Samenvatting Psychologie van de individuele verschillen, deel 2

Psychologie van de individuele verschillen, deel 2
HF6: Genen en persoonlijkheid

Inleiding

- 2 identieke tweelingen, gescheiden rond geboorte, contact bij 40
 Gelijkenissen
. Gewicht, lengte, uitzicht
. Zelfde job
. 2x getrouwd, zelfde bier,..
 Verschillen
. Ene meer verbaal, andere beter in schrijven

Het menselijk genoom

- Genoom: hele verzameling van genen dat een organisme bezit
 DNA: fosfaat, suikers en 4 bases
 Specifieke combi van nucleotiden -> bepaalde volgorde, bepaalde eigenschap
. Bouw lichaam, psychologische eigenschappen, ziektes
- 20-23000 op 23 chr
- Veel genen en manier van coderen kan verschillen
- Genetisch afval dat niet codeert maar functioneel is
 In welke mate andere genen tot expressie komen

- Human genome project: sequentie menselijk genoom vinden
 Weten volgorde maar geen functie
 Meeste eigenschappen niet enkel gen maar door meerdere genen
 Genen in menselijk genoom zijn zelfde voor iedereen (94%)
. Bv: lichaamseigenschappen
 Kleine proportie is verschillend
. Bv: oogkleur, introversie
- Mensen verschillen in genoom (genotype) en hoe dit tot uiting komt en dit kan samenhangen met bepaalde
verschillen in hoe ze zijn (fenotype)

Doel van de gedragsgenetica

- 1. Klassiek: Bepalen hoeveel % va verschillen tss mensen in bepaalde eigenschap toegeschreven kunnen worden
aan genetische verschillen en hoeveel aan omgevingsverschillen?
- 2. Modern: Hoe gaan genen en omgeving interageren en correleren en bepalen van IV
- 3. Bepalen van welke omgeving en genetische invloeden een invloed hebben op IV
 Alle genen? Ouders?

Gedragsgenetica

Klassieke gedragsgenetica

- Overerfbaarheid: proportie van de variantie van geobserveerde verschillen in groep mensen die verklaard kunnen
worden door genetische verschillen
 Verschillen/variantie in gedrag
 Variantie/variantie tussen mensen in genen
 Hoe hangen deze samen?
- Erfelijkheid/heritability (h²): welke aspecten van het genotype van personen (groep) hangen samen met aspecten
van het fenotype van personen
 Genotype: genetische opbouw
 Fenotype: alle eig die je kan observeren (haar, persoonlijkheid)
- Proportie verklaarde variantie: hoeveel vd variantie in 1e variabele komt overeen met variantie in andere var
 Correlatie tss punten op vak en hoeveel gestudeerd (=1)
. Variantie in punten kan 100% verklaard worden door variantie in uren
 Correlatie IQ en uren



1

, - Omgevingsbepaaldheid (e²): proportie geobserveerde variantie in een groep personen die toe te schrijven is aan
variantie in omgeving
 Bv: variantie in vriendelijkheid en in omgeving
 Omgekeerd proportioneel met mate van overerfbaarheid
. 1= h² + e²

MISVATTINGEN OVER ERFELIJKHEID

- Niet toegepast op 1 individu, enkel op groep
 Bv: 70% van mijn lichaamslengte is genetisch -> KAN NIET
 Bv: ingrediënten nodig voor cake: cake meer bepaald door eieren dan door bloem
. Neen: we hebben beide nodig
. Wel variantie: bij de ene 1 ei bij de andere 2 eieren -> verschillen in cakes
 Verschillen tussen cakes verklaard door verschillen in hoeveel ei
 Naturen-nurture
. Bestaat niet voor 1 individu
. Nooit enkel Nature of enkel nurture
- Erfelijkheid is niet constant of onveranderlijk (het kan dus veranderen)
 Altijd rekening met groep, tijd, afhankelijk van omgevingsvariantie en genetische variantie
 Bv: genetische invloed op studie en werk groter na dan tijdens Soviet periode
. Omgeving was zo sneu dat genetische variantie boeide niet
- Bewijs van erfelijkheid van IV inzake eigenschap is niet noodzakelijk een bewijs van (erfelijkheid van)
groepsverschillen in die eigenschap
 Bv: andere zaadjes planten -> veel verschillen door genetica
MAAR ene plant geef je geen water -> ook verschillen in omgeving
- Erfelijkheid geen precieze statistiek, wel een schatting

