Geschiedenis hoofdstuk 1: het Midden-Oosten
1.1 De zieke man van Europa
Het Ottomaanse Rijk werd in de dertiende eeuw gesticht toen de Turken vanuit Azië Anatolië
(Turkije) binnen drongen. Het rijk stond onder gezag van de Turkse Sultan, die de opvolger was van
profeet Mohammed en de titel kalief droeg. Het sluitstuk was de verovering van Constantinopel in
1453 door de Turken. 1683: troepen van de sultan stonden voor de poorten van Wenen.
Vanaf de 18e eeuw raakten het Ottomaanse Rijk in verval, de oorzaken waren:
Een technologische achterstand op het westen, vooral op het gebied van scheepsbouw en
bewapening. Conservatieve islamitische geestelijken verzetten zich tegen elke vorm van
modernisering, ook tegen drukpers! De latere Turkse president Atatürk veroordeelde in 1925
de conservatieve houding
De opkomst van Rusland. Begin 18e eeuw drongen de troepen van tsaar Peter de Grote
(Rusland) door de Ottomanen terug en kregen vrije toegang tot Bosporus en Dardanellen.
Een economische achterstand, van het Ottomaanse Rijk, in de periode dat er een
wereldeconomie ontstond. Europese landen konden veel grondstoffen en voedingsmiddelen
goedkoop betrekken uit Amerika. Het OR speelde geen rol in de zeehandel in Oost-Azië.
De meeste sultans misten leiderscapaciteiten. Dit verval kwam voort uit het haremsysteem.
Hierin was een overvloed aan slavinnen, omringd door haremambten. Eunuchen,
gecastreerde harmbewakers, oefenden invloed uit op de sultan: die raakt het zicht kwijt.
Ontstaan van nationalistische gevoelens onder de niet-Turkse onderdanen van de sultan. Zo
slaagden de Grieken erin zich los te vechten uit de Turkse overheersing en een eigen staat te
stichten. 1912-1913: Turkije bestaat slechts nog uit Constantinopel en omgeving.
Het verlies van Noord-Afrika. De oorzaak hiervan lag in het modern imperialisme. Europese
mogendheden als England en Frankrijk wilden hun overzeese bezetting uitbreiden, want ze
zochten naar grondstofgebieden en afzetmarkten.
1.2: De rol van de Britten
Het Suezkanaal opende in 1869, hierdoor nam het strategische belang van het Midden-Oosten
enorm toe. De Egyptische heerser Ismail wilde zijn land moderniseren. Al deze projecten kostten de
Egyptische schatkist zoveel geld dat Ismail afhankelijk werd van buitenlandse financiers. Uit geldnood
werd hij in 1875 gedwongen om zijn aandelenpakket in de Suezkanaalmaatschappij te verkopen. De
Britse premier Benjamin Disraeli kocht de aandelen van het kanaal. Hierdoor werd de vaarroute
tussen London en Bombay (India) korter. Het Britse rijk kreeg verder ook Cyprus en Sudan in handen
en maakte zich meester van de kusten van de Rode Zee en de Perzische Golf. Hiermee werd de route
van Britse schepen van en naar India veilig gesteld. Door England, Frankrijk en Italië raakte de sultan
heel Noord-Afrika en stukken van het Midden-Oosten kwijt.
1882: Antiwesterse rellen braken uit in Egypte. Britse troepen gingen aan land om de rellen te
onderdrukken en zo begon de Britse bezetting van Egypt, die zou duren tot 1956. De Britten
investeerden in de verbetering van de economie en infrastructuur. Egypte werd een Brits
protectoraat, een gebied onder beschermheerschap. De Turkse sultan Abdul Hamid II was officieel
nog altijd opperheer over Egypte, maar hij kon slecht machteloos toekijken.
Na 1880 kwam in Europa en de VS de auto-industrie op gang, wat de vraag naar aardolie (zwarte
goud) enorm vergrootte. Begin 20e eeuw werd in het huidige Irak en Iran de eerst olie aangeboord.
