Samenvatting Psychopathologie En Psychiatrie - Semester 2, kinderen

Psychopathologie: Kinderen en Jongeren

Les 1: Inleiding

K&J psychopathologie

- Kinderen van 0 tot 18j (relatief)
 Jongeren tegenwoordig meer (afhankelijk van) thuis
- Leeftijdsafhankelijke nosologie en classificatie
 0-5j: DC 0-5
. Recent veel onderzoek in deze vroege fase (bv: baby’s die gestrest zijn)
. Kan veel preventie verrichten
 6-18j: DSM-5
- Kinderpsychiatrie = gezinspsychiatrie/contextpsychiatrie

Gedeelde domeinen met volwassenpsychiatrie

- Peripartale psychiatrie: ongeboren kind
 Bv: al zien dat ouders raar doen als ze zwanger zijn
- KOPP (Kinderen van Ouders met Psychiatrische Problemen)
 Kinderen hoeven zelf nog geen stoornis hebben
 De Kindreflex: verplicht om je de vraag te stellen of psychiatrisch zieke persoon kinderen heeft
. Acute kindreflex: wie zorgt voor de kinderen, zijn ze gezond
. Algemeen gesprek over ouderrol voeren
. Daar waar ouderschap niet voldoende is -> ingrijpen/check-ups
- Transitiepsychiatrie
 16j-25j: transitie-leeftijd -> overgang naar volwassenen bestaan
 Stillaan een aparte groep van transitie-psychiatrie die ontstaat
 Context en gezin blijft belangrijk, ouders willen nog voor de kinderen zorgen/kinderen willen nog steun
 Volwassenenpsychiatrie: autonomie van de patiënt tot op verre grenzen respeceten
 Kinderpsychiatrie: geen volledige autonomie, gedwongen opname kan
. Bv: Anorexia Nervosa
- Kennisdeling
 Wetenschap, methodiek, therapieën
 Hoewel therapie en methodiek in oorsprong zelfde zijn -> toch anders toegepast

Ontwikkeling staat centraal

- Hersenontwikkeling
- Nature-nurture transactionaliteit -> voortdurende leerervaringen
 Hersenen: use it or lose it
. Niet oefenen -> minder goed kunnen
. Sensitieve periodes voor wanneer beste bepaalde dingen leren
 Gen-omgevingsinteracties
. Genetische kwetsbaarheid (-> anders reageren op zelfde omgeving)
. Begint van voor de geboorte en gaat heel leven door -> vroege preventie van belang
- Ontwikkelingsdomeinen
 Psychomotorisch (hoe dingen communiceren), socio-emotioneel (relationeel), cognitief
(denken/aandacht), moreel (rekening houden met anderen), identiteit

Waar en hoe is kinderpsychiatrie anders

- Context: altijd gezin, school (verplichte partner, is vaak de oorzaak -> leren zelf/erbij horen), (sub)cultuur,
instelling in rekening brengen
- Instrumentarium: vragenlijsten, testen, normen
- Methoden: spel, stimulatie, mediatie (werken aan kinderen via ouders -> veel impact), psychotherapie,
psychofarmaca, pedagogie
- Wettelijke bepalingen: jeugdrecht, rechtpositie van het kind, leerplicht, beroepsgeheim
- Zorgtrajecten en organisatie
- Zorgpartners en netwerken
- Therapeutisch aangrijpingspunt
- Nomenclatuur


1

, - Netwerken GGZ jeugd
- Intersectorale netwerken
- Integrale jeugdhulp

Historiek

Veranderde positie van het kind doorheen de geschiedenis

- Grieken: kind heeft bescherming nodig
 Vroege transitie -> op vroege leeftijd zelfstandig/dingen gaan veroveren
 Voor die transitie heel goede zorg
- Plato (400-300 BC)
 Verwenning -> prikkelbaarheid
 Tirannie -> somberheid
 Per kind zelf kijken wat hij/zij nodig heeft
- Middeleeuwen (500-1500)
 Ambivalentie tov kind: kleine volwassene met economische waarde
. Waren met veel, niet belangrijk
. Moest werken, niet leren
 Toch ook spel
 Disciplinering – tuchtigingen -> strikt met kinderen omgaan
- Verlichting (18e eeuw) – Rousseau
 Opvoeding & onderwijs belangrijker dan economisch nut
 Ontwikkelingsgericht leren

Eerste kinderpsychiatrische beschrijvingen

- Itard (1801)
 Mémoire et Rapport sur Victor de l’Aveyon – wolfskinderen
 5 jaar opvoedingstraining
. Geen taal verworven
. Wel deels gesocialiseerd
 Discussie: Itard vs Pinet
. Aanleg vs opvoeding -> taal heft sensitieve periode
. Nature vs nurture
. Kan je eig niet weten -> miss was het kind al beperkt en kon het sws niet spreken
- Hoffman (1845)
 Gedichten over dingen die kinderen overkomen
 Bedoeling: voorlees boek voor kinderen, ‘zie wat er van komt als je dit of dit doet’
 Voorbeelden erin zijn eig duidelijke psychiatrische voorbeelden

- Psychoanalyse van Hans (5j) (1909)
 Oedipus complex
 Castratieangst
 Agressie naar pasgeboren zusje
 Fobie voor paarden
 Eerste mediatietherapie: ging adviezen geven aan vader
- Boeken nog redelijk recent (zeker NED)
- Eerste hulpverleningscentra (zie PPT)

