Samenvatting Functieleer Deel 2 - Alle delen

Functieleer

LEERPSYCHOLOGIE

- Leren als intelligentie: flexibel veranderen aan omgeving
- Leren is een van de fundamentele karakteristieken van gedrag

HF1: Basisconcepten en definities

- Niet-leerpsycholoog: wat is leren?
 Leren rekenen, schrijven, …
 Een motorische/perceptuele vaardigheid onder de knie krijgen -> leren fietsen
- Van Dale: wat is leren?
 Studeren, kundigheid verwerven
 Gewoonte eigen maken
 Wijzer maken, doen inzien
- Leerpsychologie: wat is leren?
 Niet enkel intentioneel/bewust leren ook impliciet/niet bewust
. Bv: bang zijn van honden, Lana del Ray herkennen, weg ergens kenen
 Niet enkel bij mensen
. Bv: duiven, ratten
 Niet enkel gesofisticeerd, ook basale vaardigheden
. Bv: gezichten herkennen, coördinatie van fietsen
 Niet enkel doen maar ook leren niet doen
. Bv: leren zwijgen/stilzitten in college
 Niet enkel motorisch/perceptueel/cognitief ook emotioneel/affectief
. Bv: vrees voor spinnen, dingen lekker vinden
 Niet enkel bij kinderen maar heel leven lang

- Naar een definitie van leren
 Dieren gedrag duurzaam wijzigen -> doel betere afstemming op (verandering in) de leefwereld
 Gedragsverandering nodig (in bepaalde situatie)
. Kan afname of toename zijn

Fundamentele kenmerken van leren

Leren en andere vormen van gedragsverandering

- Leren moet duurzaam zijn
 Tijdelijke veranderingen
. Vermoeidheidseffecten
. Verandering in fysiologische/motivationeel toestand (honger)
. Verandering in omgeving stimuli

- Leren veroorzaakt door specifieke ervaringen
 Bv: maturatie en groei (ontwikkeling)
 Geen specifieke inbreng of ervaring nodig
 Niet beperkt tot 1 bepaald soort gedrag
. Zijn te ruim bv handbewegingen gebruik je voor alles, leereffecten zijn selectiever
 MAAR: soms interacties, niet altijd duidelijk
. Bv: zangpatroon van vogels
 Gaat niet direct zingen van geboorte, kunnen alleen eigen soort zang
 Deels aangeboren (maturatie) deels geleerd (moeten het horen van volwassenen)
 Maturatie VS leren
. Leren oefening of ervaring nodig maturatie in principe niet
 1x: verbranden of meerdere keren: soliste viool worden
. Leren is specifiek maar wel enige mogelijke generalisatie

- Leren binnen individueel leven
 Bv: evolutie
 Niet over generaties
 MAAR: vermogen tot leren zelf is product van evolutie

1

,Leren, performantie en niveaus van analyse

- Leren is verandering in gedragspotentieel
 Performantie is functie van motivatie & stimuluscondities en het geleerde
. Hangt af van context en motivatie -> dan pas kan je leren zien
. Afwezigheid van gedragsverandering is niet gelijk aan afwezigheid van leren
 Behaviorally silent learning
. Bv: kinderen snappen hoe ze moeten autorijden, kunnen het pas tonen als ze 18 zijn
. Bv: doolhof leren van ratten met of zonder reward
. Rat wordt er meerdere keren in gezet en vindt na paar keer eten
 Na herhaling -> rat kan het sneller = LEREN
. Andere ratten doen hetzelfde maar zonder eten in hokje
 Rat gaat niet sneller in hokje geraken
 Hebben ratten niks geleerd? Kunnen we niet zeggen aan omstandigheden
 Stel leggen op 1 dag toch eens eten -> volgende dag even snel als groep 1 = LEREN
 Hadden spatiale kennis, konden het gwn niet toepassen

- Niveaus van analyse type leermechanisme
 Volledig organisme gedragsmeting hier leerpsychologie
 Neuronale circuits neuronale systemen
 Individuele neuronen moleculair en cellulair

