lOMoARcPSD|11911780
Dierengeneeskunde INLEDING
EPI – DEMI – OLOGIE
➢ Epi: wat zich voordoet
➢ Demos: de populatie
➢ Logos: bestuderen
➔ Beschrijven en verklaren van ziekte(fenomenen) in hun natuurlijke
omgeving.
<-> Pathologie: verloop en effect van de ziekte op dier (hier: op populatie)
= Studie van de noemer (breuk / )
Bestuderen van:
➢ Etiologie
➢ Voorkomen
➢ Determineren
➢ Manier van verspreiden
➢ Werking van therapie
➢ Mogelijkheden voor preventie
Toeleggen op:
➢ Infectieuze ziekten
➢ Metabole ziekten (vroege sterilisatie/castratie ivm
gewrichtsaandoeningen op later leeftijd)
➢ Zoonosen
➢ Productiviteit (voortplanting, melkgift,…)
➢ Welzijn
➢ Sportprestatie
Wat houdt het in?
➢ Preventie diergeneeskunde
➢ Veterinaire volksgezondheid “one healt” (mens, dier en omgeving
beïnvloeden elkaar, wat in diergeneeskunde gedaan wordt heeft
invloed op mens en natuur)
➢ Economie van de volksgezondheid
➢ Evidence Based Veterinary Medicine (behandelingen en diagnoses
moeten gebaseerd zijn op best mogelijke beschikbare informatie)
➢ Beleidsondersteunend
DATA:
➢ Verzamelen en verwerken
➢ Nagaan van de kwaliteit
➢ Vertalen in interventies
➢ Bouwen van simulatiemodellen
Epidemiologie ≠ statistiek
1
, lOMoARcPSD|11911780
Basis epidemiologische
concepten
Oorzaken van ziekte in een historisch perspectief
18de eeuw:
➢ Behandelen van symptomen en afslachten ziekt dieren
➢ Runderpest in Europa
➢ 1762: Oprichting eerste veeartsenijschool in Europa (Lyon)
> Meer aandacht voor hygiëne
> Verbranden ipv begraven
karkassen 19de eeuw:
➢ Opkomst microbiologie (door ontdekking microscoop)
➢ Oorzaak van ziekte achterhalen
➢ Postulaten van Koch
> Agens is aanwezig bij alle dieren die ziekte hebben
> Agens komt niet voor bij andere ziekte of niet-zieke dieren
> Agens kan in reincultuur geïsoleerd worden uit zieke dieren
> Agens geïsoleerd uit ziek dier en andere dier experimenteel
infecteert moet het tweede dier dezelfde ziektesymptomen
hebben
➔ Basisidee, niet meer van toepassing (er zijn uitzonderingen)
20ste eeuw:
➢ Verbeteren van therapieën (antibiotica, ontsmetting,…) &
preventiestrategieën (hygiëne, vaccinatie,…)
➢ Belang van metabole ziekten
➢ Veel ziekten zijn multifactorieel
Het multifactoriële karakter van ziekte
Voorbeeld: 2 puppy’s in nestje van 7 worden ziek en de rest niet
Mogelijke oorzaken:
➢ Bacteriën, virussen, parasieten (hogere infectiedosis)
➢ Genetica
➢ Huisvesting, klimaat (lagen langs buitenkant nest?)
➢ Voeding (laatst geboren pups -> minder biest?)
➢ Management, mens
➢ Toeval
Postulaten van Evans
➢ Proportie dieren met ziekte blootgesteld aan RF (risicofacor) hoger
dan groep niet blootgesteld aan RF
➢ Zieke dieren moeten meer blootgesteld zijn aan RF
➢ Aantal nieuwe gevallen van ziekte hoger bij groep die blootgesteld is
aan RF
➢ Ziekte moet volgen op blootstelling aan RF (rekening houdend met
incubatieperiode)
➢ Spectrum aan gastheerreacties moeten volgen op blootstelling
aan RF
2
, lOMoARcPSD|11911780
➢ Meetbare gastheerreacties moeten voorkomen bij dieren
blootgesteld aan RF
➢ Onder experimentele omstandigheden moet ziekte meer frequent
voorkomen bij blootstelling aan RF
➢ Wegnemen RF moet nieuwe gevallen doen dalen
➢ Versterken/verbeteren gastheerreactie op blootstelling aan RF moet
frequentie van voorkomen doen dalen
➢ Alle verbanden tussen ziekte en RF moeten verklaarbaar zijn
Het verband tussen ziekte en risicofactoren
2 manieren van voorstellen:
Epidemiologische driehoek: intrinsieke/extrinsieke natuur van RF:
Gastheer
Ziekte
kiem =
oorzakelijkOmgeving
agens
Voorbeeld 1: Mastitis bij koeien Voorbeeld 2: Salmonellose bij
➢ Infectieus: bacteriën varkens
➢ Gastheer: uierconformatie ➢ Infectieus: bacteriën
➢ Omgeving: bedding ➢ Gastheer: dragers
➢ Omgeving: hygiëne,
Enkele historische voorbeeldevoneders, bio
veiligheid Dr. Snow: cholera in Londen tijdens de 19de eeuw
➢ Beschrijvende epidemiologie: noteren van symptomen, leden van
familie ziek maar medische personeel niet
➢ Hypothese generen: waarschijnlijk geen directe besmetting,
misschien watercontaminatie