Classificatie

- Van DSM-IV naar DSM-5 -> niet blij
- DSM4 had meerdere assen
 I: syndromale stoornissen
 II: persoonlijkheidsstoornissen, zwakzinnigheid
. Was heel belangrijk
. Autisme met IQ van 50 anders dan IQ van 100
. Belangrijk voor coping vaardigheden
 III: somatische aandoeningen
 IV: psychosociale en omgevingsproblemen
. Ook heel belangrijk


2

,  V: algehele beoordeling van functioneren
- DSM5 heeft assen vervangen door gebruik van V-codes
 Relatieproblemen
 Mishandeling/verwaarlozing
 Problemen met onderwijs
 ….
 Worden amper gebruikt

- In DSM4 apart hoofdstuk voor kinderleeftijd (is weg nu)
- Hoofdstukken ‘ontwikkelingschronologisch’ geordend (bv: bij angststoornissen)
 Separatieangststoornis
 Selectief mutisme
 Specifieke fobie
 Sociale angststoornis
 Paniekstoornis
 Gegeneraliseerde angststoornis
 Angststoornis. door middel

DC 0-5
= diagnostische classificatie van psychische en ontwikkelingsstoornissen in de baby- en vroege kindertijd

- Tot 2016 was het DC 0-3
- Gebruiken wel nog meerdere assen
 I: klinische stoornissen
 II: relationele context
 III: lichamelijke gezondheid
 IV: Psychosociale stressoren
 V: ontwikkeling competenties
- Algemeen – op vroegkindermaat
 Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen (bv: autisme)
 Angst- en stemmingsstoornissen (bv: separatieangst)
 Trauma en deprivatiestoornissen (bv: reactieve hechtingsstoornis)
- Specifiek
 Slaap, eet en huilstoornissen
 Zintuigelijke verwerkingsstoornis (bv: hyperactiviteit)
 Relatiestoornissen (bv: relatie specifieke stoornis

- Voorbeeld – huilbaby
 I: slaapstoornis (pas vanaf 8 maand)
 II: bedreigde relatie (ouders zijn gespannen, geïrriteerd, gevoelens van verwerping)
 III: lichamelijk OK
 IV: psychosociale stressoren (conflicten tss ouders, stressvol werk)
 V: ontwikkeling

Neurobiologische ontwikkelingen

- Normale ontwikkeling: het bereiken van bepaalde ijkingspunten van fysieke, cognitieve, linguïstische en socio-
emotionele ontwikkeling rond bepaalde tijdsstippen
 Bv: tabellen van kind en gezin
- Wat drijft deze ontwikkeling
 Genen & omgeving -> transactionele processen
- Neurobiologische ontwikkeling
 Rond geboorte ligt aantal hersencellen vast
 Hersenontwikkeling tot 24jaar
 Synaptogenese: uitgroei van verbindingen (eerst korte, dan lange)
 Myselinisatie: isoleren van verbindingen -> prikkeloverdracht sneller
 Pruning: snoeien van verbindingen die overbodig zijn
. Op 3j: ieder neuron 15 000 verbindingen (MAX)
. Op volwassen: ieder neuron 8 000 verbindingen
. Verbindingen die veel gebruikt worden, blijven bestaan (andere apoptose)



3

, - Use it or lose it geldt ook over onze lichamen
 Bv: door onder stimulatie worden hersen veel kleiner
- Random filmpje
 Kinderen zijn gevoelig voor ontwikkeling van bepaalde dingen op bepaalde leeftijd
 Maar het is de herhaling die belangrijk is!!

- Volgorde van synaptische ontwikkeling
 1. Autonome systemen
 2. Sensorisch systeem
 3. Motor systeem
 4. Emotioneel systeem
 5. Emotioneel systeem
 6. Cognitieve systeem

- Sensitieve periodes
 Bv: wanneer leren skiën
. Pas op! Je kan niet alles zo vroeg mogelijk leren
 Bv: motorische en taalontwikkeling
. Filmpje over vrouw die hond is
. Kon uiteindelijk taal leren en rechtop lopen (zij zag en hoorde mensen -> receptief)
- Kritische periodes
 Bv: goed oog afplakken in kleuterperiode -> veel doen oefenen, sterker maken


Les 2: Autismespectrum

Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen

- Vroeg in de ontwikkeling!
 Ergens in de aanleg van de hersenen dingen fout gelopen
Waardoor bepaalde eigenschappen later tot uiting komen
- Ontwikkeling ’achterstand’
 Komt uiteindelijk wel tot uiting, gwn veel trager
- Veroorzaken beperkingen
 Intelligentie
 Specifieke leerproblemen
 Communicatiefuncties
 Motorische functies
 Executieve functies
 Sociale vaardigheden

- Abnormale herontwikkeling verondersteld
- Hoge genetische lading
 Vaak familiaal voorkomen
 Familie en genetische aard hoeft niet perse samen te hangen
- Meer bij jongens
 Jongens meer kwetsbaar in vroege stadia van ontwikkeling
 Meisjes meer kwetsbaar in late stadia van ontwikkeling

- Komen vaak samen voor
 Gedeelde genetische oorzaken
. Pleiotropy: zelfde genen
 Voorkomen van zelfde beeld/andere ontwikkelingsstoornis groter bij MZ dan bij DZ
. Linkage: genen liggen dicht bij elkaar
 GXG interactie: meer impact indien samen
. In hulpverleningsorganisatie: nog vaker kinderen die meerdere stoornissen hebben
 Meer problemen -> vaker hulp zoeken
. Ene stoornis kan een trigger zijn voor andere stoornis
 Gedeelde omgevingsfactoren (lage SES?)
 Selectieve koppeling

4