, 1909: in Iran werd de Anglo-Persian Oil Company opgericht, later bekend als British Petroleum.
Hiervan kreeg de Britse regering in 1914, aan het begin van de WOI, 51% van de aandelen in handen.
Het Midden-Oosten werd van nog groter belang voor de westerse wereld, na het Suezkanaal, toen
bekend werd dat hier zich in de grond grote hoeveelheden olie bevonden.
De Britten wilden vaste voet in Egypte en het Midden-Oosten houden vanwege het Suezkanaal dat
de afstand naar de koloniën verkorte en de aanwezigheid van olie.
1.3: De Jong-Turken
Het Ottomaanse rijk werd de zieke man van Europa genoemd omdat de omvang steeds kleiner werd
en het rijk was al lang voor 1900 in de greep van Europese mogendheden, alles werd met westers
geld onderhouden. Onder invloed van het opkomende nationalisme in de negentiende eeuw
verloren zij grondgebied en door de opkomst van de Jong-Turken verzwakte het rijk van binnenuit.
Echter probeerde sultan Abdul Hamid II zijn gezag te versterken. Hij was bereid dit te doen met een
jihad, de heilige oorlog van de moslims, om het westerse imperialisme te bestrijden. Met die oproep
wilde hij zich verzekeren van de trouw van de Arabische inwoners van zijn rijk, die de meerderheid
vormden. De Turken en Arabieren was de voornaamste bevolkingsgroepen.
Onder de Turkssprekende bevolking in Istanbul en op Anatolië groeide het nationalisme. De Turkse
nationalisten vonden dat het verzwakte rijk een nieuwe impuls nodig had. De bevolking moest zich
bewust worden van haar eigen wortels, geschiedenis en cultureel erfgoed. Etnische minderheden
moesten desnoods met dwang geturkificeerd (Turkse gemaakt) worden. De Turkse officieren van het
Ottomaanse leger stichtten een genootschap, het Comité van Eenheid en Vooruitgang. Zij werden de
Jong-Turken genoemd. Ze streefden maar modernisering van de staat en afschaffing van
voorrechten voor buitenlandse ondernemers. Ze haatte de Europeanen door hun overheersing, maar
bewonderden de techniek en vooruitgang.
1908: Jong-Turken plegen een staatsgreep.
1909: Sultan Abdul Hamid II werd afgezet en vervangen door zijn broer Mehmed V. Onder hem
kwamen de Jong-Turken aan de macht en begonnen aan de modernisering. Veel Arabieren werden
slachtoffer van turkificatie en ontwikkelde een eigen zelfbewustzijn als reactie op deze indoctrinatie:
arabisme. Nationalistische Arabische genootschappen verspreidden geschriften en kranten. Deze
werden vaak gesteund door westerse mogendheden. Zij zagen in het steunen van het arabisme een
middel om het Ottomaanse Rijk van binnenuit te verzwakken.
1.4: De Armeense genocide
De Jong-Turken kozen in de WOI de kant van Duitsland en Oostenrijk-Hongarije. Hiermee kwam het
rijk in oorlog met drie grote mogendheden tegelijk: Rusland, Frankrijk en Groot-Brittannië. Een
Turkse aanval op het Suezkanaal werd door Britse troepen afgeslagen. In de Kaukasus en Oost-
Anatolië gingen de Turken in de aanval tegen Rusland, maar daar leden zij meteen grote verliezen
tegen Rusland. De christelijke Armeniërs werden gewantrouwd, door de regering, als mogelijke
helper van de Russen.
April 1915: de Turkse regering besloot om de hele Armeense bevolkingsgroep te deporteren naar de
Syrische woestijn, de Armeense genocide. Dit werd niet gedaan door het Turkse leger maar door
gevormden milities bestaand uit vrijgelaten criminelen of leden van Koerdische bendes. De
regeringspartij maakten de plaatselijke bevolking medeplichtig: zij moedigde de mensen aan om de
huizen van de Armeniërs te plunderen. Omstanders die de Armeniërs hielpen onder te duiken,
riskeerden zelf de dood door ophanging.
