
o Experiment ethisch onwenselijk is
- Onderzoek bij mens en dier
- Empirische cirkel: 1 studie levert weinig kennis
Verschil wetenschappelijke studie – intuïtieve mensenkennis
- Verschil NIET noodzakelijk…
o Motieven voor kennisverwerving
o Inhoud
1
, - Verschil WEL… de manier van kennis verwerven
o Afgesproken methodes onderzoek
Conceptuele/operationele definitie variabelen
Vaststellen van verband tussen variabelen
o Reflectie op kennisverwerving
o Empirische cirkel
Doelstellingen
Toepassing: Is het eigenlijk wel goed dat zoveel organisaties blokplekken organiseren voor
studenten in examentijden? kunnen verklaren adhv sociale psychologie
2
,Hoofdstuk 1: Methodes van sociaal psychologisch
onderzoek
- Observatie
- Observatieonderzoek = onderzoek waarbij de onderzoeker van een afstand toekijkt
en niet ingrijpt
- Dit kan op 2 manieren
1) Door het gedrag te observeren (rechtstreeks)
2) Door administratieve sporen die zijn achtergelaten (onrechtstreeks)
Bv. Nagaan hoe hard er gefeest is door te kijken naar hoeveel afval er ligt op
de straten in de uitgaansbuurten
- Voordeel
o De Ecologische validiteit is gegarandeerd
= de mate waarin het onderzoek conclusies toelaat over het ‘natuurlijk’
voorkomende gedrag van mensen in situaties die ze ‘in het echte leven’ ook
tegenkomen
- Nadeel
o De gedragingen zijn vaak vrij zeldzaam (kan er voor zorgen dat men zeer lang
moet observeren)
o Oorzaken van het geobserveerde gedrag moeilijk vast te stellen
- Zelfbeschrijvingen
- Mensen vragen wat ze doen en waarom ze dat doen lijkt de eenvoudigste manier om
toegang te krijgen tot coverte gedragingen
- Gebruikt bij onderzoek over…
o Coverte gedragingen
o Coverte gedragingsmechanismen
o Zeldzaam gedrag, zeldzame omstandigheid
- Voordelen
o Vragen stellen over eender wat
o Weinig arbeidsintensief (relatief!)
o Uitvoering uitbesteed- en automatiseerbaar
3
, - 3 voorwaarden vooraleer een zelfbeschrijving geldig is
1) De ondervraagde moet het gedrag kunnen beschrijven
2) De ondervraagde moet de gelegenheid krijgen om het gedrag te beschrijven
3) De ondervraagde moet dat gedrag willen beschrijven
- De beperkingen van zelfbeschrijvingen
o Bij de 1ste voorwaarde
Het is moeilijk om retrospectieve vragen (=gericht op het verleden) te stellen
-> zo zou het kunnen dat de ondervraagde de oorzaken van zijn gedrag niet
meer kan herinneren
o Bij de 2de voorwaarde
Een vraagstelling die onvoldoende ruimte geeft om het eigen gedrag of de
factoren die daar een rol in hebben gespeeld te beschrijven
Bv. Een onderzoeker vraagt waarom je nog geen geld hebt gegeven aan een
goed doel en geeft hier 4 mogelijke opties aan (= beperkend)
Een antwoordoptie met “andere:…” kan een oplossing bieden
o Bij de 3de voorwaarde
Uit onderzoek over de instrumentele conditionering blijkt dat gedragingen
met aangename gevolgen toenemen en gedragingen met onaangename
gevolgen afnemen
Als mensen ervaren dat anderen gunstig of ongunstig reageren op bepaalde
zelbeschrijvingen (wat een gedrag op zich is), zullen ze nadien dus ook meer
of minder geneigd zijn om zich weer zo te beschrijven
Zelfbeschrijvingen zijn onderhevig aan sociale wenselijkheid
Het gevolg hiervan is dat mensen die vertellen over hun gedrag vaak
afwijkt van hoe ze zich daadwerkelijk gedragen
De ondervraagde moet de onderzoeker vertrouwen
- VOORBEELD: morele normen en keuzes
o Welke waarden en normen koesteren mensen?
o Welke prioriteit daarbinnen?
