Samenvatting Deontologie "Een kwestie van vertrouwen"

DEONTOLOGIE
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Moraal en ethiek....................................................................................................................... 3

1. De verwisselbaarheidstheorie...........................................................................................................................3

2. De rechtvaardigheidstheorie.............................................................................................................................3
2.1 Consequentialisme......................................................................................................................................3
2.2 Deontologie.................................................................................................................................................3
2.3 Een verhaal van ‘worden’ en ‘zijn’..............................................................................................................4
2.4 Zorgenethiek of deugdenethiek..................................................................................................................4

Deel 1: PRIVACY............................................................................................................................................. 5

1. Privacy en vrijheid.............................................................................................................................................5

2. Letter van de wet..............................................................................................................................................5
2.1 PRIVACYVRIJHEID........................................................................................................................................5
2.2 Definitie privacy...........................................................................................................................................6
2.3 Privacy als mensenrecht..............................................................................................................................7
2.4 GDPR en belgische wetgeving.....................................................................................................................7
2.5 Beginselen gegevensverwerking.................................................................................................................7
2.6 Geïnformeerde toestemming......................................................................................................................8
2.7 Rechten en plichten.....................................................................................................................................9
2.8 Handelings - wilsonbekwaamheid.............................................................................................................10
Grenzen aan autonomie..................................................................................................................................10
2.9 andere onderbouwde wetten...................................................................................................................11

3. geest van de wet.............................................................................................................................................13
3.1 Taking back control...................................................................................................................................13
3.2 Toezichtskapitalisme.................................................................................................................................14
3.3 impact en digitale profilering....................................................................................................................14

DEEL 2: Discretieplicht, ambtsgeheim & beroepsgeheim...............................................................................15

1. discretie...........................................................................................................................................................15
1.1 Vier vormen van discretie.........................................................................................................................16
1.2 discretionaire ruimte.................................................................................................................................16

2. Beroepsgeheim................................................................................................................................................17
2.1 alle … personen die kennis dragen v geheimen die hun zijn toevertrouwd.............................................18
2.2 … uit hoofd van staat of beroep................................................................................................................18
2.3 Straf bij het bekendmaken van geheimen................................................................................................19
2.4 Beroepsgeheim “onder druk” (?)..............................................................................................................20

3. Wettelijke uitzonderingen..............................................................................................................................21
3.1 Zwijgrecht & spreekrecht..........................................................................................................................21
3.2 Spreekrecht...............................................................................................................................................22
3.3 Spreekplicht...............................................................................................................................................23
3.4 uitzonderingen geheimhoudingsplicht.....................................................................................................25

4. Functionele uitzonderingen.............................................................................................................................26

RUNE DEMEYER 1

, 4.1 gedeeld beroepsgeheim............................................................................................................................26
4.2 Gezameljijk beroepsgeheim......................................................................................................................27
4.3 Bedenkingen gedeeld en gezamenlijk BG.................................................................................................27

Belang van beroepsethiek............................................................................................................................ 29

1. sociaal – agogisch werkers als technische én normatieve professionals.......................................................29

2. Communicatieve rationaliteit als basis v/e beroepsethisch dialoog..............................................................29
2.1 Drie soorten argumenten..........................................................................................................................29




RUNE DEMEYER 2

, PROLOOG
HOOFDSTUK 1: MORAAL EN ETHIEK

Moraal = dagdagelijks, intuïtief, buigevoel, je stelt je niet bij alles de vraag “is dit goed of slecht?”  waarden
en normen en als mens doen we voortdurend waarderende of normatieve uitspraken

Ethiek = intuïtie (buikgevoel) onder woorden brengen, het buikgevoel die niet meer werkt / botst
- Bestudeerd de ethische rechtvaardigingen van onze handelingen
- Het kritisch niveau = ‘verantwoorden van het handelen’ of accountability = het kritisch benaderen van
morele standpunten en keuzes

