SOCIALE EN POLITIEKE
LEERSTELSELS
Samenvatting
UGent
,Inleiding
Ongelijkheid, emancipatie en vooruitgang – Ideologie
Ongelijkheid
‘Elke samenleving ziet zich gedwongen de daarin bestaande ongelijkheid te rechtvaardigen: er dienen
redenen voor te worden gevonden, want zo niet, dan dreigt het politieke en sociale bouwwerk in te
storten. Zo brengt elk tijdperk een aantal met elkaar tegenstrijdige discoursen en ideologieën voort
met het doel de bestaande of gewenste ongelijkheid te legitimeren, en om de economische, politieke
en sociale regels te beschrijven die nodig zijn om het geheel te structureren.’
Emancipatie
= moeilijk te definiëren
- Heeft te maken met de menselijke betrachting om een volwaardige plaats in de samenleving
te krijgen.
Wat houdt dit allemaal in? Weinig consensus
▪ Gelijkheid voor de wet? Of gelijkheid in de werkelijkheid?
- Impliceert dat individuen en groepen steeds meer greep krijgen op de eigen
levensomstandigheden, wat vooruitgang impliceert
Vooruitgang
!!! Valt niet te ontkennen !!!
→ Vooruitgang ≠ eenduidig (geen constant stijgende trend)
- Bv. Ongelijkheid sinds 1980-1990 opnieuw gestegen, ongelijkheid tussen het ontwikkelde
noorden en de ontwikkelingswereld, bij gezondheid en levensverwachting zien we een daling
in ongelijkheid tussen landen maar een stijging binnen landen (klassenongelijkheid)
Emancipatiestrijd
- Is en was een proces vol spanningen, conflicten en tegenstrijdigheden tissen verschillende
groepen, in eerste plaats sociale klassen.
- Geschiedenis van de emancipatie is onlosmakelijk verbonden met machtsconflicten.
(=ideologische strijd)
Ideologie
= moeilijk te definiëren
Geboorte concept: 1796 Louis Destutt de Tracy
→ Het menselijk handelen en denken in rationele wetten te vatten zodat de hele maatschappij
verklaard zou kunnen worden.
Politieke ideologie
- Geheel van ideeën en opvattingen dat aan de sociaal-politieke verhouding vorm wenst te
geven
, Ideologie doet uitspraak over grenzen, eigendom en weerspiegelen daardoor de keuzes die in een
bepaalde maatschappij worden gemaakt.
- De ongelijkheid die wordt gelegitimeerd of aangeklaagd is geen onvermijdelijk gevolg van de
neutrale of natuurlijke werking van de economie maar is door en door politiek.
- Het zijn de politieke keuzes die een maatschappij maakt die de ongelijkheid vormgeven.
Een ideologie omvat positieve en negatieve opvattingen die zowel descriptief als normatief zijn
- Descriptief: een geheel van ideeën dat grip probeert te krijgen op de maatschappij
- Normatief: de maatschappij zoals die is en zou moeten zijn
Ideologieën staan in relatie tot elkaar
- Conflictueuze relaties of democratie
Het succes van een ideologie hangt vaak samen met haar capaciteit om haar stellingen,
aannames en definities als de ‘juiste’ voor te stellen.
Ideeënstrijd: competitie of concurrentie tussen ideologieën -> elke ideologie probeert de
betwisting van haar centrale concepten uit te schakelen
Wat is de relevantie van ideologieën
- Gevaar van presentisme: Het anachronistisch introduceren van hedendaagse ideeën en
zienswijzen in interpretaties van het verleden
- Achterhalen wat de vragen waren die politieke denkers willen beantwoorden en wat hun
antwoorden waren en tegelijkertijd vragen we ons af of de vraag vandaag nog actueel is om
te stellen
Maatschappelijke actie
- Elke ideologie probeert een geprivilegieerde groep te mobiliseren om hun belangen te
verdedigen
Wetenschap en ideologie
- Overlappen deels maar vallen niet samen
- Doel van wetenschap: de werkelijkheid begrijpen (volgens Marx: niet gemakkelijk te
ontdekken of niet zomaar zichtbaar)
▪ Sociale wetenschap is de zoektocht naar kennis over de verborgen ware aard van de
maatschappij
- Ideologieën en sociale theorieën vertrekken vanuit specifieke aannames
- Sociale theorie streeft objectiviteit na (onbereikbaar maar cruciaal doel), baseert zich op de
rede en staat open voor weerlegging
Marx en ideologie
- Ideologie is datgene wat de tegenstrijdigheden van de maatschappelijke werkelijkheid
verbergt
- Sociale wetenschappers waren verantwoordelijk voor het verder verhullen van de
werkelijkheid door het gebruik van foutieve wetenschappelijke uitgangspunten.
