Samenvatting wetenschappen en techniek: ruimte

WETENSCHAPPEN EN TECHNIEK – RUIMTE
1. DE AARDE IN DE RUIMTE

1.1 HET HEELAL

13, 8 jaar geleden  oerknal/Big Bang

 Beeld je een puntje in: klein, heet, oneindig grote dichtheid = singulariteit  puntje ontploft  ontstaan
tijd en ruimte.

 In puntje: elementaire deeltjes waaruit alle materie op aarde en in het heelal is opgebouwd (veel energie)

1.2 STERRENSTELSELS

Temperatuur na oerknal: 50 000 miljard °C  hoe groter het heelal, hoe meer het afkoelde

3 minuten na oerknal: temperatuur 1 miljard °C  300 000 jaar later: temperatuur 5700°C

 Afkoeling tot 3000°C  ontstaan atomen (waterstofgas)  deeltjes naar elkaar toe (zwaartekrach):
ontstaan gaswolken

Waterstofatomen dicht op elkaar  ontstaan heliumatomen = eerste sterren. Sterren komen samen in
sterrenstelsels door zwaartekracht.

Ons sterrenstelsel = de Melkweg  ontstaan: 9 miljard jaar
geleden; >100 miljard sterren.

- Melkweg vanop aarde = zilveren band die hemel
omspant
- Melkweg van in de ruimte = spiraalvormige schotel

1.3 ONS ZONNESTELSEL

Zonnestelsel = planetenstelsel  8 planeten door zwaartekracht gebonden rond de zon draaien.

8 planeten vertrekkende van de zon:

1) Mercurius
2) Venus
3) Aarde
4) Mars
5) Jupiters
6) Saturnus
7) Uranus
8) Neptunus

 Pluto = dwergplaneet  geen echte planeet

Planetenstelsel = verzameling van hemellichamen die om een centrale ster draaien (zon)

,1.3.1 ZON

In het verleden: zon aanbidden  kracht, schoonheid, vermogen om elke dag opnieuw te herrijzen

 Egypte: zonnegod Ra = heerser van de hemel en aarde.

Zon = grootste, zwaarste, warmste hemellichaam in ons zonnestelsel

- Massa: 300 000 x aarde
- Volume: 1,3 miljoen x aarde
- Binnenkant: 15 miljoen °C
- Buitenkant 6000 °C

 Zorgt voor leven op aarde

Ontstaan: door zwaartekracht  samengekrompen gaswolk bestaande uit atomen zoals waterstof en helium
 Veel deeltjes bij elkaar  hoge druk  ontstaan van veel warmte

Einstein: E = m x c2 = alles wat een bepaalde massa heeft, heeft ook energie

- E = energie
- m = massa
- c = lichtsnelheid

In zon  kernfusie = proces waarbij onder grote druk en hoge temperatuur deeltjes worden samengevoegd.

In de zon fuseren: 4 waterstofatomen tot 1 heliumatoom  massa waterstofatomen > massa heliumatomen
 massa die je te kort komt wordt omgezet in energie (Einstein!)

Zonnevlekken = plekken die minder warm zijn

Fakkelvelden = plekken die veel warmer zijn

Intense hitte van de zon  ontploffingen = zonnewinden = geladen deeltjes (elektronen en protonen) worden
de ruimte ingestuurd  kunnen de atmosfeer binnendringen = ontstaan poollicht

1.4 AARDE, ZON EN MAAN

Vroeger: aarde centrum heelal  zon beweegt om de aarde = geocentrisme

Verbetering wetenschap: Galileo Galilei  zon = centrum zonnestelsel = heliocentrisme

 Aarde draait om haar as: 1000 km/h  evenaar: grote snelheid, richting de polen: minder grote snelheid 
Op de evenaar leg je een veel grotere afstand af om rond te geraken.

Zon draait van west naar oost & de aardas staat scheef (23,44°)
ten opzichte van de loodlijn op het eclipticavlak

, 1.4.1 RELATIE TUSSEN AARDE EN MAAN

Maan draait om de aarde  tegenwijzerzin (duurt ongeveer een maand om rond de aarde te draaien)

 Sidirische maand = 27,3 dagen (ten opzichten van de aarde)

 Synodische maand = 29,5 dagen (ten opzichte van de aarde of de zon)


DE MAAN EN HAAR SCHIJNGESTALTEN

Verschijningsvormen van de maan = schijngestalten van de maan  reflectie zonnestralen

1) Nieuwe maan:
= geen maan  zon belicht de kant van de maan die
weg is van de aarde. Maan staat tussen zon en aarde
(niet exact)
2) Eerste kwartier:
= halve maan  zon belicht helft van de maan
3) Volle maan:
= Volledige maan  zon belicht helft van de maan
maar de voorzijde die wij zien. Aarde staat tussen de
maan en de zon
4) Laatste kwartier:
= halve maan (linkerzijde)

Periode tussen nieuwe maan en volle maan = wassende maan

Peiode tussen volle maan en nieuwe maan = krimpende maan


MAANSVERDUISTERING

Schaduw: waar zonlicht niet komt

 Zon belicht de aarde en aarde maakt een schaduwkegel

1) Kernschaduw = geen zonnestralen
 Volledige maansverduistering wanneer maan door kernschaduw van aarde gaat
2) Bijschaduw = gedeelte zonnestralen
 Gedeeltelijke maansverduistering wanneer maan gedeeltelijk door kernschaduw gaat
 Vermindering maanlicht wanneer maan door de bijschaduw gaat

 Maansverduistering is enkel wanneer er een volle maan is en niet altijd!


EB EN VLOED

Vloed = opkomen van water  aarde & maan hebben een aantrekkingskracht  centrifugale kracht zorgt
ervoor dat aan de andere kant van de aarde er ook vloed is. Eb = terugtrekken van water


1.4.2 DE RELATIE AARDE EN ZON

Aarde draait om de zon  eclipticavlak = vlak waarin de aarde om de zon draait.