1.1 De zieke man van Europa
Het Ottomaanse Rijk werd in de dertiende eeuw gesticht toen de Turken vanuit Azië Anatolië
(Turkije) binnen drongen. Het rijk stond onder gezag van de Turkse Sultan, die de opvolger was van
profeet Mohammed en de titel kalief droeg. Het sluitstuk was de verovering van Constantinopel in
1453 door de Turken. 1683: troepen van de sultan stonden voor de poorten van Wenen.
Vanaf de 18e eeuw raakten het Ottomaanse Rijk in verval, de oorzaken waren:
Een technologische achterstand op het westen, vooral op het gebied van scheepsbouw en
bewapening. Conservatieve islamitische geestelijken verzetten zich tegen elke vorm van
modernisering, ook tegen drukpers! De latere Turkse president Atatürk veroordeelde in 1925
de conservatieve houding
De opkomst van Rusland. Begin 18e eeuw drongen de troepen van tsaar Peter de Grote
(Rusland) door de Ottomanen terug en kregen vrije toegang tot Bosporus en Dardanellen.
Een economische achterstand, van het Ottomaanse Rijk, in de periode dat er een
wereldeconomie ontstond. Europese landen konden veel grondstoffen en voedingsmiddelen
goedkoop betrekken uit Amerika. Het OR speelde geen rol in de zeehandel in Oost-Azië.
De meeste sultans misten leiderscapaciteiten. Dit verval kwam voort uit het haremsysteem.
Hierin was een overvloed aan slavinnen, omringd door haremambten. Eunuchen,
gecastreerde harmbewakers, oefenden invloed uit op de sultan: die raakt het zicht kwijt.
Ontstaan van nationalistische gevoelens onder de niet-Turkse onderdanen van de sultan. Zo
slaagden de Grieken erin zich los te vechten uit de Turkse overheersing en een eigen staat te
stichten. 1912-1913: Turkije bestaat slechts nog uit Constantinopel en omgeving.
Het verlies van Noord-Afrika. De oorzaak hiervan lag in het modern imperialisme. Europese
mogendheden als England en Frankrijk wilden hun overzeese bezetting uitbreiden, want ze
zochten naar grondstofgebieden en afzetmarkten.
1.2: De rol van de Britten
Het Suezkanaal opende in 1869, hierdoor nam het strategische belang van het Midden-Oosten
enorm toe. De Egyptische heerser Ismail wilde zijn land moderniseren. Al deze projecten kostten de
Egyptische schatkist zoveel geld dat Ismail afhankelijk werd van buitenlandse financiers. Uit geldnood
werd hij in 1875 gedwongen om zijn aandelenpakket in de Suezkanaalmaatschappij te verkopen. De
Britse premier Benjamin Disraeli kocht de aandelen van het kanaal. Hierdoor werd de vaarroute
tussen London en Bombay (India) korter. Het Britse rijk kreeg verder ook Cyprus en Sudan in handen
en maakte zich meester van de kusten van de Rode Zee en de Perzische Golf. Hiermee werd de route
van Britse schepen van en naar India veilig gesteld. Door England, Frankrijk en Italië raakte de sultan
heel Noord-Afrika en stukken van het Midden-Oosten kwijt.
1882: Antiwesterse rellen braken uit in Egypte. Britse troepen gingen aan land om de rellen te
onderdrukken en zo begon de Britse bezetting van Egypt, die zou duren tot 1956. De Britten
investeerden in de verbetering van de economie en infrastructuur. Egypte werd een Brits
protectoraat, een gebied onder beschermheerschap. De Turkse sultan Abdul Hamid II was officieel
nog altijd opperheer over Egypte, maar hij kon slecht machteloos toekijken.
Na 1880 kwam in Europa en de VS de auto-industrie op gang, wat de vraag naar aardolie (zwarte
goud) enorm vergrootte. Begin 20e eeuw werd in het huidige Irak en Iran de eerst olie aangeboord.
, 1909: in Iran werd de Anglo-Persian Oil Company opgericht, later bekend als British Petroleum.