Definitie van leren niet vanbuiten kennen

Leren is relatief duurzame verandering in het potentieel om een bepaald gedrag te stellen, die toe te schrijven is aan
ervaring met gebeurtenissen in de omgeving die specifiek gerelateerd zijn aan dat gedrag

- Gedrag: motor-responsen en autonoom-vegetatieve responsen (bv: hart gaat sneller)
- Specifiek gerelateerd: antecedente S, consequente S of beide

- Types van ervaring
 Habituatie/sensitisatie: ervaring met een prikkel ‘op zich’ (S)
. Hond zien
 Klassieke/Pavloviaanse conditionering : ervaring met relatie tss 2 prikkels (S1-S2)
. Hond zien en pijn of geblaf
. Associatie: rode aardbei = rijp
 Operante conditionering: ervaring met relatie tss gedrag en consequent gebeurtenis in omgeving (R-S)
. Bepaalde actie leidt tot bepaalde ervaring
. Bv: roepen naar hond -> hij gaat weg

Naturalistische VS experimentele observaties

- Leerpsychologie = experimenteel
 Verschil: manipulatie = controle van omgevingsvariabele (OV)
 Causale verbanden nodig
- Oorzaak is een inferentie, niet an sich observeerbaar
- Leren impliceert een causale variabele
 Leren is toe te schrijven aan ervaring

Het ‘fundamentele’ leerexperiment

- Experimentele VS controle
 Alles gelijk, enkel exp krijgt OV
- Leren kan alleen afgeleid worden door inferentie tss 2 groepen : gevolgen
 Naturalistische observatie kan niet: te veel andere verschillen
 Controle groep moet alles gelijk zijn behalve OV
 2 aparte groepen nodig: exp en controle
. Within subject: iedereen doet alles
. Between subject: 2 groepen




2

,‘Algemeen proces’ benadering bij studie van leren

- Assumptie: dezelfde fundamentele leerprocessen zijn aan de orde in een veelheid van leertaken/situaties en dit in
principe bij alle diersoorten
- Assumptie: er bestaan een aantal universele leerwetmatigheden
 Appel en bal vallen op zelfde manier
 Aap en kat zoeken op zelfde manier eten
 Implicatie: algemene wetmatigheden kunnen gevonden worden door iedere soort te onderzoeken
- Ontkent niet: verschillende leertaken bij verschillende diersoorten kunnen….
 Verschillende soorten prikkels/responsen
 Bepaalde taken moeilijker of makkelijker verlopen
 Biological constraints: bij ene soort zo, bij andere anders

Gebruik van proefdieren

- Controle over leergeschiedenis
- Betere controle leeromgeving en leertaak
- Herhaald trainen/testen mogelijk
- Kennis/controle genetica
- Kennis/controle motivationele variabelen
- Minimale/geen invloed taal
- Minimale invloed demand effects

- Slechte alternatieven
 Op planten -> geen Nervous system
 Observationeel veldonderzoek -> geen controle
 Studies op weefselculturen -> alleen voor cellulair proces
 Computerstimulaties -> eerst weten hoe het is op mensen voor namaken

HF2: De structuur van ongeconditioneerd gedrag

Shaping en homogeen VS heterogeen substraat van gedrag

- Leren impliceert veranderen, vormen, shapen van effect
- Analogie Skinner: boetseren klei tot gewenst object = HOMOGEEN substraat
 Shaping: gedrag veranderen om nieuwe responsen uit te voeren
 Kan alles maken wat je wil
- Betere analogie: bewerken/beeldhouwen blok hout tot gewenst object = HETEROGEEN substraat
 Er is al een blauwdruk, die is anders voor alle soorten
 Leren kan niet op alle soorten zelfde werken
 Nerven en knoesten: genetisch geprogrammeerde predisposities en gedragstendensen
. Bepaalde dingen zijn moeilijker dan andere
. = ongeconditioneerde gedrag waarop leren werkt
 Bv: makkelijker om kinderen te leren voeding te nemen dan te laten liggen
 Bv: stuk eten met bepaalde vorm, smaak en daarna misselijk
. Mensen: voeding met die smaak skippen (ongezien hoe het eruit ziet)
. Kwartels: voeding dat er zo uit ziet skippen