➢ Mortaliteitsgegevens noteren op een kaart -> verband tussen bedrijf
dat water aanleverde en mortaliteit
➔ Maatregelen nemen/ziekte uitroeien voor oorzaak bekend is
Voorbeelden in diergeneeskunde
➢ Besmettelijke pleuropneumonie: uitgeroeid in 1892 5 jaar voor
oorzaak bekend was
➢ BSE: maatregelen moesten zo snel mogelijk genomen worden (nog
voor oorzaak bekend was)
3
, lOMoARcPSD|11911780
Voorkomen van ziekte
Tellen van gebeurtenissen
Gebeurt op basis van descriptieve/beschrijvende epidemiologie
➢ Welke ziekte, frequentie, wie (diersoorten of leeftijdscategorie),
waar (streek = spatiale spreiding) en wanneer (= temporale
spreiding)
➢ Gewerkt met steekproef (moet representatief en voldoende groot
zijn
➢ Nood aan goede diagnostiek en een goede definitie
Endemische en epidemische ziekten
Definitie van een ziekte
Een ziekte = toestand waarin gezondheid en functioneren van het dier
suboptimaal is (kan zowel infectieuze als niet-infectieuze oorzaak hebben)
Endemische situatie
➢ Stabiele situatie
➢ Weinig variatie in voorkomen in bepaalde populatie voor bepaalde
tijd
➢ Voorkomen is voorspelbaar
➢ Frequentie van voorkomen is hypo- (laag), meso- (matig), of
hyperendemisch (hoog)
➢ Ook niet-infectieuze aandoeningen (bv kanker)
Epidemische situatie
➢ Duidelijke en onverwachte stijging van het aantal ziektegevallen
➢ Voor ziekte met fluctuerende incidentie is het moeilijk om
onderscheid te maken tussen endemisch/epidemisch
➢ Wanneer nieuwe stam van agens ontstaat of wanneer agens in
een gevoelige populatie komt
➢ Begrensd in tijd en ruimte
➢ Zeer grote epidemieën = pandemie
4
Dierengeneeskunde INLEDING
EPI – DEMI – OLOGIE
➢ Epi: wat zich voordoet
➢ Demos: de populatie
➢ Logos: bestuderen
➔ Beschrijven en verklaren van ziekte(fenomenen) in hun natuurlijke
omgeving.
<-> Pathologie: verloop en effect van de ziekte op dier (hier: op populatie)
= Studie van de noemer (breuk / )
Bestuderen van:
➢ Etiologie
➢ Voorkomen
➢ Determineren
➢ Manier van verspreiden
➢ Werking van therapie
➢ Mogelijkheden voor preventie
Toeleggen op:
➢ Infectieuze ziekten
➢ Metabole ziekten (vroege sterilisatie/castratie ivm
gewrichtsaandoeningen op later leeftijd)
➢ Zoonosen
➢ Productiviteit (voortplanting, melkgift,…)
➢ Welzijn
➢ Sportprestatie
Wat houdt het in?
➢ Preventie diergeneeskunde
➢ Veterinaire volksgezondheid “one healt” (mens, dier en omgeving
beïnvloeden elkaar, wat in diergeneeskunde gedaan wordt heeft
invloed op mens en natuur)
➢ Economie van de volksgezondheid
➢ Evidence Based Veterinary Medicine (behandelingen en diagnoses
moeten gebaseerd zijn op best mogelijke beschikbare informatie)
➢ Beleidsondersteunend
DATA:
➢ Verzamelen en verwerken
➢ Nagaan van de kwaliteit
➢ Vertalen in interventies
➢ Bouwen van simulatiemodellen
Epidemiologie ≠ statistiek
1
, lOMoARcPSD|11911780
Basis epidemiologische
concepten
Oorzaken van ziekte in een historisch perspectief
18de eeuw:
➢ Behandelen van symptomen en afslachten ziekt dieren
➢ Runderpest in Europa
➢ 1762: Oprichting eerste veeartsenijschool in Europa (Lyon)
> Meer aandacht voor hygiëne
> Verbranden ipv begraven
karkassen 19de eeuw:
➢ Opkomst microbiologie (door ontdekking microscoop)
➢ Oorzaak van ziekte achterhalen
➢ Postulaten van Koch
> Agens is aanwezig bij alle dieren die ziekte hebben
> Agens komt niet voor bij andere ziekte of niet-zieke dieren
> Agens kan in reincultuur geïsoleerd worden uit zieke dieren
> Agens geïsoleerd uit ziek dier en andere dier experimenteel
infecteert moet het tweede dier dezelfde ziektesymptomen
hebben
➔ Basisidee, niet meer van toepassing (er zijn uitzonderingen)
20ste eeuw:
➢ Verbeteren van therapieën (antibiotica, ontsmetting,…) &
preventiestrategieën (hygiëne, vaccinatie,…)
➢ Belang van metabole ziekten
➢ Veel ziekten zijn multifactorieel
Het multifactoriële karakter van ziekte
Voorbeeld: 2 puppy’s in nestje van 7 worden ziek en de rest niet
Mogelijke oorzaken:
➢ Bacteriën, virussen, parasieten (hogere infectiedosis)
➢ Genetica
➢ Huisvesting, klimaat (lagen langs buitenkant nest?)
