2DE BACHELOR ORTHOPEDAGOGIE
CATO LEUS
1STE SEMESTER
,1
DEONTOLOGIE | 2DE BACHELOR ORTHOPEDAGOGIE
,HOOFDSTUK 1: MORAAL EN ETHIEK ................................................................................................ 8
1.1. DE VERWISSELBAARHEIDSGEDACHTE .................................................................................... 8
HOOFDSTUK 2: DE RECHTVAARDIGHEIDSTHEORIEËN .................................................................... 10
2.1. CONSEQUENTIALISME ......................................................................................................... 10
2.2. DEONTOLOGIE .................................................................................................................... 11
2.3. CONSEQUENTIALISME EN DEONTOLOGIE: EEN VERHAAL VAN ‘WORDEN’ EN ‘ZIJN’ .............. 12
2.3.1. HET GOEDE OF HET JUISTE DOEN ............................................................................................ 13
2.4. TELEOLOGISCHE OF DEUGDENETHIEK................................................................................... 14
HOOFDSTUK 3: THE RIGHT TO BE LET ALONE................................................................................. 18
3.1. PRIVACY ALS FUNDAMENTELE VRIJHEID .............................................................................. 18
3.1.1. NEGATIEVE EN POSITIEVE VRIJHEID ........................................................................................ 19
3.1.2. GRENZEN AAN VRIJHEID .......................................................................................................... 19
3.2. PRIVACY ALS MENSENRECHT EN GRONDRECHT ................................................................... 20
HOOFDSTUK 4: PRIVACY: MUCH ADO ABOUT NOTHING? .............................................................. 24
4.1. DE RELATIVERING VAN PRIVACY .......................................................................................... 24
4.1.1. IK HEB NIETS TE VERBERGEN WANT IK DOE NIETS VERKEERD ................................................. 24
4.1.2. WAT ZIJN ZE MET MIJN GEGEVENS? ........................................................................................ 25
4.2. PRIVACY IS PRIVACYVRIJHEID .............................................................................................. 25
4.3. HET TIJDPERK VAN BIG DATA ............................................................................................... 27
4.3.1. DE DATA-ECONOMIE ALS UITDAGING VOOR PRIVACY ............................................................ 27
4.3.2. PERSOONSGEGEVENS ALS HET NIEUWE GOUD ....................................................................... 28
HOOFDSTUK 5: JURIDISCH KADER ROND GEGEVENSVERWERKING ................................................ 30
5.1. DE GDPR ALS NIEUWE IMPULS VOOR PRIVACYBESCHERMING ............................................. 30
5.2. BEGINSELEN VAN GEGEVENSVERWERKING.......................................................................... 31
5.3. RECHTEN EN PLICHTEN ........................................................................................................ 32
5.4. PRINCIPIEEL VERWERKINGSVERBOD ................................................................................... 33
5.5. GEÏNFORMEERDE TOESTEMMING ....................................................................................... 33
5.5.1. PRIVACY IN DE MEDIA.............................................................................................................. 34
5.6. HANDELINGS- EN WILSBEKWAAM ....................................................................................... 35
5.6.1. GRENZEN AAN AUTONOMIE.................................................................................................... 37
5.7. ANDERE ONDERBOUWDE WETTEN ...................................................................................... 37
5.7.1. BEELDMATERIAAL: HET RECHT OP AFBEELDING...................................................................... 37
5.7.2. (BEWAKINGS)CAMERAWETGEVING ........................................................................................ 38
2
DEONTOLOGIE | 2DE BACHELOR ORTHOPEDAGOGIE
,HOOFDSTUK 6: HET TOEZICHTSKAPITALISME ALS BEDREIGING VOOR PRIVACY ............................. 40
6.1. HET EINDE VAN PRIVACY ..................................................................................................... 40
6.1.1. ‘THE HIDING STRATEGY’ .......................................................................................................... 40
6.1.2. DE DATA-ECONOMIE ALS ONVERMIJDELIJK EN NOODZAKELIJK VOOR VOORUITGANG .......... 41
