ETHISCHE VRAAGSTUKKEN
INHOUDSOPGAVE
ethisch luik........................................................................................................................................................4
ETHIEK........................................................................................................................................................... 4
twee invalshoeken................................................................................................................................................5
sociaal werk en ethiek..........................................................................................................................................7
ethiek als descriptie....................................................................................................................................... 8
belang...................................................................................................................................................................9
wantrouwend mensbeeld.............................................................................................................................. 9
micro: wantrouwen in psychologie = micro..........................................................................................................9
wantrouwen in de sociologie = meso/macro.....................................................................................................11
wantrouwen in de filosofie.................................................................................................................................12
wat te doen met de wantrouwende medemens?...............................................................................................14
vertrouwensvol mensbeeld.......................................................................................................................... 15
rousseau: vrije en goede mensen.......................................................................................................................15
frans de waal......................................................................................................................................................15
waarom domineren mensen de wereld..............................................................................................................16
wat met stanford prison experiment en milgram..............................................................................................17
wat dan met alle geweld....................................................................................................................................19
de context doet ertoe.................................................................................................................................. 20
descpritieve ehtiek in economie/psychologie.....................................................................................................20
context maakt of breekt.....................................................................................................................................21
ethiek van de sociaal werker........................................................................................................................ 22
ethiek als prescriptie.................................................................................................................................... 22
1
, hoe maken mensen die regels eigen?.................................................................................................................23
algemene ethische bedenkingen bij sociaal werk..........................................................................................25
solidariteit................................................................................................................................................... 25
warme solidariteit..............................................................................................................................................25
koude solidariteit................................................................................................................................................27
lauwe solidariteit................................................................................................................................................28
afronding............................................................................................................................................................28
zorgethiek.................................................................................................................................................... 28
vertrekpunt.........................................................................................................................................................29
deugdethiek........................................................................................................................................................30
emmanuel levinas; gelaat van de ander............................................................................................................31
kritiek op plichtethiek en utilitarisme.................................................................................................................31
kritiek op zorgethiek...........................................................................................................................................31
zorgethiek 2.0.............................................................................................................................................. 32
mensenrechtenethiek.................................................................................................................................. 34
vertrekpunt.........................................................................................................................................................34
kritiek op zorgethiek...........................................................................................................................................34
sociaal werk = mensenrechtenberoep................................................................................................................34
mensenrechten staan onder druk.......................................................................................................................34
discussie rond mensenrechtenethiek..................................................................................................................35
juridisch luik van de deontologie....................................................................................................................37
art. 458 beroepsgeheim............................................................................................................................... 37
toepassingsgebied: voor wie geldig...................................................................................................................37
wettelijke uitzonderingen...................................................................................................................................39
gedeeld beroepsgeheim.....................................................................................................................................45
gezamenlijk beroepsgeheim...............................................................................................................................46
discretieplicht.............................................................................................................................................. 46
2
, toepassing...........................................................................................................................................................47
verschillen tussen discretie en beroepsgeheim..................................................................................................47
verschil tussen ambts- en beroepsgeheim..........................................................................................................48
ambtsgeheim of beroepsgeheim bij enkele specifieke sectoren....................................................................48
decreet integrale jeugdhulp...............................................................................................................................48
CLB’s....................................................................................................................................................................49
de school.............................................................................................................................................................50
informationele privacy AVG........................................................................................................................ 55
toepassing...........................................................................................................................................................55
verwerking van gegevens............................................................................................................................. 56
verwerking, verwerker, verwerkingsverantwoordelijke.....................................................................................56
basisvoorwaarden voor verwerking............................................................................................................. 57
rechtmatigheidsgronden voor verwerking.................................................................................................... 58
rechten van betrokkene inzake gegevensverwerking....................................................................................58
gevoelige gegevens...................................................................................................................................... 59
beveiliging van verwerking en gegevenslekken.............................................................................................60
beveiliging...........................................................................................................................................................60
melding van inbreuken bij gegevensbeschermingsautoriteit.............................................................................60
mededeling aan betrokkene van een inbreuk....................................................................................................61
3
, ETHISCH LUIK
INLEIDING
ETHIEK
Ethiek komt van het woord ethos, wat gewoonte of gebruik wil zeggen. Het
gaat over de kleine en grote gebruiken of gewoontes die we naleven. Denk
maar aan tafelgewoonten of geen seks met minderjarigen.
