Samenvatting Ontwikkelingspsychologie Deel 2 - notities + boek

Ontwikkelingsleer

Ontwikkelingstaken: reeks van vaardigheden en vermogens dat mensen ontwikkelen doorheen hun levensloop
-> Ontwikkelen zichzelf op bepaalde tijden in leven, niet willekeurig

- Lichamelijke (biologische) rijping
 Leren lopen, puberteit
- Individuele doelen en waarden
 Keuze voor job, morele beslissingen
- Culturele/maatschappelijke verwachtingen
 Leren lezen, verantwoordelijkheid voor milieu
 Bv: Afghanistan: mogen daar niet naar school gaan
 Bv: normaal dat moeder 6 maand borstvoeding geeft

- Havinghurst theorie: bemiddelen tussen biologische facetten van ontwikkeling en ontwikkelingsaspecten die
worden gesteund door andere mensen in het leven van een individu

- Herhaling vorig jaar




Levensloop perspectief

- Levenslang
 Zie foto ppt
 Iedereen leeft langer, lang stuk volwassenheid in leven
. Uitdaging voor maatschappij: oude mensen moeten iets nuttig te doen hebben
- Multidimensioneel en Multidirectioneel
 Dimensies: Lichamelijk, Cognitief, Emotioneel/sociaal
 Afhankelijk van welke leeftijd is er 1 van belangrijker, spelen wel allemaal een rol
. Multidirectioneel: verschillende dimensies niet zelfde snelheid/richting uit
. Bv: traditioneel zicht = piek in het midden van het leven
 Performance IQ: piek is van 20-30 zie ppt
 Verbaal IQ: beter voor 50jarigen
. Bv: positieve gevoelens stijgen naar leeftijd, zijn wel bv lichamelijk minder sterk
- Plastisch
 Plasticiteit: vaardigheid om iets nieuws te leren (levenslang leren), vaardigheid te ontwikkelen door
leren
 Old-age dependency ratio: aantal mensen +65 / aantal mensen 15-64 ??
. Stijgt steeds meer: meer mensen op pensioen, minder mensen om ervoor te zorgen
. Bv: 50 -> 1 gepensioneerde -> 2 mensen die werkzaam zou kunnen zijn
. Oplossing: oudere mensen laten werken
. België: percentage van mensen die blijven werken over 50 veel kleiner dan in andere landen
- Beïnvloed door veelvoudige interacterende krachten
 Cultureel: welke topics komen in familie aan bod, hoe vaak eten ze samen, hoe in contact met alcohol

- Individuele verschillen
 Resilicience/veerkracht: Bekwaamheid om zich aan te passen aan de uitdagingen en bedreigingen voor
de ontwikkeling
. Bv: sommige stoppen met drugs, anderen niet
. Belangrijk op oudere leeftijd




1

,HF11: Fysieke en cognitieve ontwikkeling in adolescentie

- Adolescentie: overgang tussen kindertijd en volwassenheid
- Puberteit: aanvang van adolescentie, biologische gebeurtenissen die uiteindelijk leiden tot volwassen lichaam en
seksuele maturiteit

FYSIEKE ONTWIKKELING

Opvattingen van adolescentie

Biologisch perspectief

- Storm en stress perspectief: JJ Rousseau: biologische opschudding zorgt voor verhoogde emotionaliteit en conflict
 Puberteit: rebellie en roekeloosheid (Hall: savages)
 Anna Freud: genitale fase, bewustwording van seksuele impulsen

Sociaal perspectief

- Psychologische problemen stijgen maar licht in deze periode
- Ontwikkelingstaken en cultuur
 Mead: ontwikkelingstaken deze periode over heel de wereld zelfde, duur en specifieke vereisten
verschillen tussen culturen
 Korte periode in stam en dorp gemeenschap -> duur paar jaar
 Industriële samenleving: heel complexe taken -> duurt een decennia

