Samenvatting ontwikkelingspsychologie

Samenvatting ontwikkelingspsychologie

Deel 1: Emotionele ontwikkeling
1. Beschrijving van de structuur van de emotionele ontwikkeling
 Emotionele ontwikkeling
 Sterk verbonden met de sociale ontwikkeling  socio-emotionele ontwikkeling
 Bestaat uit:
o Evolutie van de eigen emoties
o Inzicht in de emoties van anderen
 beiden noodzakelijk gezonde ontwikkeling: goed functioneren in
omgeving
 anderzijds sociale omgeving + biologische bepalingen
1.1 Evolutie van de eigen emoties
 Zelfbewustzijn
 Zelfregulatie
1.1.1 Zelfbewustzijn
De zuigeling
 Senso-motorische ervaringen
 Pasgeborene: geen onderscheid tussen zichzelf + buitenwereld
 Erg op zichzelf gericht
 Gevoelig voor de omgeving bv. pasgeborenen meer huilen wanneer andere baby’s in
omgeving ook huilen
 Gevoel  opwinding
o Lust of onlust
 Stemmingen
 Na twee maanden: gevoelens duurzamer  stemmingen die variëren tussen
o Opgeruimdheid
o Neerslachtigheid
 Drie drijfveren
 Na 3 tal maanden zintuigen zodanig ontwikkeld  baby op ontdekking bv. kijken,
luisteren, grijpen, proeven…
1. Genotsdrang: lust wordt herhaald, onlust vermeden
2. Sensatiegedrang: kijken en (mond-) voelen
3. Activiteitsdrang: speldrang, nabootingsdrang (van zichzelf en andere)

 Bewuster van andere mensen
 Rond 6 maanden: baby bewuster andere mensen + in buurt willen vertoeven
 Gedifferentieerde gevoelens
o Grossman, Striano en Friederici  onderzoek hersengolven die gelijken op
die wanneer volwassenen gezichtsuitdrukkingen opvangen

 Uitdrukken van gevoelens
 Rond 1 jaar: gevoelens uitdrukken via zijn lichamelijkheid bv. huilen, lachen, gebrek
aan eetlust, rumoerigheid…
 Uitingen van gevoelens waarop hij op bepaalde momenten mee zit

 Deelnemen aan het sociale leven
 Peuter: wil deelnemen aan sociale leven + meespelen met anderen
 Zelfbewustzijn
 Bv. koppig tonen, agressief, brutaal, affectie tonen  directe uitingen wat zich in zijn
omgeving voordoet
1

,1.1.1.2 De kleuter
Ontwikkeling van het IK-beleven
 Middelpunt van de wereld
 Einde peuterfase  onderscheid tussen ‘ik’ en ‘niet-ik’
 Eigenmachtsgevoel
 Alle gevoelens  eigen ik
 Egocentrisme
o Kind ziet zichzelf als middelpunt van de wereld
o Zoals hij voelt en denkt  doen anderen dit ook
o Kan nog geen afstand van zichzelf nemen
o Tot uiting in; spel, fantasie, motieven voor gedrag …

Uitbreiding van sociale contacten en gevoelens
 Veel kinderen
 Nieuwe situatie: naar school
 Gedwongen om te leren omgaan met kinderen bv. aard, afkomst en cultuur, andere
opvoeding…
 Eerst bedreigend  geleidelijk vertrouwd
 De kleuterleidster
 Zeer belangrijke rol in hun leven
 Hechten aan deze persoon
 Vertrouwensfiguur
 Merkt het op wanneer er iets mis is met de kleuter
 Behoefte aan leeftijdsgenootjes
 Behoefte aan contact met hen
 Mee willen spelen
 Verzinnen in fantasie
 Beginnend empathisch vermogen
 Beïnvloeden elkaars gedrag sterk

Prestatiedrang en initiatiefname
 Prestaties vergelijken
 3 à 4 jaar  prestatiegericht gedrag
 Prestaties vergelijken
o Gestimuleerd om beter te doen
o Meer initiatieven nemen
 Meisjes
o Goedkeuring en lof horen
 Jongens
o Prestaties centraal
 Opgavenbewustzijn
 Onderscheid tussen wat ze willen bereiken & wat ze verwachten te bereiken
 Kleuter helpen  kan eigen mogelijkheden nog niet inschatten
 Overschat  voelen als mislukkeling en teleurgesteld  twijfelen aan zichzelf -
overcompensatie
 Ondersteunen: haalbare doelstellingen

1.1.1.3 Het lagere schoolkind
 Eigen prestaties beoordelen
 Opnieuw andere wereld
 Nieuwe reeks van gevoelens
 Zelfwaardegevoel
2

,  Sterk verbonden aan prestaties + wat buitenwereld daarvan denkt
 Minderwaardigheidsgevoelens, schuldgevoelens, spijt & schaamte
 Zeer gevoelig voor positieve en negatieve opmerkingen
o Over zichzelf, wat ze doen, hun milieu
 Gevoelens over anderen
 Zichzelf met anderen vergelijken zorgt voor gevoelens van:
o Bewondering, spot, leedvermaak, ijverzucht

