Colman
Hoofdstuk 1: Benaderingen van wetenschappelijk onderzoek
Wetenschapsfilosofie
Inleiding
Wat is wetenschap 1. Streven naar kennis en theorievorming
2. Empirisch, gebaseerd op waarneming
3. Systematische benadering (methodologische kenmerken vb.
repliceerbaarheid)
4. Cumulatief
Verschillende wetenschapsgebieden - Natuur, gezondheids, sociale, humane, …
- Sociaalwetenschappelijk onderzoek: studie van sociale
werkelijkheid, sociale fenomenen, …
Diverse thema’s - (Specifieke) groepen binnen de samenleving
- Belevingsonderzoek, evaluatieonderzoek, effectonderzoek, …
Overeenstemming over de manier waarop - Hoek kijk je naar de sociale werkelijkheid, welke bril zet je op?
onderzoek wordt gedaan? verschillen op - Meerdere benaderingen/wetenschappelijk paradigma’s met
vlak van: diverse voorkeuren van methodes
- Fundamenteel vs. praktijkgericht onderzoek
Ontologie en epistemologie (bepalend voor je onderzoeksopzet!)
Ontologie - Zijnsleer (wat is het)
- Objectivistische vs. constructivistische ontologie
Epistemologie - Kennisleer (hoe is het te kennen)
- Positivistische vs. interpretatieve epistemologie
Wetenschappelijke beginselen: reductie en unificatie
Reductie (reductionisme) Verklaren door te verwijzen naar onderliggende processen en
structuren analyse van afzonderlijke bestanddelen
Unificatie (1 maken) Alle theoretische kennis vergaren in 1 overkoepelende theorie
Wetenschappelijke werkwijzen: deductie en inductie
Deductieve methode - Een deductieve methode leidt een specifieke conclusie af uit
algemene aannames (axioma’s) of premisses
(sluit vooral aan bij objectivistische ontologie - Voorbeeld:
en positivistische epistemologie) o Premisse : Alle mensen (x) zijn sterfelijk (y)
o Donald Trump is een mens (x)
o Conclusie: Donald Trump is sterfelijk (y)
- Essentieel: Vertrekken van juiste premisses Met het oog op
trekken van juiste conclusie
Inductieve methode - Vertrekken van specifieke waarnemingen om er algemene of
universele conclusies uit af te leiden
(sluit vooral aan bij constructivistische - Vb. we zien een witte zwaan in het park, de volgende is ook een
ontologie en interpretatieve epistemologie) witte dus concluderen dat alle zwanen wit zijn
- Probleem nooit zekerheid
o Azteken deden elke dag een menselijk offer opdat de zon
zou opkomen en hun inductieve veralgemening lijkt te
kloppen want de zon kom elke dag op
Oplossingen probleem inductieve methoden 1. Toetsing van de inductieve waarnemingen (logisch positivisten)
o Verificatiemethode: condities vd veralgemening aangeven
o Voordelen invloed positivisten: concepten helder definiëren,
wetenschappelijke uitspraken koppelen aan specifieke
waarnemingen
1
, 2. Hypotheses en falsificatie volgens Popper
o Zoeken naar zaken die algemene uitspraak weerleggen
o Starten mt hypothese & via falsificatie proberen weerleggen
Foute hypothese verwerpen en aanpassen
= Wetenschappelijk vooruitgang volgens Popper
Benaderingen van wetenschappelijk onderzoek
Wat - Epistemologie Vormen van onderzoek:
1. Empirisch-analytische benadering
2. Empirisch-interpretatief onderzoek
3. Kritisch emancipatoir onderzoek
- Methodestrijd versus pragmatische aanpak?