- Ontwikkelingstaken niet in boek
 Psychologische adaptatie aan aanvaarding van fysieke veranderingen
 Leren mannelijke/vrouwelijke sociale rol invullen
 Verwerven van volwassen manieren van denken
 Bereiden van emotionele en economische onafhankelijkheid (tov ouders)
 Ouders minder invloed, peers belangrijker
 Ontwikkeling meer volwassen manieren van omgaan peers en beide geslachten
 Verwerven van waarden en een ethisch kader voor gedrag
 Identiteitsconstructie


Gebalanceerde manier van kijken

- Biologische en sociale invloeden
- Interactie hersenontwikkeling en sociaal gedrag
- 3 fases in adolescentie (lengte kan verschillen in culturen)
 Vroeg: 11 – 14, snelle puberale veranderingen
 Midden: 14 – 16, puberteit bijna voltooid
 Laat 16 – 18, volledig volwassen uiterlijk, anticipatie van volwassen rollen


Puberteit: fysieke overgang in volwassenheid

Hormonale veranderingen

- Genen beïnvloeden hormonale processen
- Groeihormonen (GH) en thyroxine (toename rond 8,9 jaar)
- Meisjes puberteit 2j vroeger

- 2 soorten veranderingen
 Algemene groei van lichaam
 Maturatie en seksuele kenmerken

- Geslachtsverschillen
 Beide: bijnier androgenen al rond 6-8j
. Meisjes: groeispurt, haar
. Jongens: weinig zichtbaar -> androgenen uit testikels doen meer
 Oestrogeen: bijnieren en eierstokken
. Meisjes: meer GH, borsten, baarmoeder volgroeien , vet, regels

2

,  Androgeen: testikels (testosteron en beetje oestrogeen)
. Jongens: testosteron -> veel GH!!
. Oestrogeen verhoogt groeihormonen productie bij jongens en meisjes (op alle leeftijden)

Lichaamsgroei

- Geslachtsverschillen
 Meisjes groeien op 10, jongens op 12
 Bredere heupen VS bredere schouders
 Meisjes meer vet, jongens meer spieren
 Jongens meer RBC (beter sporten, dragen O2)

Motorische ontwikkeling en fysieke activiteit

- Verschillende timing in ontwikkeling motorische performantie
 Trager bij meisjes, spurt neemt af vanaf 14
 Jongens latere/langere spurt in kracht, snelheid, uithouding
 Minder sporten van meisjes naarmate ouder
- LO afzonderlijk voor beide geslachten
- Atletische competitie sterker gerelateerd aan zelfconcept voor jongens
 Nemen meer taak verbeterende drugs
. Creatine -> neveneffecten: spierweefsel ziektes, epilepsie, hartproblemen
. Steroïden -> neveneffecten: acne, haar, hoge BP, agressie, leverschade,….

- Fysieke activiteit
 Hoger bij jongens dan bij meisjes
. Daling bij leeftijd van 15j
. Activiteit op 14 jarige leeftijd voorspel sporten op 31j
 Belangrijkste leeftijd voor sporten: middelbare leeftijd
 Bepaald hoe je kan genieten van late volwassenheid
 Verbeteren motoriek, cognitieve en sociale ontwikkeling
 Leren: probleemoplossend, teamwerk, assertiviteit en competitie
 Fysieke en mentale voordelen
 Individuele/endurance sporten vaak ook nog in volwassenheid
. Goede fysieke self-efficacy: geloof in vermogen om sport te doorstaan

Seksuele maturatie

- Primair: rijping voortplantingsorganen -> Zaadlozing (spermarche) en menstruatie
- Secundair: borsten, baardgroei, haar
- Duurt meestal 4j
- Meisjes
 Menstruatie pas na groeispurt: rond 12 of 13 jaar
 Kan infertiele periode hebben tot 12m na eerste
- Jonges
 Testes groter worden
 Groeispurt op 14, ook eerste zaadlozing, ook infertiele periode

