DEEL 1: Inleiding
Sociaal recht -> verwijst naar de sociale kwestie van 19de E
= uitbuiting van het arbeidersproletariaat
gewone mens wordt genadeloos uitgebuit
Hoe zo ver gekomen?
1789 Fr. Rev. -> liberté, fraternité & égalité
Door Napoleon: grote idealen van Fr. Rev. In wetboeken waargeborgd
1804: Code Civil
• contractvrijheid
= iedereen vrij & gelijk om contracten te onderhalen & te sluiten met wie
hij wilt
• wilsautonomie
Contract sluit partijen tot wet
Industriële Rev. -> fabrieken in & rond de steden
Arbeiders trokken van het platteland -> fabrieken in & rond de steden
moesten vertrekken want de gemeenschappelijke weiden werden geprivatiseerd
ofwel pacht, ofwel eigendom armoede bijna verplicht om naar
fabrieken te gaan om in hun levensonderhoud te voldoen
Arbeiders: “wij willen onderhandelen over ons loon & arbeidsuren”
fabriek: lange dagen, elke dag, onveilig, ongezond, slecht betaald, geen sociale
zekerheid
baas: “als u hier niet wilt werken, geen probleem, ze staan hier aan te schuiven in
rijen” -> baas heeft macht
Principes Fr. Rev.: pure theorie
in essentie: WG heeft de macht (nog altijd)
WN: geen keus & wordt genadeloos uitgebuit
sociale ellende
Wat gaan arbeiders ertegen doen?
Arbeiders verenigen zich in allerlei organisaties -> alleen hebben ze niks te zeggen,
maar in groep kunnen ze wel druk uitoefenen op de patron
• vakorganisaties
- probleem: geen syndicale vrijheid
Fr. Rev.: schafte Ancien Régime af
gilden (corporaties)
= groep van mensen met hetzelfde beroep
dus ook vakbonden verboden
- arbeiders moesten eerst recht verwerven om vakbond te stichten -> systeem
veranderen
, - moesten Wet Le Chapelier afschaffen (opgericht door Fr. Rev.)
arbeiders niet vertegenwoordigd in parlement
gelukt -> vakbonden -> staken -> druk op baas
• politieke partijen
- probleem: cijnskiesrecht
= alleen mensen die veel belastingen betalen, mogen stemmen
elite gaat nooit stemmen voor Belgische Werkliedenpartij -> stemmen niet
tegen hun belangen
- moesten eerst systeem veranderen
cijnskiesrecht
↓
algemeen meervoudig stemrecht: alle mannen & mannen die veel belastingen
betaalden, hadden meer stemmen
↓
algemeen enkelvoudig stemrecht: alle mannen & 1 stem/persoon
↓
na WO2: mochten ook vrouwen stemmen
• maatschappijen voor onderlinge bijstand (MOB)
- arbeiders: vrijwillig regelmatig geld in pot -> iemand ziek: mocht die geld uit
de pot nemen
- in het begin: overheid daartegen -> dachten dat ze stiekem een staking
wouden houden met dat geld
- einde 19de E: overheid subsidiëren ziekenfondsen
• coöperaties
= vennootschapsvorm waarbij arbeiders aandeelhouders zijn
Bv: Vooruit in Gent -> geen winst draaien, maar break-even draaien
⇒ veel sociale strijd
gevochten om nu in een welvaartsstaat te leven
druk uitoefenen op WG, regering
⇒ sociaal recht
= sociale correctie op het burgerlijk recht ter bescherming van de WN’s
! arbeidsverhoudingen = machtsverhoudingen
Je kunt niet vrij onderhandelen zoals burgerlijk recht zegt
Burgerlijk recht -> gemeen recht
van toepassing -> tenzij: sociaal recht een uitz. voorziet
, Allemaal ontwikkeld binnen nationale grenzen -> nu ook: Europees sociaal recht,
internationaal sociaal recht
om te voorkomen: the race to the bottom
te voorkomen dat landen die multinationals aantrekken, hun normen gaan verlagen
(bv: milieubescherming, sociale bescherming …)
want multinationals investeren in landen die het goedkoopst zijn
Europese wetgeving wordt omgezet in Belgische wetgeving voor een heel groot stuk in alle
domeinen
heel jong recht -> constant bedreigd -> moest constant aangepast worden
H1: Wat is ‘sociale wetgeving’ eigenlijk?