- Archetypes en ingesteldheden
Empirisch-analytisch - Empirisme: kennis gebaseerd zijn op observaties/systematische
waarneming/harde kennis en feiten
- Analytisch: aanwezigheid logische onderbouw en definitie van
afzonderlijke begrippen, waarnemingen vertalen in logische,
heldere en consistente uitspraken
- Zoeken naar samenhang en regelmatigheden in verschijnselen
o Objectivistische ontologie & Positivistische epistemologie
- Herhaalbaarheid vh onderzoek en controleerbaarheid van de
omstandigheden zijn belangrijke uitgangspunten
- Vinden van wetten in verschijnselen (als…dan…)
o “Als het water 100° C is, dan kookt het”
o “Mannen plegen meer delicten dan vrouwen”
- Kenmerken van onderzoekseenheden (bvb een groep) in kaart
brengen (geslacht, geboortejaar,…) reductionistisch: mensen
worden teruggebracht tot waarden op variabelen
- Eigen voorkeuren vermijden, onderzoeker: camera
- Vooral fundamenteel onderzoek, kwantitatief en deductief (van
algemene premisse naar concrete conclusie)
- Favoriete methoden: experiment, survey,…
Empirisch-interpretatief - Verzet tegen een oriëntatie op de natuurwetenschappen
- Er is immers een verklaring maar geen “begrip”
o Interesse in ervaringen, achterliggende ideeën?
o Interpretatief: begrijpen, ‘Verstehen’ beleving
- Constructivistische ontologie & interpretatieve epistemologie
- Achtergrond: hermeneutiek, fenomenologie
- Het verwerken van de taal en het interpretatiekader van de
respondenten in resultaten. Subjecten > cijfers/variabelen/…
- Vooral kwalitatief onderzoek en inductief van aard (hypothese-
ontwikkelend: van concrete waarneming naar algemene theorie)
o Focusgroep, Open interviews, Participerende observatie
- Kritiek: niet-gestandaardiseerde methodes en interpretaties
Kritisch-emancipatoir - Kritisch: betrokkenheid bij de samenleving, praktijkgericht
- Emancipatorisch: bijdrage aan processen id samenl die de eman-
cipatie v groepen (vb gelijke rechten man-vrouw) bevorderen
- Ingesteldheid: kritisch (maatschappij en wetenschap) en mensen
zelf aan het woord laten (niet uitgesproken kwanti of kwalitatief)
- Actie-onderzoek: onderzoeker zet zich samen met zijn opdracht-
gevers in om een veranderingsproces op gang te brengen
nadruk op observatie en ingrijpen
2
Hoofdstuk 1: Benaderingen van wetenschappelijk onderzoek
Wetenschapsfilosofie
Inleiding
Wat is wetenschap 1. Streven naar kennis en theorievorming
2. Empirisch, gebaseerd op waarneming
3. Systematische benadering (methodologische kenmerken vb.
repliceerbaarheid)
4. Cumulatief
Verschillende wetenschapsgebieden - Natuur, gezondheids, sociale, humane, …
- Sociaalwetenschappelijk onderzoek: studie van sociale
werkelijkheid, sociale fenomenen, …
Diverse thema’s - (Specifieke) groepen binnen de samenleving
- Belevingsonderzoek, evaluatieonderzoek, effectonderzoek, …
Overeenstemming over de manier waarop - Hoek kijk je naar de sociale werkelijkheid, welke bril zet je op?
onderzoek wordt gedaan? verschillen op - Meerdere benaderingen/wetenschappelijk paradigma’s met
vlak van: diverse voorkeuren van methodes
- Fundamenteel vs. praktijkgericht onderzoek
Ontologie en epistemologie (bepalend voor je onderzoeksopzet!)