We kunnen het ook omschrijven als heersende waarden en normen. Hiermee
kunnen we het bruggetje maken naar Sociale Filosofie waar een norm, iets wat
als normaal gezien wordt, heel dwingend kan zijn. Het argument ‘dat is toch
normaal’ kan gevaarlijk zijn. Bij het gebruiken van dit argument sluiten we altijd
iets uit, namelijk het abnormale.
Ieder van ons heeft een normaal. We krijgen kleine gewoonten mee vanuit
onze thuis die we meenemen. We leven allemaal in onze eigen normaal. Maar we
moeten goed weten dat er op andere plaatsen een ander normaal kan zijn waar
we rekening mee moeten houden. Hier kunnen we weer het bruggetje maken
naar Sociale Filosofie: het relativisme. Wanneer we rekening houden en
erkennen dat iedereen zijn eigen normaal heeft, en dat we elk onze eigen
gebruiken hebben, zijn we aan het relativeren.
Het gevaar van relativeren zit hem in het te veel relativeren. Er zijn situaties
die je niet wil, kan of mag relativeren. In onze samenleving is er bijvoorbeeld
meer tolerantie naar meer vormen van seksualiteitsbeleving. Maar dat wil niet
zeggen dat we elke vorm gaan tolereren. Seksualiteit tussen meerderjarigen en
minderjarigen, daar trekken wij als samenleving de grens. Wanneer we een grens
trekken, moeten we ook nadenken over de gevolgen daarvan; wat doen we
met die abnormaliteit? Denk bijvoorbeeld aan pedofilie: we trekken een grens bij
seksuele gevoelens voor kinderen. Pedofilie tolereren wij niet en is strafbaar.
Maar daarmee krijgen we de gevoelens die iemand voor kinderen heeft niet weg.
Conculsie:
Normaal is dus gevaarlijk want het gaat iets uitsluiten. We moeten dus op een
gepaste manier kunnen relativeren maar we moeten ook goed weten dat
4
INHOUDSOPGAVE
ethisch luik........................................................................................................................................................4
ETHIEK........................................................................................................................................................... 4
twee invalshoeken................................................................................................................................................5
sociaal werk en ethiek..........................................................................................................................................7
ethiek als descriptie....................................................................................................................................... 8
belang...................................................................................................................................................................9
wantrouwend mensbeeld.............................................................................................................................. 9
micro: wantrouwen in psychologie = micro..........................................................................................................9
wantrouwen in de sociologie = meso/macro.....................................................................................................11
wantrouwen in de filosofie.................................................................................................................................12
wat te doen met de wantrouwende medemens?...............................................................................................14
vertrouwensvol mensbeeld.......................................................................................................................... 15
rousseau: vrije en goede mensen.......................................................................................................................15
frans de waal......................................................................................................................................................15
waarom domineren mensen de wereld..............................................................................................................16
wat met stanford prison experiment en milgram..............................................................................................17
wat dan met alle geweld....................................................................................................................................19
de context doet ertoe.................................................................................................................................. 20
descpritieve ehtiek in economie/psychologie.....................................................................................................20
context maakt of breekt.....................................................................................................................................21
ethiek van de sociaal werker........................................................................................................................ 22
ethiek als prescriptie.................................................................................................................................... 22
1
, hoe maken mensen die regels eigen?.................................................................................................................23
algemene ethische bedenkingen bij sociaal werk..........................................................................................25
solidariteit................................................................................................................................................... 25
warme solidariteit..............................................................................................................................................25
koude solidariteit................................................................................................................................................27
lauwe solidariteit................................................................................................................................................28
afronding............................................................................................................................................................28
zorgethiek.................................................................................................................................................... 28
vertrekpunt.........................................................................................................................................................29
deugdethiek........................................................................................................................................................30
emmanuel levinas; gelaat van de ander............................................................................................................31
kritiek op plichtethiek en utilitarisme.................................................................................................................31