METHODEN

- Selectief kweken
 Bv: hondenrassen
 Selectief paren van individuen met bepaalde eigenschappen zorgen voor IV
 HOE? -> Als het werkt -> eigenschap is deels erfelijk

- Familiestudies
 Correleert mate van genetische overlap tss familieleden met de mate van gelijkenis op vlak van
bepaalde eigenschappens
. 50% ouders, 25% zussen, 25% oma
 HOE? -> Familie die meer genetisch gerelateerd zijn hoe meer gelijkend op deze trek
 Probleem: omgeving is ook gedeeld van een familie, nooit definitief antwoord

- Tweelingenstudies
 1ei/mono: zelfde samensmelting van 1 ei en 1 zaad = genetisch identiek
 2ei/zygo: 2 eicellen bevrucht = even gelijk als broer en zus
 HOE? Mate waarin mono meer op elkaar lijkt dan dizygote
. h² = 2(r mono – r dizygo)
. 2x verschil tussen correlatie mono en correlatie dizygoot

 Assumpties
. Ervan uitgaan dat mono even gelijkaardig/even veel zelfde omgeving als dizygoot
 Bv: tweeling die op elkaar lijkt zelfde kleden andere niet NEEN
 Misgediagnosticeerde tweelingen (MZ of DZ anders gezegd)
 MZ die als DZ bescouwd: minder gelijkend dan echte MZ?
 DZ die als MZ bescchouwd: even gelijkend als echte MZ, meer dan DZ
. Representativiteit
 Tweelingen representatief voor hele populatie? JA
- Adoptiestudies
 Kind deelt omgeving zonder genetische deling bij adoptieouders, wel genetisch bij echte ouders
 HOE? Correlatie tussen adoptieouders -> omgeving, correlatie tussen echte ouders -> genetisch


2

,  Assumpties
. Representativiteit? NEE
. Selectieve plaatsing: adoptieouders lijken op bio ouders? NEE

- Twins reared apart
 Sterktes tweelingen en adoptie samen
 Mono die gescheiden zijn door adoptie en bij andere ouders komen
 HOE? Elke gelijkenis -> genetica, elk verschil -> omgeving
. h² = correlatie MZ


BELANGERIJKSTE BEVINDINGEN GENETICA

- Persoonlijkheidstrekken
 Hoeveel procent vd variantie erfelijk? 20-45%
. MZ/DZ: 60% voor extraversie
. Adoptie: 40% voor extraversie
. Minnesota twin study: twins reared apart: r:.54
 Geluk: 50%, 40% overlap tussen genetica en depressie
 Scheiding: meer correlatie bij MZ dan DZ
 Zorgt voor stabiele PH
 Seksuele oriëntatie
. Stabiel IV
. Deels gerelateerd aan belangrijke levensaspecten: levensstijl, vrienden, fuiven,…
. BOEK: beperkte en indirecte invloed
 Indirect: gender conformisme in kindertijd
 Wel biologische basis: genetische varianten (gay genes, klein deel)
 Geboortevolgorde
 Kleine samples
. RECENT
 Hoezo komt homo nog steeds voor in populatie ookal leidt het niet tot voortplanting
 Antw: genetische eig die daarvoor coderen -> ook paarvoordeel voor mensen met
ander geslacht -> dus genen blijven bestaan

- ALS-DAN
 Sociaal cognitieve benadering Mishel
 Stabiele als dan verbanden
. Bv: Neuroticisme -> als eer gekrent dan agressief zijn
 25% genetische invloed
. Kleiner want als van houdt al rekening met omgeving

