Pre en protohistorie
Les 1
PREHESTORIE
Wanneer ?
1 Einde van de laatste ijstijd
2 Vroegste mensachtigen
3 Uitsterven dinosauriers
4 Begin van de ijzertijd bij ons
Stellingen
5 De vroegste afbeeldingen zijn door neanderthalers gemaakt.
6 Tijdens ijstijden stijgt de zeespiegel
7 Konijnen werden bij ons in het neolithicum gedomesticeerd
8 Indien men beschikt over een callibratietabel kan men met de 14C-methode het
precieze kalenderjaar dateren
9 Dit is een vuistbijl
Antwoorden :
1. 12000 jaar geleden
2. 40000 jaar geleden
3. 67 miljoen jaar geleden
4. 750 v.C
5. nee
6. nee
7. nee
8. nee
9. ja het is een polijstte vuistbijl die kwamen voor vanaf het neolithicum
(tijd van de landbouw dominantie van planten) gewone vuistbijlen kwamen
al voor in het paleolithicum dus meer dan een miljoen jaar geleden.
,Chronologie
Prehistorie is een tijdslijn van 2,5 miljoen jaar
➔ Dit is een logaritmische schaal (tijdslengten worden alsmaar langer)
➔ Grote ontwikkelingen dus ook mensen die op stand komen
➔ verschillende andere fauna en flora.(heel andere fauna wereld door klimaat)
• Toendralandschappen
➔ Niet alle geologische periodes aangeduid alleen holoceen (laatste 10000 jaar) en pleistoceen ( al de
rest)
➔ Basiseconomie = eerst inzamelen van verschillende vruchten, noten etc. later jacht en later visvangst
➔ Cultureel gedrag: Cultureel gedrag is divers binnen een bepaalde soort door sociaal gedrag. Bv de
verschillende voeding binnen een bepaalde samenleving.
Tijdsdiepte uitgedrukt in uren van de dag:
,Vroeger zag NW Europa er helemaal anders uit:
Hoofdstuk 1: algemene inleiding
1. De termen pre- en protohistorie
De prehistorie is een periode maar het is ook een wetenschappelijke discipline.
Er zijn geen namen of culturen van uit deze periode origineel overgenomen.
➔ Wel zelf archeologische cultuur naartoe gegeven (benamingen). Meestal van de streek waar iets is
ontdekt
2. Geschiedenis van de pre- en protohistorische archeologie
De archeologie van de pre- en protohistorie is in feite een relatief recent vakgebied waarvan de oorsprong
in diverse contexten kan worden gezocht.
, ➔ Vanaf de 18de eeuw in een aantal Europese landen de behoefte om, bij het ontwikkelen van een
eigen nationale identiteit, op zoek te gaan naar de zogenaamde wortels van de eigen taal, cultuur en
folklore. dus niet alleen maar interesse in de klassieke oudheid.
➔ Een tweede impuls voor de ontwikkeling van de pre- en protohistorie als wetenschap kwam vanuit de
geologie en de biologie
➔ In het eerste vakgebied had Charles Lyell het bijbelse jaar 4004 v.Chr. als ontstaansdatum van de
aarde totaal kunnen weerleggen.
➔ Binnen de biologie deed Charles Darwin min of meer hetzelfde voor het ontstaan van het dierlijk
leven en dus ook de mens.
➔ Pioniers in het ontwikkelen van de prehistorische archeologie
➔ de Deen Christian Thomsen. Begon rond 1830 met het ordenen van de oudheidkundige collectie op
basis van het materiaal waaruit de voorwerpen waren vervaardigd, met name in stenen, bronzen en
ijzeren wapens en werktuigen. associeerde deze driedeling met een voortschrijdende technologische
ontwikkeling van de mensheid, waarbij in de vroegste fase de steentijd de werktuigen en wapens
werden gemaakt uit steen, been of hout.Later volgden dan de bronstijd en de ijzertijd.