Individuele verschillen in puberteit groei

- Erfelijkheid (genetisch bepaald)
 Hoeveel van IV verschillen kunnen we verklaren aan familiale verschillen
. Zonder te weten op welke genen
. 50% -> helft van variabiliteit (IV) te verklaren door ouders
 Binnen 1 maand bij 1 ei (genetisch identiek)
 Binnen 12maand bij 2 ei
 ONSET pubertijd erfelijk -> dichter bij elkaar bij 1 ei
 Veel verschillende handigheid (links of rechts) bij tweelingen
. Hangt af van hoe baby’s liggen
. Kant die naar voor ligt -> meer stimulatie -> meer rechtshandig
- Voeding, atletisch oefenen
 Atletisch: jou percentage spier/vet beter dan normale mens


3

, . Vroeger evolutionair voordeel om vet te kunnen opslaan, nu niet meer
. Hormonaal systeem reageert op verhouding vet en spier
 Meestal bij meisjes
. Vetcellen produceren leptine
. Signaleert voldoende reserves aan het brein -> we hebben genoeg -> nu kan je voortplanten
. Met sporten -> later regels
 Bij jongens zwakkere relatie
. Meer sporten -> sneller puberteit (door zelfconcept)
. Niet perse dat dikke jongens sneller naar puberteit gaan
- SES en gezondheid
 Armoede en honger vertragen regels (menarche)
- Etnische groep
 Vroeger bij zwaardere meisjes
 Genetisch bepaalde snellere rijping
- Familiale ervaringen en stress
 Scheiding ouders -> vroeger
 Veiligheid is at risk -> sneller reproduceren
- Seculaire trend
 3 maand per decennium tussen 1900-1970
 Eerste menstruatie steeds vroeger
 Was gestopt, nu terug weer (wss door zwaarlijvigheid)

Hersenontwikkeling

- Pruning (synapsen wegdoen)
 1. Leeftijd van 2jaar
. Synapsen van ver van elkaar liggende neuronen geknipt
 2. Adolescentie
. Lokale netwerken (neuronen die dichter bij elkaar ligggen) geoptimaliseerd
. Gespecialiseerde regio’s ontstaan
. Lage verbindingen staan op de voorgrond nu
 Verliezen neuronen (grijze massa) maar meer myeline (witte massa)
- ADHD
 Vaak in adolescentie -> receptoren veranderen -> geen dopamine opnemen
- Frontale context: volentairy behaviour

Neurofysiologische veranderingen (zenuwcel) Gevolgen op vlak van hersenfuncties Gevolgen op vlak van cognitie en gedrag
Pruning van niet gebruikte synapsen gaan verder Frontale lobben Cognitieve vooruitgangen
 Meeste synapsen als gevorm  Controle gedachten en acties  Aandacht
 Door leren: synapsen blijven bestaan  Extra verbonden met andere  Planning
regio’s  Integratie van informatie
Groei & myelinisatie versnellen Versterken van verbindingen tss gebieden  Zelfregulatie
 Axonen en dendrieten omringd
 Door leren, heel leven lang  Beste verwerkingssnelheid
 Volumevergroting van brein
Ntm respons veranderingen Meer gevoelig voor opwindende Meer intense reacties op
 Ntm gevoeligheid veranderd boodschappen  Stress
 Aantal receptoren beter  Door meer ntm opnemen  Plezier
 Nieuwigheden


- Onderliggende hersenfuncties bij gedrag van adolescent
 Prefrontale cognitieve controlenetwerk minder efficiënt dan volwassenen
. Inhibitorische functies, plannen ivm uitgestelde beloning
. Moeten we nog leren
. Bv: naar de les gaan om in vakantie meer tijd te hebben
 Emotioneel/sociaal netwerk gaat voorbij het cognitieve controlenetwerk
. Verhoogde gevoeligheid voor neurotransmitters
. Door hormonen gestuurd
 Zijn onevenwichtige systemen
. Heel veel emoties maar kunnen ze nog niet zo goed controleren

4