Sociale wetgeving: geen duidelijk afgebakend geheel
• arbeidsrecht
= het geheel van rechtsregels dat de verhoudingen regelt tussen WG’s & WN’s, zowel
individueel als collectief
- individueel arbeidsrecht
overeenkomstenrecht
! Wet 3 juli 1978 op de arbeidsovereenkomsten
arbeidsreglementering
arbeidsbescherming
- collectief arbeidsrecht
syndicale vrijheid afgeschaft door wet Le Chapelier -> na WO1: vrijheid van
verenigingen -> nog geen volledige syndicale vrijheid
vrij vakbonden oprichten mag
MAAR mogen niet deelnemen aan officieel sociaal overleg -> voorbehouden
aan representatieve organisaties (ACV, ABDV, ACLVB)
collectieve arbeidsovereenkomsten (cao’s)
worden op 3 niveaus gesloten
- onderneming
• ondernemingsraad (min. 100 WN’s)
• Comité voor Preventie en Bescherming op het Werk (CPBW) (min. 50
WN’s)
dubbel systeem: opgericht door wet van het welzijn op het werk
overlegorganen vertegenwoordigers van de WN’s bepalen voor de organen: sociale
+ syndicale verkiezingen om de 4j
afvaardiging WG info geven & praten met de WN’s & daarna doet die zijn goesting
• syndicale afvaardiging (+- 20 WN’s)
onderhandelt de CAO’s op niveau van het bedrijf
Dubbel systeem in de bedrijven
, - sector: paritaire comité’s
- interprofessioneel: nationale arbeidsraad (NAR)
• vertegenwoordigers van werknemers- & werkgeversorganisaties
• genummerde CAO’s voor ganse privé sector
Bv: CAO over GGMMI: niet afgesproken door regering maar door
sociale partners in sociale arbeidsraad
• als ze er niet uit geraken -> regering moeien
• sociale zekerheidsrecht
= het geheel van rechtsregels tot organisatie & uitvoering van de sociale zekerheid
= bescherming tegen sociale & professionele risico’s
- sociale risico’s
onvrijwillige werkloosheid
min. 66% arbeidsongeschikt zijn (60% van verloren loon)
pensioengerechtigde leeftijd
65 -> 66 (2025) -> 67 (2030)
WN: genoeg arbeid levert & bijdrage betaald
armoede: leefloon, IGO …
vangnet
gratis -> je moet daar vooraf niet voor betalen
- professionele risico’s
arbeidsongeval
beroepsziekte (90% van verloren loon)
sociale zekerheid
= het geheel van sociale voorzieningen dat erop gericht is aan degenen die tijdelijk /
definitief niet meer kunnen / mogen werken, een vervangingsinkomen te
verschaffen, waardoor ze een behoorlijke levensstandaard kunnen behouden, of
tegemoet te komen in bijkomende onkosten
Doel: het beschermen van de belangen van de WN’s & sociaal verzekerden + bevorderen van
hun welzijn
WN = zwakste partij
• WN beschermen tegen willekeur & mogelijk misbruik van WG -> beschermingswetten
• WN menswaardig bestaan verzekeren als hij inkomen verliest / tussenkomst te
voorzien wanneer bepaalde kosten & uitgaven stijgen -> sociale verzekeringswetten
Overzicht sociale wetgeving (niet volledig)
Sociaal recht -> verwijst naar de sociale kwestie van 19de E
= uitbuiting van het arbeidersproletariaat
gewone mens wordt genadeloos uitgebuit
Hoe zo ver gekomen?
1789 Fr. Rev. -> liberté, fraternité & égalité
Door Napoleon: grote idealen van Fr. Rev. In wetboeken waargeborgd
1804: Code Civil
• contractvrijheid
= iedereen vrij & gelijk om contracten te onderhalen & te sluiten met wie
hij wilt
• wilsautonomie
Contract sluit partijen tot wet
Industriële Rev. -> fabrieken in & rond de steden
Arbeiders trokken van het platteland -> fabrieken in & rond de steden
moesten vertrekken want de gemeenschappelijke weiden werden geprivatiseerd
ofwel pacht, ofwel eigendom armoede bijna verplicht om naar
fabrieken te gaan om in hun levensonderhoud te voldoen
Arbeiders: “wij willen onderhandelen over ons loon & arbeidsuren”
fabriek: lange dagen, elke dag, onveilig, ongezond, slecht betaald, geen sociale
zekerheid
baas: “als u hier niet wilt werken, geen probleem, ze staan hier aan te schuiven in
rijen” -> baas heeft macht
Principes Fr. Rev.: pure theorie
in essentie: WG heeft de macht (nog altijd)
WN: geen keus & wordt genadeloos uitgebuit
sociale ellende
Wat gaan arbeiders ertegen doen?
Arbeiders verenigen zich in allerlei organisaties -> alleen hebben ze niks te zeggen,
maar in groep kunnen ze wel druk uitoefenen op de patron
• vakorganisaties
- probleem: geen syndicale vrijheid
Fr. Rev.: schafte Ancien Régime af
gilden (corporaties)
= groep van mensen met hetzelfde beroep
dus ook vakbonden verboden
- arbeiders moesten eerst recht verwerven om vakbond te stichten -> systeem
veranderen
, - moesten Wet Le Chapelier afschaffen (opgericht door Fr. Rev.)