o Allerlei waardenvragenlijsten
o Vaststelling: centraal in menselijke interactie
4
Inleiding
Wat is sociale psychologie: thema
- Wetenschappelijke studie van
o Invloed van anderen op individueel gedrag
o Gedrag van individuen met, tegen en voor elkaar
- Toelichting
o Gedrag = overt (= open, bv een college te laat binnenkomen en anderen
storen om ergens te gaan zitten) en covert (= verborgen, is alleen rechtstreeks
waarneembaar voor degene die het gedrag aan het vertonen is)
o Vooral normaal gedrag (soms problematisch gevonden)
o Wetenschappelijke studie
Beschrijven, voorspellen, verklaren, toepassen zie verder voor
methodologische implicaties
Wat is sociale psychologie: invalshoek
- Focus gedragsdeterminanten in hier-en-nu-situatie
Wat is sociale psychologie: methodes
- Traditioneel nadruk op experiment
- Andere methodes wanneer…
o Vraagstelling dat eist (andere van causale vragen)
o Experiment praktisch onmogelijk is
o Experiment ethisch onwenselijk is
- Onderzoek bij mens en dier
- Empirische cirkel: 1 studie levert weinig kennis
Verschil wetenschappelijke studie – intuïtieve mensenkennis
- Verschil NIET noodzakelijk…
o Motieven voor kennisverwerving
o Inhoud
1
, - Verschil WEL… de manier van kennis verwerven
o Afgesproken methodes onderzoek
Conceptuele/operationele definitie variabelen
Vaststellen van verband tussen variabelen
o Reflectie op kennisverwerving
o Empirische cirkel
Doelstellingen
Toepassing: Is het eigenlijk wel goed dat zoveel organisaties blokplekken organiseren voor
studenten in examentijden? kunnen verklaren adhv sociale psychologie
2
,Hoofdstuk 1: Methodes van sociaal psychologisch
onderzoek
- Observatie
- Observatieonderzoek = onderzoek waarbij de onderzoeker van een afstand toekijkt
en niet ingrijpt
- Dit kan op 2 manieren
1) Door het gedrag te observeren (rechtstreeks)
2) Door administratieve sporen die zijn achtergelaten (onrechtstreeks)
Bv. Nagaan hoe hard er gefeest is door te kijken naar hoeveel afval er ligt op
de straten in de uitgaansbuurten
- Voordeel
o De Ecologische validiteit is gegarandeerd
= de mate waarin het onderzoek conclusies toelaat over het ‘natuurlijk’
voorkomende gedrag van mensen in situaties die ze ‘in het echte leven’ ook
tegenkomen
- Nadeel
o De gedragingen zijn vaak vrij zeldzaam (kan er voor zorgen dat men zeer lang
moet observeren)
o Oorzaken van het geobserveerde gedrag moeilijk vast te stellen
- Zelfbeschrijvingen
- Mensen vragen wat ze doen en waarom ze dat doen lijkt de eenvoudigste manier om
toegang te krijgen tot coverte gedragingen
- Gebruikt bij onderzoek over…
o Coverte gedragingen
o Coverte gedragingsmechanismen
o Zeldzaam gedrag, zeldzame omstandigheid
- Voordelen
o Vragen stellen over eender wat
o Weinig arbeidsintensief (relatief!)
o Uitvoering uitbesteed- en automatiseerbaar
3
, - 3 voorwaarden vooraleer een zelfbeschrijving geldig is
1) De ondervraagde moet het gedrag kunnen beschrijven
2) De ondervraagde moet de gelegenheid krijgen om het gedrag te beschrijven
3) De ondervraagde moet dat gedrag willen beschrijven
- De beperkingen van zelfbeschrijvingen
o Bij de 1ste voorwaarde
Het is moeilijk om retrospectieve vragen (=gericht op het verleden) te stellen
-> zo zou het kunnen dat de ondervraagde de oorzaken van zijn gedrag niet
meer kan herinneren
o Bij de 2de voorwaarde
Een vraagstelling die onvoldoende ruimte geeft om het eigen gedrag of de
factoren die daar een rol in hebben gespeeld te beschrijven
Bv. Een onderzoeker vraagt waarom je nog geen geld hebt gegeven aan een
goed doel en geeft hier 4 mogelijke opties aan (= beperkend)
Een antwoordoptie met “andere:…” kan een oplossing bieden
o Bij de 3de voorwaarde
Uit onderzoek over de instrumentele conditionering blijkt dat gedragingen
met aangename gevolgen toenemen en gedragingen met onaangename
gevolgen afnemen
Als mensen ervaren dat anderen gunstig of ongunstig reageren op bepaalde
zelbeschrijvingen (wat een gedrag op zich is), zullen ze nadien dus ook meer
of minder geneigd zijn om zich weer zo te beschrijven
Zelfbeschrijvingen zijn onderhevig aan sociale wenselijkheid
Het gevolg hiervan is dat mensen die vertellen over hun gedrag vaak
afwijkt van hoe ze zich daadwerkelijk gedragen
De ondervraagde moet de onderzoeker vertrouwen
- VOORBEELD: morele normen en keuzes
o Welke waarden en normen koesteren mensen?
o Welke prioriteit daarbinnen?
o Allerlei waardenvragenlijsten
o Vaststelling: centraal in menselijke interactie
4