➔ Thomsens opvolger Jens Worsaae zorgde op zijn beurt voor de ontwikkeling van de archeologische
stratigrafie, en daarmee meteen voor een methode waarmee het drieperiodenstelsel van Thomsen
kon geconfirmeerd worden en verder uitgewerkt.
➔ derde belangrijke grondlegger van de archeologische discipline was de Zweed Oscar Montelius. Hij
stelde op het einde van de 19de eeuw de typologische methode op punt. Deze benaderingswijzen
samen stelden de archeologen in staat hun vondsten te ordenen binnen een relatief chronologisch
kader. Ten grondslag daarvan lag steeds een ontwikkelingsgedachte: aan de hand van de reeks
archeologica zou meteen de ontwikkeling van menselijke culturen kunnen worden gereconstrueerd.
Deze gedachte vond uiteraard verdere voeding in de evolutietheorie die parallel hiermee binnen de
19de eeuwse menswetenschappen en biologie werd uitgewerkt.
➔ De 20e eeuw 3 grote manieren om archeologie te bestuderen:
• cultuurhistorische benadering
▪ archeologische cultuur: wat vinden we steeds bij elkaar terug in bepaalde tijd in
bepaalde ruimte?
▪ Inductief beschrijvend: opdelen groeperen etc.
▪ Samenvalling van standkoming dus diffusie migratie van groepen en culturen
▪ V. Gordon Childe
• processuele archeologie (new aarcheologie)
▪ cultuur= systeem met subsystemen
▪ Hypothetico-deductief: testen van theoretische modellen
▪ middle range research In de archeologie verwijst middellange-afstandstheorie
naar theorieën die menselijk gedrag en natuurlijke processen koppelen aan
fysieke overblijfselen in het archeologisch archief. Het stelt archeologen in staat
om conclusies te trekken in de andere richting: van archeologische vondsten in
het heden tot gedragingen in het verleden.
▪ Zoeken en naar wetmatigheden
Les 1
PREHESTORIE
Wanneer ?
1 Einde van de laatste ijstijd
2 Vroegste mensachtigen
3 Uitsterven dinosauriers
4 Begin van de ijzertijd bij ons
Stellingen
5 De vroegste afbeeldingen zijn door neanderthalers gemaakt.
6 Tijdens ijstijden stijgt de zeespiegel
7 Konijnen werden bij ons in het neolithicum gedomesticeerd
8 Indien men beschikt over een callibratietabel kan men met de 14C-methode het
precieze kalenderjaar dateren
9 Dit is een vuistbijl
Antwoorden :
1. 12000 jaar geleden
2. 40000 jaar geleden
3. 67 miljoen jaar geleden
4. 750 v.C
5. nee
6. nee
7. nee
8. nee
9. ja het is een polijstte vuistbijl die kwamen voor vanaf het neolithicum
(tijd van de landbouw dominantie van planten) gewone vuistbijlen kwamen
al voor in het paleolithicum dus meer dan een miljoen jaar geleden.
,Chronologie
Prehistorie is een tijdslijn van 2,5 miljoen jaar
➔ Dit is een logaritmische schaal (tijdslengten worden alsmaar langer)
➔ Grote ontwikkelingen dus ook mensen die op stand komen
➔ verschillende andere fauna en flora.(heel andere fauna wereld door klimaat)
• Toendralandschappen
➔ Niet alle geologische periodes aangeduid alleen holoceen (laatste 10000 jaar) en pleistoceen ( al de
rest)
➔ Basiseconomie = eerst inzamelen van verschillende vruchten, noten etc. later jacht en later visvangst
➔ Cultureel gedrag: Cultureel gedrag is divers binnen een bepaalde soort door sociaal gedrag. Bv de
verschillende voeding binnen een bepaalde samenleving.