6.2. HET TOEZICHTSKAPITALISME ............................................................................................... 42
6.2.1. BEWUSTWORDING VAN TOEZICHTSKAPITALISME .................................................................. 42
6.2.2. DE GDPR ALS TEGENWICHT? ................................................................................................... 43
6.3. DE IMPACT VAN TOEZICHTSKAPITALISME EN DIGITALE PROFILERING .................................. 43
HOOFDSTUK 7: ‘TAKING BACK CONTROL’ ...................................................................................... 46
HOOFDSTUK 8: DISCRETIEPLICHT EN AMBTSGEHEIM .................................................................... 50
8.1. JURIDISCH KADER ................................................................................................................ 50
8.1.1. SPREEKPLICHT ......................................................................................................................... 51
8.1.2. GEVOLGEN VAN EEN SCHENDING ........................................................................................... 51
HOOFDSTUK 9: DISCRETIE ALS DEUGD VOOR SOCIAAL-AGOGISCH WERKERS ................................ 52
9.1. DE NOODZAAK VOOR EEN DISCRETIONAIRE RUIMTE ........................................................... 52
HOOFDSTUK 10: BEROEPSGEHEIM: ZWIJGPLICHT ALS BASIS VOOR VERTROUWEN........................ 54
10.1. “ALLE (…) PERSONEN DIE KENNIS DRAGEN VAN GEHEIMEN DIE HUN ZIJN TOEVERTROUWD”
54
10.1.1. TOEVERTROUWDE GEHEIMEN .............................................................................................. 55
10.2. “… UIT HOOFDE VAN BEROEP” ........................................................................................... 55
10.2.1. DE MAATSCHAPPELIJKE RELEVANTIE VAN BEROEPSGEHEIM ................................................ 56
10.3. ‘UIT HOOFDE VAN STAAT’ .................................................................................................. 56
10.4. ‘… EN DEZE [GEHEIMEN] BEKENDMAKEN … WORDEN GESTRAFT …’ ................................... 56
10.5. EEN ABSOLUTE INTERPRETATIE VAN HET BEROEPSGEHEIM................................................ 57
10.6. DISCRETIEPLICHT EN/OF BEROEPSGEHEIM? ....................................................................... 57
10.6.1. DISCRETIEPLICHT EN/OF BEROEPSGEHEIM: VIER SCENARIO’S .............................................. 58
3
DEONTOLOGIE | 2DE BACHELOR ORTHOPEDAGOGIE
,HOOFDSTUK 11: WETTELIJKE UITZONDERINGEN OP HET BEROEPSGEHEIM ................................... 60
11.1. ZWIJGRECHT/SPREEKRECHT .............................................................................................. 60
11.1.1. GETUIGENIS IN RECHTE (ARTIKEL 458 SW.) ........................................................................... 60
11.2. SPREEKRECHT .................................................................................................................... 61
11.2.1. NOODTOESTAND ................................................................................................................... 61
11.2.2. ARTIKEL 458BIS SW. ............................................................................................................... 61
11.2.3. ARTIKEL 458TER SW............................................................................................................... 62
11.2.4. ARTIKEL 458QUATER SW. ...................................................................................................... 63
11.3. SPREEKPLICHT ................................................................................................................... 63
11.3.1. AMBTELIJKE EN PRIVATE AANGIFTEPLICHT (ARTIKEL 29 EN 30 SV.) ...................................... 63
11.3.2. TERRORISTISCHE MISDRIJVEN (ARTIKEL 46BIS/1 SV.) ............................................................ 64
11.3.3. SCHULDIG HULPVERZUIM (ARTIKEL 422BIS) ......................................................................... 64
11.4. ANDERE UITZONDERINGEN OP DE GEHEIMHOUDINGSPLICHT ............................................ 64
11.4.1. SPREEKPLICHT VERBONDEN AAN EEN FUNCTIE OF ORGANISATIE ........................................ 64
11.4.2. TOESTEMMING VAN DE CLIËNT ............................................................................................. 65
HOOFDSTUK 12: FUNCTIONELE INVULLINGEN VAN HET BEROEPSGEHEIM BIJ SAMENWERKING .... 66
12.1. SAMENWERKING ALS REALITEIT ........................................................................................ 66