kritiek op zorgethiek...........................................................................................................................................31
zorgethiek 2.0.............................................................................................................................................. 32
mensenrechtenethiek.................................................................................................................................. 34
vertrekpunt.........................................................................................................................................................34
kritiek op zorgethiek...........................................................................................................................................34
sociaal werk = mensenrechtenberoep................................................................................................................34
mensenrechten staan onder druk.......................................................................................................................34
discussie rond mensenrechtenethiek..................................................................................................................35
juridisch luik van de deontologie....................................................................................................................37
art. 458 beroepsgeheim............................................................................................................................... 37
toepassingsgebied: voor wie geldig...................................................................................................................37
wettelijke uitzonderingen...................................................................................................................................39
gedeeld beroepsgeheim.....................................................................................................................................45
gezamenlijk beroepsgeheim...............................................................................................................................46
discretieplicht.............................................................................................................................................. 46
2
, toepassing...........................................................................................................................................................47
verschillen tussen discretie en beroepsgeheim..................................................................................................47
verschil tussen ambts- en beroepsgeheim..........................................................................................................48
ambtsgeheim of beroepsgeheim bij enkele specifieke sectoren....................................................................48
decreet integrale jeugdhulp...............................................................................................................................48
CLB’s....................................................................................................................................................................49
de school.............................................................................................................................................................50
informationele privacy AVG........................................................................................................................ 55
toepassing...........................................................................................................................................................55
verwerking van gegevens............................................................................................................................. 56
verwerking, verwerker, verwerkingsverantwoordelijke.....................................................................................56
basisvoorwaarden voor verwerking............................................................................................................. 57
rechtmatigheidsgronden voor verwerking.................................................................................................... 58
rechten van betrokkene inzake gegevensverwerking....................................................................................58
gevoelige gegevens...................................................................................................................................... 59
beveiliging van verwerking en gegevenslekken.............................................................................................60
beveiliging...........................................................................................................................................................60
melding van inbreuken bij gegevensbeschermingsautoriteit.............................................................................60
mededeling aan betrokkene van een inbreuk....................................................................................................61
3
, ETHISCH LUIK
INLEIDING
ETHIEK
Ethiek komt van het woord ethos, wat gewoonte of gebruik wil zeggen. Het
gaat over de kleine en grote gebruiken of gewoontes die we naleven. Denk
maar aan tafelgewoonten of geen seks met minderjarigen.
We kunnen het ook omschrijven als heersende waarden en normen. Hiermee
kunnen we het bruggetje maken naar Sociale Filosofie waar een norm, iets wat
als normaal gezien wordt, heel dwingend kan zijn. Het argument ‘dat is toch
normaal’ kan gevaarlijk zijn. Bij het gebruiken van dit argument sluiten we altijd
iets uit, namelijk het abnormale.
Ieder van ons heeft een normaal. We krijgen kleine gewoonten mee vanuit
onze thuis die we meenemen. We leven allemaal in onze eigen normaal. Maar we
moeten goed weten dat er op andere plaatsen een ander normaal kan zijn waar
we rekening mee moeten houden. Hier kunnen we weer het bruggetje maken
naar Sociale Filosofie: het relativisme. Wanneer we rekening houden en
erkennen dat iedereen zijn eigen normaal heeft, en dat we elk onze eigen
gebruiken hebben, zijn we aan het relativeren.
Het gevaar van relativeren zit hem in het te veel relativeren. Er zijn situaties
die je niet wil, kan of mag relativeren. In onze samenleving is er bijvoorbeeld
meer tolerantie naar meer vormen van seksualiteitsbeleving. Maar dat wil niet
zeggen dat we elke vorm gaan tolereren. Seksualiteit tussen meerderjarigen en
minderjarigen, daar trekken wij als samenleving de grens. Wanneer we een grens
trekken, moeten we ook nadenken over de gevolgen daarvan; wat doen we
met die abnormaliteit? Denk bijvoorbeeld aan pedofilie: we trekken een grens bij
seksuele gevoelens voor kinderen. Pedofilie tolereren wij niet en is strafbaar.
Maar daarmee krijgen we de gevoelens die iemand voor kinderen heeft niet weg.
Conculsie:
Normaal is dus gevaarlijk want het gaat iets uitsluiten. We moeten dus op een
gepaste manier kunnen relativeren maar we moeten ook goed weten dat
4