- Socialisme = de ware wetenschap want het legde de tegenstellingen van de kapitalistische,
burgerlijke samenleving bloot (dit is onhoudbaar vanuit een theoretisch standpunt en is door
de geschiedenis tegengesproken)
LEERSTELSELS
Samenvatting
UGent
,Inleiding
Ongelijkheid, emancipatie en vooruitgang – Ideologie
Ongelijkheid
‘Elke samenleving ziet zich gedwongen de daarin bestaande ongelijkheid te rechtvaardigen: er dienen
redenen voor te worden gevonden, want zo niet, dan dreigt het politieke en sociale bouwwerk in te
storten. Zo brengt elk tijdperk een aantal met elkaar tegenstrijdige discoursen en ideologieën voort
met het doel de bestaande of gewenste ongelijkheid te legitimeren, en om de economische, politieke
en sociale regels te beschrijven die nodig zijn om het geheel te structureren.’
Emancipatie
= moeilijk te definiëren
- Heeft te maken met de menselijke betrachting om een volwaardige plaats in de samenleving
te krijgen.
Wat houdt dit allemaal in? Weinig consensus
▪ Gelijkheid voor de wet? Of gelijkheid in de werkelijkheid?
- Impliceert dat individuen en groepen steeds meer greep krijgen op de eigen
levensomstandigheden, wat vooruitgang impliceert
Vooruitgang
!!! Valt niet te ontkennen !!!
→ Vooruitgang ≠ eenduidig (geen constant stijgende trend)
- Bv. Ongelijkheid sinds 1980-1990 opnieuw gestegen, ongelijkheid tussen het ontwikkelde
noorden en de ontwikkelingswereld, bij gezondheid en levensverwachting zien we een daling
in ongelijkheid tussen landen maar een stijging binnen landen (klassenongelijkheid)
Emancipatiestrijd
- Is en was een proces vol spanningen, conflicten en tegenstrijdigheden tissen verschillende
groepen, in eerste plaats sociale klassen.
- Geschiedenis van de emancipatie is onlosmakelijk verbonden met machtsconflicten.
(=ideologische strijd)
Ideologie
= moeilijk te definiëren
Geboorte concept: 1796 Louis Destutt de Tracy
→ Het menselijk handelen en denken in rationele wetten te vatten zodat de hele maatschappij
verklaard zou kunnen worden.
Politieke ideologie
- Geheel van ideeën en opvattingen dat aan de sociaal-politieke verhouding vorm wenst te
geven
, Ideologie doet uitspraak over grenzen, eigendom en weerspiegelen daardoor de keuzes die in een
bepaalde maatschappij worden gemaakt.
- De ongelijkheid die wordt gelegitimeerd of aangeklaagd is geen onvermijdelijk gevolg van de
neutrale of natuurlijke werking van de economie maar is door en door politiek.
- Het zijn de politieke keuzes die een maatschappij maakt die de ongelijkheid vormgeven.
Een ideologie omvat positieve en negatieve opvattingen die zowel descriptief als normatief zijn
- Descriptief: een geheel van ideeën dat grip probeert te krijgen op de maatschappij
- Normatief: de maatschappij zoals die is en zou moeten zijn
Ideologieën staan in relatie tot elkaar
- Conflictueuze relaties of democratie
Het succes van een ideologie hangt vaak samen met haar capaciteit om haar stellingen,
aannames en definities als de ‘juiste’ voor te stellen.
Ideeënstrijd: competitie of concurrentie tussen ideologieën -> elke ideologie probeert de
betwisting van haar centrale concepten uit te schakelen
Wat is de relevantie van ideologieën
- Gevaar van presentisme: Het anachronistisch introduceren van hedendaagse ideeën en
zienswijzen in interpretaties van het verleden
- Achterhalen wat de vragen waren die politieke denkers willen beantwoorden en wat hun
antwoorden waren en tegelijkertijd vragen we ons af of de vraag vandaag nog actueel is om
te stellen
Maatschappelijke actie
- Elke ideologie probeert een geprivilegieerde groep te mobiliseren om hun belangen te
verdedigen
Wetenschap en ideologie
- Overlappen deels maar vallen niet samen
- Doel van wetenschap: de werkelijkheid begrijpen (volgens Marx: niet gemakkelijk te
ontdekken of niet zomaar zichtbaar)
▪ Sociale wetenschap is de zoektocht naar kennis over de verborgen ware aard van de
maatschappij
- Ideologieën en sociale theorieën vertrekken vanuit specifieke aannames
- Sociale theorie streeft objectiviteit na (onbereikbaar maar cruciaal doel), baseert zich op de
rede en staat open voor weerlegging
Marx en ideologie
- Ideologie is datgene wat de tegenstrijdigheden van de maatschappelijke werkelijkheid
verbergt
- Sociale wetenschappers waren verantwoordelijk voor het verder verhullen van de
werkelijkheid door het gebruik van foutieve wetenschappelijke uitgangspunten.
- Socialisme = de ware wetenschap want het legde de tegenstellingen van de kapitalistische,
burgerlijke samenleving bloot (dit is onhoudbaar vanuit een theoretisch standpunt en is door
de geschiedenis tegengesproken)