Het concept ‘reflex’

- Descartes: reflex als verklaring voor onvrijwillig, automatisch gedrag
 Bv: analogie met bewegende standbeelden
. Op bepaalde tegel stappen -> standbeeld deed iets
 Bv: hitte -> wegdoen hand, hoesten, knipperen bij stof
 = elicited behaviour

- Reflexboog
 Ontlokkende prikkel
 Receptor cel
 Sensorieel neuron (afferent)
 Interneuronen
 Efferent neuron


3

,  Effector
 Ontlokte respons

Complexe vormen van ontlokt gedrag

- Niet enkel voor vitale levensfuncties
- Ook voor complex gedrag en sociale interacties (vooral dieren)
 Sequenties van spec ontlokkende prikkels en specifieke responsen
 Nesten bouwen, paargedrag, voeden jongen, wassen, vechten
- Bv: reproductie stekelbaars

MAP: Modale Actie Patronen

- MAP: Aangeboren soort-specifieke actiepatronen van ontlokt gedrag (elicited behavior)
 Eerder actiepatronen dan responsen
 Modaal ipv vast: meeste leden van soort doen het zo, kan variantie in zitten
- Soortspecifiek
 Mensen: gelaatsuitdrukking, kauwen, troost bieden,…
- Mannetje nesttunnel bouwen -> ander mannetje aanvallen -> vrouwen dichtbij: zigzag zwemmen -> vrouw volgt
man naar tunnel -> man raakt staart vrouw -> vrouw eieren in tunnel en weggaan -> man eieren bevruchten en
zwemmen errond voor zuurstof

Signaalprikkels

- Signaalprikkel: de beperkte set van cruciale prikkelkenmerken van de complexe ontlokkende prikkelconfiguratie,
die noodzakelijk en voldoende zijn om een modaal actiepatroon te ontlokken
- MAPs treden op in context van rijke prikkelconfiguraties, signaalprikkel nodig om MAP uit te lokken

- Voorbeeld 1: signaalprikkels voor seksuele benadering door mannen kwartel
 Signaalprikkel: visuele cues kop en nek vrouwtje
 Niet cues rest lichaam, niet het bewegen, niet horen
- Voorbeeld 2: voeden kinderen bij vogels, jongen tikken op bek moeder
 Signaalprikkel: puntvorm van de bek + rode stip

- Supernormale prikkels: artificiële uitvergrotingen van de signaalprikkel
 Leidt tot sterkere respons originele signaalprikkel
 Bv: stippen nodig voor broedgedrag -> meer stippen -> harder gedrag
 Bv: suiker in voeding -> meer suiker -> liever eten
 Bv: make-up -> signaalprikkels super maken

Organisatie van ontlokt gedrag

- Reflexen en MAP gecoördineerd en georganiseerd, door aangeleerde en niet aangeleerde factoren
- Motivationele factor cruciaal

Motivationele factoren

- Motivatie moet hoog zijn om gedrag te ontlokken
- Bv: paargedrag alleen bij hoog genoeg hormonen in paartijd
- Bv: aandacht voor voedsel alleen als dier honger heeft

- Hydraulisch model (Lorenz)
 Motivationele toestand brengt organisme in gereedheid voor een bepaald door MAP, signaalstimulus
triggert dan MAP tegen deze achtergrond
 Signaalprikkel: releasingstimulus
 Hydraulisch model van opbouw en ontlading van motivatie
. Verbruik energie na eten -> hoe lager, hoe meer honger
. Aandacht voor signaalstimuli hoger en drempel voor activering MAP lager
. Ontlokken MAP tot je eten hebt -> terug minder honger

Appetitief en consummatorisch gedrag

- Sequentiële organisatie: appetitief gedrag bestaat uit activiteiten die het organisme toelaten in contact te komen
met signaalstimuli die de MAP ontlokken die een response-sequentie voltooien of consumeren

4