Tijdsdiepte uitgedrukt in uren van de dag:
,Vroeger zag NW Europa er helemaal anders uit:
Hoofdstuk 1: algemene inleiding
1. De termen pre- en protohistorie
De prehistorie is een periode maar het is ook een wetenschappelijke discipline.
Er zijn geen namen of culturen van uit deze periode origineel overgenomen.
➔ Wel zelf archeologische cultuur naartoe gegeven (benamingen). Meestal van de streek waar iets is
ontdekt
2. Geschiedenis van de pre- en protohistorische archeologie
De archeologie van de pre- en protohistorie is in feite een relatief recent vakgebied waarvan de oorsprong
in diverse contexten kan worden gezocht.
, ➔ Vanaf de 18de eeuw in een aantal Europese landen de behoefte om, bij het ontwikkelen van een
eigen nationale identiteit, op zoek te gaan naar de zogenaamde wortels van de eigen taal, cultuur en
folklore. dus niet alleen maar interesse in de klassieke oudheid.
➔ Een tweede impuls voor de ontwikkeling van de pre- en protohistorie als wetenschap kwam vanuit de
geologie en de biologie
➔ In het eerste vakgebied had Charles Lyell het bijbelse jaar 4004 v.Chr. als ontstaansdatum van de
aarde totaal kunnen weerleggen.
➔ Binnen de biologie deed Charles Darwin min of meer hetzelfde voor het ontstaan van het dierlijk
leven en dus ook de mens.
➔ Pioniers in het ontwikkelen van de prehistorische archeologie
➔ de Deen Christian Thomsen. Begon rond 1830 met het ordenen van de oudheidkundige collectie op
basis van het materiaal waaruit de voorwerpen waren vervaardigd, met name in stenen, bronzen en
ijzeren wapens en werktuigen. associeerde deze driedeling met een voortschrijdende technologische
ontwikkeling van de mensheid, waarbij in de vroegste fase de steentijd de werktuigen en wapens
werden gemaakt uit steen, been of hout.Later volgden dan de bronstijd en de ijzertijd.
➔ Thomsens opvolger Jens Worsaae zorgde op zijn beurt voor de ontwikkeling van de archeologische
stratigrafie, en daarmee meteen voor een methode waarmee het drieperiodenstelsel van Thomsen
kon geconfirmeerd worden en verder uitgewerkt.
➔ derde belangrijke grondlegger van de archeologische discipline was de Zweed Oscar Montelius. Hij
stelde op het einde van de 19de eeuw de typologische methode op punt. Deze benaderingswijzen
samen stelden de archeologen in staat hun vondsten te ordenen binnen een relatief chronologisch
kader. Ten grondslag daarvan lag steeds een ontwikkelingsgedachte: aan de hand van de reeks
archeologica zou meteen de ontwikkeling van menselijke culturen kunnen worden gereconstrueerd.
Deze gedachte vond uiteraard verdere voeding in de evolutietheorie die parallel hiermee binnen de
19de eeuwse menswetenschappen en biologie werd uitgewerkt.
➔ De 20e eeuw 3 grote manieren om archeologie te bestuderen:
• cultuurhistorische benadering
▪ archeologische cultuur: wat vinden we steeds bij elkaar terug in bepaalde tijd in
bepaalde ruimte?
▪ Inductief beschrijvend: opdelen groeperen etc.
▪ Samenvalling van standkoming dus diffusie migratie van groepen en culturen
▪ V. Gordon Childe
• processuele archeologie (new aarcheologie)
▪ cultuur= systeem met subsystemen
▪ Hypothetico-deductief: testen van theoretische modellen
▪ middle range research In de archeologie verwijst middellange-afstandstheorie
naar theorieën die menselijk gedrag en natuurlijke processen koppelen aan
fysieke overblijfselen in het archeologisch archief. Het stelt archeologen in staat
om conclusies te trekken in de andere richting: van archeologische vondsten in
het heden tot gedragingen in het verleden.
▪ Zoeken en naar wetmatigheden
