Prof. Sabine Vanoverbeke
Sociaal recht
2021-2022
,SOCIAAL RECHT
KENMERKEN VAN ARBEIDSRECHT
- Toepassingsgebied : werknemers en werkgevers
o Zowel publieke als private werknemers
▪ Private = BV, NV, CommV, VZW, eenmanszaak op de private markt
▪ Overheden stellen mensen te werk = publiek
o Maar enkel contractuele werknemers, niet statutaire personeelsleden
- Privaat recht
o Regelt de verhoudingen tussen (contractuele) werknemers en hun werkgever
o Grote inbreng v overheid/sociale partners door uitgebreide, dwingende regelgeving
- Dwingend ten voordele van werknemers
o Werknemer in zwakkere positie dan werkgever
▪ Mogen niet onder druk geplaatst worden om dingen te verzaken
▪ Beschermen van werknemer!
o Hoe dwingend ?
▪ Ofwel regels van openbare orde
• Vb: maximale gemiddelde arbeidsduur (= 38u) => Overstijgt individuele belang:
meer werken ≠ goed voor gezondheid
• Vb: ontslagbescherming voor wn uit ondernemingsraad => wn betrokken bij
beslissingen in onderneming
▪ Ofwel regels van ‘gewoon’ dwingend recht
o Gevolgen van dwingend karakter
▪ Afspraken in strijd met wettelijke regeling zijn ongeldig
• Ook als wn zich ermee akkoord heeft verklaard
▪ Werknemers kunnen tijdens de tewerkstelling (meestal) geen afstand doen van
rechten
• Eens men uit dienst is, kan je wel afstand doen rechten mogen openbare
orde niet raken!
▪ Je kan niet eender wat afspreken met wn als het de openbare orde raakt
- Verspreid over verschillende bronnen :
o Wetgevende tussenkomsten (wetten, kb’s, mb’s)
o Grote inbreng van de sociale partners via cao’s
- Hoofdzakelijk federale bevoegdheid
o Beperkte bevoegdheid voor de gewesten (bv. Outplacement)
▪ Begeleiding die wg moet geven aan wn die ontslagen is
1
,COLLECTIEF ARBEIDSRECHT
- Deel van arbeidsrecht dat betrekking heeft op de collectieve aspecten van arbeid
- Enkel bespreking van het collectief arbeidsrecht in private sector
o Andere regeling voor publieke sector
o In de praktijk: groot, praktisch belang voor werkgevers en werknemers
- Waar gaan werken?
1. COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST
- Definitie: schriftelijke overeenkomst tussen:
o Ondertekent door een of meer representatieve wnsorganisaties
▪ Nooit door werknemers zelf
▪ ALTIJD een vakbond
o Akkoord bereikt
o Afhankelijk van het ‘niveau’
▪ Een of meer werkgever(s) => ondernemingscao
▪ Een of meer representatieve wkgsorganisatie(s) => cao in paritair comité of
nationale arbeidsraad
- Inhoud :
o Normatieve bepalingen: (komt alleen voor in collectief arbeidsrecht)
▪ Leggen de individuele of collectieve rechten en plichten van werknemers en
werkgever(s) vast
▪ Verplicht wg om bij ontslag mee te delen (als wn erom vraagt) waarom hij ontslagen
is
▪ Bv: 1 wn kan niet eisen “ik wil een douche”, wg heeft dat voorzien als collectief ding
voor alle wns
o Obligatoire bepalingen:
▪ Verplichtingen van ondertekenende partijen
• Voor werknemersorganisaties : geen actie meer voeren over het
overeengekomene (=vredesplicht)
➢ Als vakbonden actie gevoerd, onderhandelt & tot akkoord gekomen =>
vakbonden niet voor datzelfde punt nog is actie voeren
➢ Eens akkoord bereikt, akkoord respecteren & niet verder op ingaan
• Voor werkgeversorganisaties : inhoud van cao bekend maken bij werkgevers en
naleving ervan promoten
▪ Relevant bij CAO’s op nationaal vlak of per bedrijfstak
2
, - Niveau’s :
o In N.A.R.: voor gans belgië
▪ Nationale ArbeidsRaad = hoogste overlegorgaan op nationaal vlak
▪ Belangrijkste opdracht = cao’s sluiten
▪ Minimumloon = in cao: door ovk tussen sociale partners (niet door overheid)
▪ Cao 109!