Ontologie - Zijnsleer (wat is het)
- Objectivistische vs. constructivistische ontologie
Epistemologie - Kennisleer (hoe is het te kennen)
- Positivistische vs. interpretatieve epistemologie
Wetenschappelijke beginselen: reductie en unificatie
Reductie (reductionisme) Verklaren door te verwijzen naar onderliggende processen en
structuren analyse van afzonderlijke bestanddelen
Unificatie (1 maken) Alle theoretische kennis vergaren in 1 overkoepelende theorie
Wetenschappelijke werkwijzen: deductie en inductie
Deductieve methode - Een deductieve methode leidt een specifieke conclusie af uit
algemene aannames (axioma’s) of premisses
(sluit vooral aan bij objectivistische ontologie - Voorbeeld:
en positivistische epistemologie) o Premisse : Alle mensen (x) zijn sterfelijk (y)
o Donald Trump is een mens (x)
o Conclusie: Donald Trump is sterfelijk (y)
- Essentieel: Vertrekken van juiste premisses Met het oog op
trekken van juiste conclusie
Inductieve methode - Vertrekken van specifieke waarnemingen om er algemene of
universele conclusies uit af te leiden
(sluit vooral aan bij constructivistische - Vb. we zien een witte zwaan in het park, de volgende is ook een
ontologie en interpretatieve epistemologie) witte dus concluderen dat alle zwanen wit zijn
- Probleem nooit zekerheid
o Azteken deden elke dag een menselijk offer opdat de zon
zou opkomen en hun inductieve veralgemening lijkt te
kloppen want de zon kom elke dag op
Oplossingen probleem inductieve methoden 1. Toetsing van de inductieve waarnemingen (logisch positivisten)
o Verificatiemethode: condities vd veralgemening aangeven
o Voordelen invloed positivisten: concepten helder definiëren,
wetenschappelijke uitspraken koppelen aan specifieke
waarnemingen
1
, 2. Hypotheses en falsificatie volgens Popper
o Zoeken naar zaken die algemene uitspraak weerleggen
o Starten mt hypothese & via falsificatie proberen weerleggen
Foute hypothese verwerpen en aanpassen
= Wetenschappelijk vooruitgang volgens Popper
Benaderingen van wetenschappelijk onderzoek
Wat - Epistemologie Vormen van onderzoek:
1. Empirisch-analytische benadering
2. Empirisch-interpretatief onderzoek
3. Kritisch emancipatoir onderzoek
- Methodestrijd versus pragmatische aanpak?
- Archetypes en ingesteldheden
Empirisch-analytisch - Empirisme: kennis gebaseerd zijn op observaties/systematische
waarneming/harde kennis en feiten
- Analytisch: aanwezigheid logische onderbouw en definitie van
afzonderlijke begrippen, waarnemingen vertalen in logische,
heldere en consistente uitspraken
- Zoeken naar samenhang en regelmatigheden in verschijnselen
o Objectivistische ontologie & Positivistische epistemologie
- Herhaalbaarheid vh onderzoek en controleerbaarheid van de
omstandigheden zijn belangrijke uitgangspunten
- Vinden van wetten in verschijnselen (als…dan…)
o “Als het water 100° C is, dan kookt het”
o “Mannen plegen meer delicten dan vrouwen”
- Kenmerken van onderzoekseenheden (bvb een groep) in kaart
brengen (geslacht, geboortejaar,…) reductionistisch: mensen
worden teruggebracht tot waarden op variabelen
- Eigen voorkeuren vermijden, onderzoeker: camera
- Vooral fundamenteel onderzoek, kwantitatief en deductief (van
algemene premisse naar concrete conclusie)
- Favoriete methoden: experiment, survey,…
Empirisch-interpretatief - Verzet tegen een oriëntatie op de natuurwetenschappen
- Er is immers een verklaring maar geen “begrip”
o Interesse in ervaringen, achterliggende ideeën?
o Interpretatief: begrijpen, ‘Verstehen’ beleving
- Constructivistische ontologie & interpretatieve epistemologie
- Achtergrond: hermeneutiek, fenomenologie
- Het verwerken van de taal en het interpretatiekader van de
respondenten in resultaten. Subjecten > cijfers/variabelen/…
- Vooral kwalitatief onderzoek en inductief van aard (hypothese-
ontwikkelend: van concrete waarneming naar algemene theorie)
o Focusgroep, Open interviews, Participerende observatie
- Kritiek: niet-gestandaardiseerde methodes en interpretaties
Kritisch-emancipatoir - Kritisch: betrokkenheid bij de samenleving, praktijkgericht
- Emancipatorisch: bijdrage aan processen id samenl die de eman-
cipatie v groepen (vb gelijke rechten man-vrouw) bevorderen
- Ingesteldheid: kritisch (maatschappij en wetenschap) en mensen
zelf aan het woord laten (niet uitgesproken kwanti of kwalitatief)
- Actie-onderzoek: onderzoeker zet zich samen met zijn opdracht-
gevers in om een veranderingsproces op gang te brengen
nadruk op observatie en ingrijpen
2