Besluit: lagere schoolkind  uitbreiding van sociale gevoelens + ontstaan morele gevoelens
Tegenstrijdige gevoelens, stemmingen wisselen nog gemakkelijker


 Weinig diepgang
 Gevoelens bij school kind weinig diepgang
 Verklaring voor
o Uitlachen zieke of misvormde kameraadjes, pijnigen van dieren…

1.1.2 Emotionele zelfregulatie
 Emotionele zelfregulatie
= strategieën die we gebruiken om onze emoties aan te passen tot een comfortabele
intensiteit zodat we onze doelen kunnen bereiken

 Hersenontwikkeling
 Prefontale hersenschors  belangrijke rol vaardigheid emoties controleren
o Bij baby’s: nauwelijks ontwikkelt  kunnen emoties niet controleren
 Strategie van kleuter
 Gaan iets anders doen waardoor ze andere gevoelens krijgen
 Ontwikkeling taal  leren gebruiken
 Probleemgerichte aanpak van lagere schoolkind
 Onderscheid maken tussen:
o Probleemgerichte coping:
Situatie onaangenaam  probleem aanpakken indien mogelijk
o Emotiegerichte coping
Weinig kunnen veranderen aan situatie  staan zichzelf toe om bijhorende
emoties te ervaren

 Synaptische groei
 Rond 12 jaar: synaptische groei prefrontale hersenzone
 Rond 17 jaar: periode synaptogenese in temporale hersenzone
o Ontwikkeling taalgebied  complexe emoties opzetten naar taal

1.2 Evolutie van het inzicht in emoties van anderen
1.2.1 Temperament
 Reageren op prikkels
 Temperament = aangeboren tendens om op prikkels te reageren
 Prikkels van binnenuit en buitenaf
 Hevig prikkels zijn + hoe ermee omgaan  afhankelijk van temperament
o Geeft aan hoe hevig we emoties voelen + erop reageren
 Prikkels van buitenaf
 Noodzakelijk: signalen anderen te ontvangen + hierop reageren
 Temperament een rol in:
o Hoe intens signalen binnenkomen
3

, o Hoe rustig of hevig reageren op prikkels

1.2.2 Social referencing
 Social referencing
= doelbewust zoeken naar informatie over de gevoelens van anderen om onduidelijke
omstandigheden en gebeurtenissen te kunnen plaatsen
 Baby
 Steun zoeken bij volwassenen  fysieke nabijheid
 Non-verbale signalen anderen begrijpen  in onzekere situaties steun zoeken door
bv. te kijken naar ouders/verzorgingspersoon
Bv. baby speelt met melkkannetje en kijkt naar uitdrukking gezicht van mama,
walging uitdrukken zorgt ervoor dat baby er korter mee speelt + verkleint kans dat hij
dit opnieuw zal doen
 Social referencing mogelijk door
 (1) Baby’s dezelfde emoties ervaren wanneer ze gezichtsuitdrukking waarnemen
o Verwijzing vroege vorm empathie
 (2) baby haalt nodige informatie uit gezichtsuitdrukking bv. die blik betekent dat ik er
maar beter mee stop

1.2.3 Empathie
 Empathie
= emotionele respons die correspondeert met gevoelens van een andere persoon
 Empathic distress
 Zelf een gevoel van onbehagen ervaren bv. je bent getuige van een situatie die voor
een ander pijnlijk, gênant, eng… is  zelf een gevoel van dat onbehagen ervaren
 Baby’s: ervaren dit als iemand in de buurt negatieve gevoelens ervaart bv. andere
baby huilt, zelf ook gaan huilen of troost zoeken
o Reactie op eigen gevoel, geen emotionele respons op ander
 Stemmingen
 Inzien dat andere gedrag stellen met bepaald doel voor ogen bv. oma smeert
boterhammen om te kunnen eten
 Beginnende empathie
 Twee jarige leeftijd: eerste sporen empathie bv. droevig peutertje gaan troosten
 Emotionele signalen opvangen  gevoel dat die signalen geven  motiverend actie
ondernemen + emotionele respons stellen
1.2.4 Spiegelneuronen
 Spiegelneuronen
= zenuwcellen die verspreid zijn door de hersenen, vooral motorische gebieden van de
frontaalkwabben
 Onderzoek
 Italiaanse onderzoeker Rizzotalli
 Onderzoek apen: onderzoeker gaf beloning aan apen (rozijnen), bij aap gingen
motorische cellen oplichten alsof ze dezelfde beweging maakten als onderzoeker
 Cellen spiegelden de handeling
 Emotie
 Ook verbonden met emotionele schakelingen hersenen
 Emoties van anderen ‘weerspiegelen’ bv. als we iemand zien vallen


1.2.5 Theory of mind and role taking
 Theory of mind


4