o In paritaire comités: voor bedrijfstak
o In onderneming(en): voor onderneming(en) die cao sloten
- Cao moet bovendien voldoen aan :
o Taalvoorwaarde
o Een aantal inhoudelijke voorwaarden (bv. Juiste identiteit van de ondertekenende
partijen, gegevens over de duur, …)
▪ Akkoord wordt maar cao vanaf dat die geregistreerd is
- Binding:
o Altijd en automatisch bindend voor:
▪ Werkgevers die cao tekenen (in geval van ondernemings-cao)
▪ Werkgevers die lid zijn van wgorganisatie die cao tekent
o Na bekendmaking in Belgisch Staatsblad:
▪ Enkel voor cao’s uit pc of nar
▪ Suppletief bindend voor alle andere werkgevers die onder toepassingsgebied vallen
• Alle wg’s cao respecteren & rechten eerbiedigen
• Zelfs al zijn ze geen lid van wgorganisatie
• Kunnen wel nog altijd afwijken MAAR uitdrukkelijk doen
➢ Met wn’s akkoord sluiten om cao niet na te leven
o Na algemeen verbindend verklaring bij kb
▪ Enkel voor cao’s uit pc of nar
▪ Cao heeft waarde van wet voor alle werkgevers die onder toepassingsgebied vallen
▪ Niet respecteren van cao is een strafbaar feit
▪ Bijna alle cao’s
o Bindend voor alle werknemers van gebonden werkgever
▪ Gesyndiceerd of niet
2. INSTELLINGEN VAN SOCIAAL OVERLEG
- Nationaal : nationale arbeidsraad
o Adviezen geven
o Cao’s sluiten
- Per bedrijfssector : paritair comité (vakbonden overleggen met wgorganisaties)
o Cao’s sluiten
o Bemiddelen in geschillen
▪ Elk comité heeft een voorzitter => heeft opleiding in bemiddelen bij geschillen
o Adviezen geven
o Allerhande door de wetgever toevertrouwde taken
3
Sociaal recht
2021-2022
,SOCIAAL RECHT
KENMERKEN VAN ARBEIDSRECHT
- Toepassingsgebied : werknemers en werkgevers
o Zowel publieke als private werknemers
▪ Private = BV, NV, CommV, VZW, eenmanszaak op de private markt
▪ Overheden stellen mensen te werk = publiek
o Maar enkel contractuele werknemers, niet statutaire personeelsleden
- Privaat recht
o Regelt de verhoudingen tussen (contractuele) werknemers en hun werkgever
o Grote inbreng v overheid/sociale partners door uitgebreide, dwingende regelgeving
- Dwingend ten voordele van werknemers
o Werknemer in zwakkere positie dan werkgever
▪ Mogen niet onder druk geplaatst worden om dingen te verzaken
▪ Beschermen van werknemer!
o Hoe dwingend ?
▪ Ofwel regels van openbare orde
• Vb: maximale gemiddelde arbeidsduur (= 38u) => Overstijgt individuele belang:
meer werken ≠ goed voor gezondheid
• Vb: ontslagbescherming voor wn uit ondernemingsraad => wn betrokken bij
beslissingen in onderneming
▪ Ofwel regels van ‘gewoon’ dwingend recht
o Gevolgen van dwingend karakter
▪ Afspraken in strijd met wettelijke regeling zijn ongeldig
• Ook als wn zich ermee akkoord heeft verklaard
▪ Werknemers kunnen tijdens de tewerkstelling (meestal) geen afstand doen van
rechten
• Eens men uit dienst is, kan je wel afstand doen rechten mogen openbare
orde niet raken!
▪ Je kan niet eender wat afspreken met wn als het de openbare orde raakt
- Verspreid over verschillende bronnen :
o Wetgevende tussenkomsten (wetten, kb’s, mb’s)
o Grote inbreng van de sociale partners via cao’s
- Hoofdzakelijk federale bevoegdheid
o Beperkte bevoegdheid voor de gewesten (bv. Outplacement)
▪ Begeleiding die wg moet geven aan wn die ontslagen is
1
,COLLECTIEF ARBEIDSRECHT
- Deel van arbeidsrecht dat betrekking heeft op de collectieve aspecten van arbeid
- Enkel bespreking van het collectief arbeidsrecht in private sector
o Andere regeling voor publieke sector
o In de praktijk: groot, praktisch belang voor werkgevers en werknemers
- Waar gaan werken?
1. COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST
- Definitie: schriftelijke overeenkomst tussen:
o Ondertekent door een of meer representatieve wnsorganisaties
▪ Nooit door werknemers zelf
▪ ALTIJD een vakbond
o Akkoord bereikt
o Afhankelijk van het ‘niveau’
▪ Een of meer werkgever(s) => ondernemingscao
▪ Een of meer representatieve wkgsorganisatie(s) => cao in paritair comité of
nationale arbeidsraad
- Inhoud :
o Normatieve bepalingen: (komt alleen voor in collectief arbeidsrecht)
▪ Leggen de individuele of collectieve rechten en plichten van werknemers en
werkgever(s) vast
▪ Verplicht wg om bij ontslag mee te delen (als wn erom vraagt) waarom hij ontslagen
is
▪ Bv: 1 wn kan niet eisen “ik wil een douche”, wg heeft dat voorzien als collectief ding
voor alle wns
o Obligatoire bepalingen:
▪ Verplichtingen van ondertekenende partijen
• Voor werknemersorganisaties : geen actie meer voeren over het
overeengekomene (=vredesplicht)
➢ Als vakbonden actie gevoerd, onderhandelt & tot akkoord gekomen =>
vakbonden niet voor datzelfde punt nog is actie voeren
➢ Eens akkoord bereikt, akkoord respecteren & niet verder op ingaan
• Voor werkgeversorganisaties : inhoud van cao bekend maken bij werkgevers en
naleving ervan promoten
▪ Relevant bij CAO’s op nationaal vlak of per bedrijfstak
2
, - Niveau’s :
o In N.A.R.: voor gans belgië
▪ Nationale ArbeidsRaad = hoogste overlegorgaan op nationaal vlak
▪ Belangrijkste opdracht = cao’s sluiten
▪ Minimumloon = in cao: door ovk tussen sociale partners (niet door overheid)
▪ Cao 109!
o In paritaire comités: voor bedrijfstak
o In onderneming(en): voor onderneming(en) die cao sloten
- Cao moet bovendien voldoen aan :
o Taalvoorwaarde
o Een aantal inhoudelijke voorwaarden (bv. Juiste identiteit van de ondertekenende
partijen, gegevens over de duur, …)
▪ Akkoord wordt maar cao vanaf dat die geregistreerd is
- Binding:
o Altijd en automatisch bindend voor:
▪ Werkgevers die cao tekenen (in geval van ondernemings-cao)
▪ Werkgevers die lid zijn van wgorganisatie die cao tekent
o Na bekendmaking in Belgisch Staatsblad:
▪ Enkel voor cao’s uit pc of nar
▪ Suppletief bindend voor alle andere werkgevers die onder toepassingsgebied vallen
• Alle wg’s cao respecteren & rechten eerbiedigen
• Zelfs al zijn ze geen lid van wgorganisatie
• Kunnen wel nog altijd afwijken MAAR uitdrukkelijk doen
➢ Met wn’s akkoord sluiten om cao niet na te leven
o Na algemeen verbindend verklaring bij kb
▪ Enkel voor cao’s uit pc of nar
▪ Cao heeft waarde van wet voor alle werkgevers die onder toepassingsgebied vallen
▪ Niet respecteren van cao is een strafbaar feit
▪ Bijna alle cao’s
o Bindend voor alle werknemers van gebonden werkgever
▪ Gesyndiceerd of niet
2. INSTELLINGEN VAN SOCIAAL OVERLEG
- Nationaal : nationale arbeidsraad
o Adviezen geven
o Cao’s sluiten
- Per bedrijfssector : paritair comité (vakbonden overleggen met wgorganisaties)
o Cao’s sluiten
o Bemiddelen in geschillen
▪ Elk comité heeft een voorzitter => heeft opleiding in bemiddelen bij geschillen
o Adviezen geven
o Allerhande door de wetgever toevertrouwde taken
3