12.2. GEDEELD BEROEPSGEHEIM ................................................................................................ 67
12.3. GEZAMENLIJK BEROEPSGEHEIM ........................................................................................ 67
12.3.1. TOESTEMMING VAN DE CLIËNT ............................................................................................. 67
12.4. BELANG VAN TRANSPARANTIE .......................................................................................... 68
HOOFDSTUK 13: SOCIAAL-AGOGISCH WERKERS ALS TECHNISCHE EN NORMATIEVE PROFESSIONALS
..................................................................................................................................................... 72
HOOFDSTUK 14: COMMUNICATIEVE RATIONALITEIT ALS BASIS VOOR EEN BEROEPSETHISCHE
DIALOOG ...................................................................................................................................... 74
14.1. DRIE SOORTEN ARGUMENTEN ........................................................................................... 75
14.1.1. ORIËNTATIE IN DE BREEDTE................................................................................................... 75
14.1.2. ORIËNTATIE IN DE HOOGTE ................................................................................................... 75
14.1.3. ORIËNTATIE IN DE DIEPTE ...................................................................................................... 75
14.1.4. GELDIGHEID EN TEGENSPREKELIJKHEID ................................................................................ 76
4
DEONTOLOGIE | 2DE BACHELOR ORTHOPEDAGOGIE
,5
DEONTOLOGIE | 2DE BACHELOR ORTHOPEDAGOGIE
, PROLOOG: HET GOEDE
6
DEONTOLOGIE | 2DE BACHELOR ORTHOPEDAGOGIE
,7
DEONTOLOGIE | 2DE BACHELOR ORTHOPEDAGOGIE
, HOOFDSTUK 1: MORAAL EN ETHIEK
Moraal en ethiek in dagelijks taalgebruik onderling verwisselbaar
ð Moreel aanvaardbaar of ethisch (on)verantwoord
Ethisch klimaat ¹ hetzelfde als moralistisch klimaat
Ethisch perspectief kan kan afkerig staan tegenover moraliseren
ð Omdat het bv iemands autonomie ondergraaft ~ onrespectvol
MORAAL ETHIEK
= het geheel van waarden & normen die richting geven aan ons handelen en = expliciteren en kritisch benaderen van morele
zin geven aan wat we denken & doen standpunten en keuzes
® Dagelijks leven: vaak intuïtief: stellen ons n- voortdurend de vraag = theoretische studie van de moraal: filosofische
of wij/ anderen het goede aan het doen zijn à vertrouwen op discipline die waarde- en normenstelsels
morele intuïtie en op geweten onderzoekt EN onder woorden brengt en nagaat
® Morele intuïtie is van kinds af aan opgebouwd door socialisatie & welke argumenten bepaalde keuzes voor dat
trial-and-error ~ leren door vallen & opstaan goede legitimeren
® Persoonlijk en professioneel referentiekader ~ meebepaald door
ervaringskennis
® Waarden & normen à waarderende of normatieve uitspraken
® Achterliggende beweegredenen bij moreel handelen (handelen
leiden door principes, regels, normen, die bepalen wat
afkeurenswaardig is
DISCIPLINES BINNEN DE MODERNE ETHIEK
De moderne ethiek kunnen we indelen in verschillende disciplines:
® Theoretische ethiek
o Meta-ethiek = zoekt naar dundamenten van de ethiek en bekijkt het morele
taalgebruik en het argumenteren
o Normatieve ethiek = zoekt naar theoretische kaders waarbinnen morele problemen
behandeld kunnen worden
® Toegepaste ethiek = bekijkt morele problemen binnen specifieke domeinen
bv: bio-ethiek, medische ethiek, media-ethiek, …
® Empirische ethiek = betreft disciplines zoals moraalsociologie en -psychologie, waarbij
concrete W&N onderzocht w- die gelden in een sl of behoren tot het referentiekader van
personen
Er w- gekeken naar sociale of psychologische oorsprong, veranderingen, oorzaken of impact
1.1. DE VERWISSELBAARHEIDSGEDACHTE
Vertrekken vanuit normatieve ethiek
Verwisselbaarheidsgedachte of principe van gelijkheid:
® !!! toetssteen binnen normatieve ethiek
® Bepaalt of theorie ethisch is
® Als je een beslissing neemt ga je ervan uit dat anderen in mijn plaats hetzelfde zullen doen
8
DEONTOLOGIE | 2DE BACHELOR ORTHOPEDAGOGIE
, Verwisselbaarheid houdt in dat bij innemen van standpunt=
ð Eigen belangen n- meer gewicht toekent dan de belangen van anderen
ð Eigen rol in moreel standpunt moet verwisselbaar zijn met de rol van de anderen
Oordeel is pas moreel/ ethisch als het een handelen uit eigenbelang & egoïsme overstijgt
Verwisselbaarheidsgedacht à geeft antwoord op de vraag naar ethische aanvaardbaarheid van handeling
ð ¹ antwoorden mogelijk: is de ethische handeling ook ‘moreel juist’?
9
DEONTOLOGIE | 2DE BACHELOR ORTHOPEDAGOGIE