Samenvatting Vertaal- En Tolkwetenschap

VERTAAL & TOLKWETENSCHAP
H1: MAIN ISSUES OF TRANSLATION STUDIES

VERTALEN DEFINIËREN

Verwijzen naar:

- Proces: activiteit van omzetten van info naar andere taal
- Product: tekst/spraak omgezet in andere taal


VERTALING VOLGENS JAKOBSON

 semiotiek: studie van communicatie dmv tekens & gebarensystemen (oa taal)

Interlinguaal = eigenlijke vertaling, naar andere taal
 Vb. vertaling ENG-NL
Intralinguaal = herformulering, andere tekens van dezelfde taal
 Vb. aangepaste encyclopedie voor kinderen
Intersemiotisch = transmutatie, non-verbale tekensystemen
 Vb. verfilming van een boek


VERTAALWETENSCHAP

= jonge discipline: 2de helft 20ste E

 zichtbaarheid in bijv. opleidingen, publicaties, internationale organisaties, …

 discipline waarbinnen interdisciplinair/multidisciplinair onderzoek mogelijk is

- Interdisciplinariteit: integratie van kennis uit verschillende disciplines -> 1 synthese
- Multidisciplinariteit: verschillende disciplines bekijken probleem vanuit hun perspectief

H3: EQUIVALENCE AND EQUIVALENT EFFECT

EQUIVALENTIE IN BETEKENIS

Vertaalbaarheid?

1. Taalkundige relativiteit/determinisme
a. Verschil in taal = verschil in conceptualisatie vd wereld
b. Vb: eskimo’s hebben meer woorden voor sneeuw
2. Linguïstisch universalisme
a. Ondanks verschil in taal en betekenis is er gedeelde manier van denken over de wereld
b. Vb: ook iemand uit warm klimaat merkt verschil tussen modder & sneeuw

Jakobson: ‘languages differ in what they must convey, not in what they may convey’

1

,Verschillen op vlak van:

- Geslachtsniveau: vb. huis is vrouwelijk in Romaanse talen, onzijdig in Duits
- Morfologieniveau: vb. Russisch: andere werkwoordsmorfologie afhankelijk van voltooing van
handeling
- Semantische velden niveau: vb. Duitse ‘geschwister’ ≠ Engelse ‘siblings’ (= formeler)


VERSCHILLENDE SOORTEN BETEKENIS

Taalkundige Relatie tss taalkundige structuren: verschil in betekenis zelfs bij
betekenis vergelijkbare woordklassen
 Vb. zijn huis (bezit) – zijn vriendelijkheid (eigenschap van
hem)
Referentiële Denotatieve betekenis (uit het woordenboek)
betekenis  Vb. Son (ENG) = male child
Emotieve = connotatieve betekenis: associaties bij woord
betekenis  Vb. ‘Don’t worry son’ -> son ≠ male child maar een term of
endearment


 referentiële & emotioneele betekenis bepalen:

- Hierarchical structuring: onderscheid woorden op basis van niveau
o Vb. bovenliggende dier – hyponiemen geit, hond, …
- Componential analysis: identificeert specifieke kenmerken van reeks woorden
o Vb. Spaans woord voor wild ‘Salvaje’ gebruikt voor mensen & dieren, ‘Silvestre’ gebruikt voor
planten

MORFOSYNTACTISCHE EQUIVALENTIE

= zelfde morfologie en syntactische elementen in BT & DT

 ‘the city supported the monarch financially’
 ‘De stad steunde de vorst financieel’

<-> uitdaging: doeltaal kan specifieke elementen niet hebben

 Vb: Russisch heeft geen lidwoorden & geen verschil in verleden tijden

 lexicale hiaten: niet alle woorden in taal A hebben equivalent in taal B

FORMELE & DYNAMISCHE EQUIVALENTIE

Nida: formele & dynamische equivalentie


FORMELE EQUIVALENTIE (FORMELE CORRESPONDENTIE)

- Gericht op brontekststructuur
- Aandacht op boodschap zelf, qua vorm & inhoud
- Boodschap doeltaal komt overeen met elementen in brontaal



2

,  vb. Gloss vertalingen: letterlijke vertaling (met wetenschappelijke voetnoten)
 vaak gebruikt in academische/juridische context

Vandevoorde & Vandepitte: overdragen van grammaticale vorm & inhoud


DYNAMISCHE EQUIVALENTIE (FUNCTIONELE EQUIVALENTIE)

- Effect bij bronlezer en doeltaallezer moet idem zijn
- Vereiste: ‘Naturalness’ -> boodschap zo natuurlijk mogelijk overbrengen
- Grammaticale vorm minder van belang
- Rekening houden met culturele verwachtingen van lezer

 vb. Like father, like son -> de appel valt niet ver van de boom

EQUIVALENT EFFECT

Effect op doeltaallezer komt overeen met dat van brontaallezer = 1 van de 4 basisvereisten volgens Nida
 (+ logisch zijn, overbrengen van boodschap van brontekst, natuurlijke & gemakkelijke vorm van expressie)


KRITIEK OP EQUIVALENT EFFECT

 Grote afstand tussen doelpubliek & brontekst context? -> geen idem effect
 Hoe bepaalt vertaler doelpubliek & bedoeling van brontekstauteur?
 Equivalentie: subjectief oordeel van vertaler -> wetenschappelijk?

Gentzler: Nida werkt met zijn dynamische equivalentie vanuit bekeringsstandpunt

 dynamische E: ontworpen om lezers te bekeren tot protestantisme

SEMANTISCHE & COMMUNICATIEVE VERTALING

Newmark:

- Communicatieve vertaling: zelfde effect op doeltaal & brontaallezer (= DE)
- Semantische vertaling: behouden van zelfde structuur (= FE)

KOLLER: 5 SOORTEN EQUIVALENTIE
Denotatieve - Extralinguïstische inhoud
equivalentie - Verwijzingen naar mensen, plaatsen, .. idem in DT
- ‘according to Downing Street’ – ‘volgens Downing Street’
Connotatieve - Lexicale keuzes: bijna-synoniemen
betekenis - Equivalente emotionele waarde
- ‘in a pub’ – ‘a un bar de tapas’
Tekstnormatieve - Idem eigenschappen van teksttype
equivalentie - ‘yours faithfully’ – ‘hoogachtend’
Pragmatische - = communicatieve equivalentie
equivalentie - Dynamische equivalentie: gericht op lezer
Formele - = expressieve equivalentie
equivalentie - Vorm & esthetiek van een tekst, woordspelingen & stilistische kenmerken




3