➢ Voeding (laatst geboren pups -> minder biest?)
➢ Management, mens
➢ Toeval
Postulaten van Evans
➢ Proportie dieren met ziekte blootgesteld aan RF (risicofacor) hoger
dan groep niet blootgesteld aan RF
➢ Zieke dieren moeten meer blootgesteld zijn aan RF
➢ Aantal nieuwe gevallen van ziekte hoger bij groep die blootgesteld is
aan RF
➢ Ziekte moet volgen op blootstelling aan RF (rekening houdend met
incubatieperiode)
➢ Spectrum aan gastheerreacties moeten volgen op blootstelling
aan RF
2
, lOMoARcPSD|11911780
➢ Meetbare gastheerreacties moeten voorkomen bij dieren
blootgesteld aan RF
➢ Onder experimentele omstandigheden moet ziekte meer frequent
voorkomen bij blootstelling aan RF
➢ Wegnemen RF moet nieuwe gevallen doen dalen
➢ Versterken/verbeteren gastheerreactie op blootstelling aan RF moet
frequentie van voorkomen doen dalen
➢ Alle verbanden tussen ziekte en RF moeten verklaarbaar zijn
Het verband tussen ziekte en risicofactoren
2 manieren van voorstellen:
Epidemiologische driehoek: intrinsieke/extrinsieke natuur van RF:
Gastheer
Ziekte
kiem =
oorzakelijkOmgeving
agens
Voorbeeld 1: Mastitis bij koeien Voorbeeld 2: Salmonellose bij
➢ Infectieus: bacteriën varkens
➢ Gastheer: uierconformatie ➢ Infectieus: bacteriën
➢ Omgeving: bedding ➢ Gastheer: dragers
➢ Omgeving: hygiëne,
Enkele historische voorbeeldevoneders, bio
veiligheid Dr. Snow: cholera in Londen tijdens de 19de eeuw
➢ Beschrijvende epidemiologie: noteren van symptomen, leden van
familie ziek maar medische personeel niet
➢ Hypothese generen: waarschijnlijk geen directe besmetting,
misschien watercontaminatie
➢ Mortaliteitsgegevens noteren op een kaart -> verband tussen bedrijf
dat water aanleverde en mortaliteit
➔ Maatregelen nemen/ziekte uitroeien voor oorzaak bekend is
Voorbeelden in diergeneeskunde
➢ Besmettelijke pleuropneumonie: uitgeroeid in 1892 5 jaar voor
oorzaak bekend was
➢ BSE: maatregelen moesten zo snel mogelijk genomen worden (nog
voor oorzaak bekend was)
3
, lOMoARcPSD|11911780
Voorkomen van ziekte
Tellen van gebeurtenissen
Gebeurt op basis van descriptieve/beschrijvende epidemiologie
➢ Welke ziekte, frequentie, wie (diersoorten of leeftijdscategorie),
waar (streek = spatiale spreiding) en wanneer (= temporale
spreiding)
➢ Gewerkt met steekproef (moet representatief en voldoende groot
zijn
➢ Nood aan goede diagnostiek en een goede definitie
Endemische en epidemische ziekten
Definitie van een ziekte
Een ziekte = toestand waarin gezondheid en functioneren van het dier
suboptimaal is (kan zowel infectieuze als niet-infectieuze oorzaak hebben)
Endemische situatie
➢ Stabiele situatie
➢ Weinig variatie in voorkomen in bepaalde populatie voor bepaalde
tijd
➢ Voorkomen is voorspelbaar
➢ Frequentie van voorkomen is hypo- (laag), meso- (matig), of
hyperendemisch (hoog)
➢ Ook niet-infectieuze aandoeningen (bv kanker)
Epidemische situatie
➢ Duidelijke en onverwachte stijging van het aantal ziektegevallen
➢ Voor ziekte met fluctuerende incidentie is het moeilijk om
onderscheid te maken tussen endemisch/epidemisch
➢ Wanneer nieuwe stam van agens ontstaat of wanneer agens in
een gevoelige populatie komt
➢ Begrensd in tijd en ruimte
➢ Zeer grote epidemieën = pandemie
4