Hiervan kreeg de Britse regering in 1914, aan het begin van de WOI, 51% van de aandelen in handen.
Het Midden-Oosten werd van nog groter belang voor de westerse wereld, na het Suezkanaal, toen
bekend werd dat hier zich in de grond grote hoeveelheden olie bevonden.
De Britten wilden vaste voet in Egypte en het Midden-Oosten houden vanwege het Suezkanaal dat
de afstand naar de koloniën verkorte en de aanwezigheid van olie.
1.3: De Jong-Turken
Het Ottomaanse rijk werd de zieke man van Europa genoemd omdat de omvang steeds kleiner werd
en het rijk was al lang voor 1900 in de greep van Europese mogendheden, alles werd met westers
geld onderhouden. Onder invloed van het opkomende nationalisme in de negentiende eeuw
verloren zij grondgebied en door de opkomst van de Jong-Turken verzwakte het rijk van binnenuit.
Echter probeerde sultan Abdul Hamid II zijn gezag te versterken. Hij was bereid dit te doen met een
jihad, de heilige oorlog van de moslims, om het westerse imperialisme te bestrijden. Met die oproep
wilde hij zich verzekeren van de trouw van de Arabische inwoners van zijn rijk, die de meerderheid
vormden. De Turken en Arabieren was de voornaamste bevolkingsgroepen.
Onder de Turkssprekende bevolking in Istanbul en op Anatolië groeide het nationalisme. De Turkse
nationalisten vonden dat het verzwakte rijk een nieuwe impuls nodig had. De bevolking moest zich
bewust worden van haar eigen wortels, geschiedenis en cultureel erfgoed. Etnische minderheden
moesten desnoods met dwang geturkificeerd (Turkse gemaakt) worden. De Turkse officieren van het
Ottomaanse leger stichtten een genootschap, het Comité van Eenheid en Vooruitgang. Zij werden de
Jong-Turken genoemd. Ze streefden maar modernisering van de staat en afschaffing van
voorrechten voor buitenlandse ondernemers. Ze haatte de Europeanen door hun overheersing, maar
bewonderden de techniek en vooruitgang.
1908: Jong-Turken plegen een staatsgreep.
1909: Sultan Abdul Hamid II werd afgezet en vervangen door zijn broer Mehmed V. Onder hem
kwamen de Jong-Turken aan de macht en begonnen aan de modernisering. Veel Arabieren werden
slachtoffer van turkificatie en ontwikkelde een eigen zelfbewustzijn als reactie op deze indoctrinatie:
arabisme. Nationalistische Arabische genootschappen verspreidden geschriften en kranten. Deze
werden vaak gesteund door westerse mogendheden. Zij zagen in het steunen van het arabisme een
middel om het Ottomaanse Rijk van binnenuit te verzwakken.
1.4: De Armeense genocide
De Jong-Turken kozen in de WOI de kant van Duitsland en Oostenrijk-Hongarije. Hiermee kwam het
rijk in oorlog met drie grote mogendheden tegelijk: Rusland, Frankrijk en Groot-Brittannië. Een
Turkse aanval op het Suezkanaal werd door Britse troepen afgeslagen. In de Kaukasus en Oost-
Anatolië gingen de Turken in de aanval tegen Rusland, maar daar leden zij meteen grote verliezen
tegen Rusland. De christelijke Armeniërs werden gewantrouwd, door de regering, als mogelijke
helper van de Russen.
April 1915: de Turkse regering besloot om de hele Armeense bevolkingsgroep te deporteren naar de
Syrische woestijn, de Armeense genocide. Dit werd niet gedaan door het Turkse leger maar door
gevormden milities bestaand uit vrijgelaten criminelen of leden van Koerdische bendes. De
regeringspartij maakten de plaatselijke bevolking medeplichtig: zij moedigde de mensen aan om de
huizen van de Armeniërs te plunderen. Omstanders die de Armeniërs hielpen onder te duiken,
riskeerden zelf de dood door ophanging.