- Attitudes en voorkeuren
 Attitudes: persoonlijke evaluatie, mening van bepaald levensaspect/domein/sociale wereld
. Bv: abortus
. Stabiele IV, gelinkt aan gedrag
 Redelijke erfelijkheid (r: 0.6)
. Traditionalisme, conservatisme, beroepskeuze,…
. Bv: stemgedrag
. Niet allemaal: geloofsovertuiging, racisme
 Niet duidelijk wrm sommige wel genetische bepaaldheid en anderen niet
. Bv: nood aan zekerheid
. Mogelijke oorzaak: gelinkt aan andere, duidelijke overerfbare eigenschappen

- Drinken en roken
 Te maken met PH: impulsiviteit, extraversie,…
 Stabiele IV
 Evidentie voor erfelijkheid (deelaspecten ook: hoe vroeg beginnen, volhouden,…)

OMGEVINGSBEPAALD

3

, - Matige erfelijkheid -> bewijs voor omgeving
 PH trekken max 30/50% dus omgeving de rest
- Gedeelde en niet-gedeelde omgevingsinvloeden
 Gedeeld: opvoeding, woonplaats, welzijn, familie
 Niet-gedeeld: vrienden, studiekeuze, hobby
 Welke belangrijkst voor persoonlijkheid? NIET-GEDEELD
. Moest gedeeld het belangrijkste zijn -> r voor mono = 1 -> IS NIET
. Uitzondering voor agressie -> directe invloed?
 Geen idee welke niet-gedeelde het belangrijkste zijn
. Groot en nog niet gekend? OF Allemaal kleine beetjes? (wss beetjes)

Moderne gedragsgenetica

Additiviteitsassumptie in vraag stellen

- 1. Doet alsof er geen meetfout is (e² = 1- h²)
 Evidentie: test-hertest r gaat niet op
- 2. Doet alsof er geen interactie is (1 = h² + e²)
 Evidentie: weten dat invloed vd omgeving bepaald wordt door genen en omgekeerd
- 3. Doet of er geen correlatie is
 Evidentie: slimme ouders, slimmere opvoeding

INTERACTIE

- 1. Genen beïnvloeden effect van omgeving
 Individuen met ander genotype reageren anders op zelfde omgeving
 Bv: taakperformantie extraversie en introversie bij luide en rustige conditie
. I en E genetisch
. I best in rustige, E best in luide

- 2. Omgeving beïnvloed effect van genen
 Omgeving beïnvloedt in welke mate genetische factoren tot uiting komen
. Genetische bijdrage (serotonine transporter) op risico op depressie
. Stressvolle gebeurtenissen -> beïnvloed hoeveel kans dat het gen voor depressie zorgt
. Mentale ontwikkeling
 SES gaat meebepalen in welke maten genen bepalend zijn voor cognitieve
vaardigheden
. Negatieve emotionaliteit ifv conflict gezin
 Gezin zonder conflicten -> impact van voorbestendheid om negatieve emoties te
ervaren veel kleiner

 Omgeving beïnvloedt hoe genetische factoren tot uiting komen
. Onderzoek: agressie/stress bij ratten, pasgeboren ratten eerste 3 weken weg van moeder
 Dit beïnvloed glucocorticoïd genexpressie in hersenen
 Spelen rol in reguleren van stress respons
 Ook omgekeerd
 Moeders veel zorg -> beïnvloeden genexpressie -> betere stressregulatie
. Onderzoek: eenzaamheid bij mensen
 Verschil eenzaamheid en niet eenzaamheid in transcriptie van genetisch materiaal
 Genen die instaan voor controle immuunsysteem
 Afweersysteem zwakker in eenzame
 Niet zo wnnr het ging over objectieve mening eenzaamheid


CORRELATIE

- Verband tussen genetische invloeden en omgevingsinvloeden (meestal positieve correlatie)
- Verschillen in blootstelling aan verschillende omgevingen tussen individuen met verschillende genotypes
 Personen met bepaald genotype worden systematisch blootgesteld aan andere omgevingen dan
personen met ander genotype


4