arbeiders niet vertegenwoordigd in parlement
gelukt -> vakbonden -> staken -> druk op baas
• politieke partijen
- probleem: cijnskiesrecht
= alleen mensen die veel belastingen betalen, mogen stemmen
elite gaat nooit stemmen voor Belgische Werkliedenpartij -> stemmen niet
tegen hun belangen
- moesten eerst systeem veranderen
cijnskiesrecht
↓
algemeen meervoudig stemrecht: alle mannen & mannen die veel belastingen
betaalden, hadden meer stemmen
↓
algemeen enkelvoudig stemrecht: alle mannen & 1 stem/persoon
↓
na WO2: mochten ook vrouwen stemmen
• maatschappijen voor onderlinge bijstand (MOB)
- arbeiders: vrijwillig regelmatig geld in pot -> iemand ziek: mocht die geld uit
de pot nemen
- in het begin: overheid daartegen -> dachten dat ze stiekem een staking
wouden houden met dat geld
- einde 19de E: overheid subsidiëren ziekenfondsen
• coöperaties
= vennootschapsvorm waarbij arbeiders aandeelhouders zijn
Bv: Vooruit in Gent -> geen winst draaien, maar break-even draaien
⇒ veel sociale strijd
gevochten om nu in een welvaartsstaat te leven
druk uitoefenen op WG, regering
⇒ sociaal recht
= sociale correctie op het burgerlijk recht ter bescherming van de WN’s
! arbeidsverhoudingen = machtsverhoudingen
Je kunt niet vrij onderhandelen zoals burgerlijk recht zegt
Burgerlijk recht -> gemeen recht
van toepassing -> tenzij: sociaal recht een uitz. voorziet
, Allemaal ontwikkeld binnen nationale grenzen -> nu ook: Europees sociaal recht,
internationaal sociaal recht
om te voorkomen: the race to the bottom
te voorkomen dat landen die multinationals aantrekken, hun normen gaan verlagen
(bv: milieubescherming, sociale bescherming …)
want multinationals investeren in landen die het goedkoopst zijn
Europese wetgeving wordt omgezet in Belgische wetgeving voor een heel groot stuk in alle
domeinen
heel jong recht -> constant bedreigd -> moest constant aangepast worden
H1: Wat is ‘sociale wetgeving’ eigenlijk?
Sociale wetgeving: geen duidelijk afgebakend geheel
• arbeidsrecht
= het geheel van rechtsregels dat de verhoudingen regelt tussen WG’s & WN’s, zowel
individueel als collectief
- individueel arbeidsrecht
overeenkomstenrecht
! Wet 3 juli 1978 op de arbeidsovereenkomsten
arbeidsreglementering
arbeidsbescherming
- collectief arbeidsrecht
syndicale vrijheid afgeschaft door wet Le Chapelier -> na WO1: vrijheid van
verenigingen -> nog geen volledige syndicale vrijheid
vrij vakbonden oprichten mag
MAAR mogen niet deelnemen aan officieel sociaal overleg -> voorbehouden
aan representatieve organisaties (ACV, ABDV, ACLVB)
collectieve arbeidsovereenkomsten (cao’s)
worden op 3 niveaus gesloten
- onderneming
• ondernemingsraad (min. 100 WN’s)
• Comité voor Preventie en Bescherming op het Werk (CPBW) (min. 50
WN’s)
dubbel systeem: opgericht door wet van het welzijn op het werk
overlegorganen vertegenwoordigers van de WN’s bepalen voor de organen: sociale
+ syndicale verkiezingen om de 4j
afvaardiging WG info geven & praten met de WN’s & daarna doet die zijn goesting
• syndicale afvaardiging (+- 20 WN’s)
onderhandelt de CAO’s op niveau van het bedrijf
Dubbel systeem in de bedrijven
, - sector: paritaire comité’s
- interprofessioneel: nationale arbeidsraad (NAR)
• vertegenwoordigers van werknemers- & werkgeversorganisaties
• genummerde CAO’s voor ganse privé sector
Bv: CAO over GGMMI: niet afgesproken door regering maar door
sociale partners in sociale arbeidsraad
• als ze er niet uit geraken -> regering moeien
• sociale zekerheidsrecht
= het geheel van rechtsregels tot organisatie & uitvoering van de sociale zekerheid
= bescherming tegen sociale & professionele risico’s
- sociale risico’s
onvrijwillige werkloosheid
min. 66% arbeidsongeschikt zijn (60% van verloren loon)
pensioengerechtigde leeftijd
65 -> 66 (2025) -> 67 (2030)
WN: genoeg arbeid levert & bijdrage betaald
armoede: leefloon, IGO …
vangnet
gratis -> je moet daar vooraf niet voor betalen
- professionele risico’s
arbeidsongeval
beroepsziekte (90% van verloren loon)
sociale zekerheid
= het geheel van sociale voorzieningen dat erop gericht is aan degenen die tijdelijk /
definitief niet meer kunnen / mogen werken, een vervangingsinkomen te
verschaffen, waardoor ze een behoorlijke levensstandaard kunnen behouden, of
tegemoet te komen in bijkomende onkosten
Doel: het beschermen van de belangen van de WN’s & sociaal verzekerden + bevorderen van
hun welzijn
WN = zwakste partij
• WN beschermen tegen willekeur & mogelijk misbruik van WG -> beschermingswetten
• WN menswaardig bestaan verzekeren als hij inkomen verliest / tussenkomst te
voorzien wanneer bepaalde kosten & uitgaven stijgen -> sociale verzekeringswetten
Overzicht sociale wetgeving (niet volledig)