 Theoretische ethiek= bestaat uit twee delen
 Meta - ethiek= moreel taalgebruik
 Normatieve ethiek= theoretische kaders waarbinnen morele problemen behandeld kunnen worden
 Toegepaste ethiek= bekijkt morele problemen binnen specifieke domeinen
 Empirische ethiek= waarden en normen onderzocht worden die gelden in een samenleving of
behoren tot het referentiekader van personen

1. DE VERWISSELBAARHEIDSTHEORIE

Als je een beslissing neemt moet je er van uit kunnen gaan dat anderen dezelfde beslissing zouden nemen =
verwisselbaarheid. Ethiek gaat niet over jou, maar over jou in relatie met de andere

Vanuit de normatieve ethiek. Principe van gelijkheid is een belangrijke toetssteen binnen de normatieve ethiek
en bepaald of een theorie ethisch is.

Jezelf niet anders behandelen dan de anderen en de anderen onderling niet verschillend van elkaar. Een
oordeel is pas moreel of ethisch als het handelen uit eigenbelang en egoïsme overstijgt

2. DE RECHTVAARDIGHEIDSTHEORIE

Drie grote stromingen:
 Het consequentialisme
 De deontologie
 Deugdenethiek



2.1 CONSEQUENTIALISME

 Een handeling is goed als deze de best mogelijke gevolgen opleverd
- Geïnterpreteerd als legitimering van handelen uit eigenbelang
Benton
- Utilitarisme
- Het goede is wat schade vermijd
- Iets goed is al het meer voordeel voor de mensen opleverd
- Kijken naar het nut en consequenties = utilitarisme



2.2 DEONTOLOGIE
RUNE DEMEYER 3

,  Een handelings is goed als deze vertrekt vanuit de juiste intentie (principe)

- In een professionele context word deontologie dan ook doorgaans geassocieerd met een
beroepscode, met richtlijnen voor professionals om ethisch te handelen
- Griekse oorsprong ( plichtenleer als beginselethiek)

Kant
- grondlegger deontologie
- Iedereen moet van goede wil zijn
- Iedereen zou het er in principe mee een moeten zijn (verwisselbaarheidstheorie)



2.3 EEN VERHAAL VAN ‘WORDEN’ EN ‘ZIJN’

Deontologie  Het goede wordt gevormd omdat het er is
Consequentialisme  Het goede ligt niet op voorhand vast, het is afhankelijk van de wereld die je veroorzaakt

Het trolley probleem = gedachtenexperiment, ontwikkeld binnen de feministische ethiek om te zeggen dat er
een probleem is rond abortus = een ethisch metafoor
- Wat zou een deontoloog doen? De hendel niet overdraaien, “je zal niet doden” = een principe
- Wat zou een consequentialist doen? De hendel overdraaien, beste gevolgen = ethiek van de
berekening
Bv: Principes in oorlogssituaties
- Enkel strategische doelwitten aanvallen = collateral damage
- Consequentialist vinden dit logisch
- Deontologen raken hier in de knel: strategische doelwit is bedoeld, eventuele burgerslachtoffers zijn
voorziene schade
-  elke theorie heeft zijn sterktes en zwaktes er is geen juist of foute manier

Doctrine van het dubbel effect:
 Wie heeft de beste levenskansen, beste leven redden,…?
 Deontologen maken een onderscheid tussen bedoelde en voorziene gevolgen -> toch hendel
overdraaien als het een “voorzien gevolg” is

Het goede of het juiste doen
 Consequentialisme = het goede doen
 Deontologie = het juiste doen



2.4 ZORGENETHIEK OF DEUGDENETHIEK

 3e model  Aristoteles = filosoof van de deugden
 Handelend persoon staat centraal
o Men kijkt niet naar of de handeling goed of slecht is of de consquenties, maar je kijkt naar de
persoon die de handeling uitvoert
 Een handeling is goed als deze bijdraagt aan (de vorming van) een goed persoon – handelen naar best
vermogen
 Synthese = gericht op een betere wereld (consequentialisme) en deugden als ‘juiste’ kwaliteiten
 Belang van praktische wijsheid (leerproces)

Zorgethiek:
RUNE DEMEYER 4