IPO 1B
Hoorcollege 1 orthopedagogiek
= juist/goed opvoeden
Is gericht op opvoedingsproblemen en wil de problemen voorkomen + terugdringen
Empirisch onderzoek= onderzoek doen o.b.v. waarneming
Zoektocht naar kennis ‘de waarheid’:
- Op basis van concrete waarneming, realiteit
- Systematisch, stap voor stap
→ empirisch pedagogisch onderzoek
Benaderingen opvoeden:
● Van Dale: grootbrengen, lichamelijk en geestelijk vormen
● Prof. Kok: wederzijdse beïnvloeding van opvoeder en kind
○ Dynamisch proces:
■ Kind ontwikkelt zich vanuit innerlijke drang
■ Opvoeder speelt in op de opvoedingsbehoefte
Verschil pedagogiek en orthopedagogiek: pedagogiek draait om opvoedkunde en de leer van de
opvoeding. Orthopedagogiek draait om speciale opvoeding, aangepast aan het kind
Problematische opvoedingssituatie= situatie tussen opvoeders en kind, die perspectiefloos wordt
ervaren en waarbij hulp van buitenaf nodig is om weer perspectief te bieden
- Opvoeding als middel om tot positieve ontwikkelingsuitkomsten te komen
Goodness of fit= afstemming tussen omgeving en individuele kindkenmerken
- Optimalisering eisen en verwachtingen van omgeving aan temperament kind
Empirisch-analytische benadering= systematische en methodische manier van kennisvermeerdering
Differentiële ontvankelijkheid= gevoeligheid voor positieve en negatieve opvoeding
- Dat sommige kinderen niet alleen maar kwetsbaar zijn voor negatieve omgevingsinvloeden
maar dat dezelfde kinderen ook meer profiteren van positieve omstandigheden
Orthopedagogiek is een:
● Empirische wetenschap= theorievorming ter verklaring van problemen/beschrijving van
stagnerende factoren → praktijk moet zelf de vertaalslag maken (top-down)
● Praktische wetenschap= naast kennis ook kunde, er moeten vaardigheden ontwikkelt
worden → praktijk moet aanpak kunnen verantwoorden (bottom-up)
Externaliserend/antisociaal gedrag= opstandig, driftig, prikkelbaar, agressief gedrag
→ Normaal onderdeel van ontwikkeling
→ Soms sprake van een stoornis: Oppositioneel opstandige gedragsstoornis (ODD) of
Normoverschrijdende gedragsstoornis (CD)
Oorzaken:
● Factoren in het kind: geslacht, genetisch materiaal, temperament, persoonlijkheid
● Relationele factoren: opvoeding, invloeden van leeftijdsgenoten
● Factoren in directe leefomgeving: kenmerken van buurt of school
, ● Factoren in bredere maatschappij: massamedia, werkgelegenheid
Volgens Bronfenbrenner kunnen probleemsituaties alleen begrepen worden in de context van de
omgeving van het kind
1. Microsysteem: de onmiddellijke omgeving
2. Mesosysteem: alle microsystemen samen (en hun verbindingen)
3. Exosysteem= indirecte invloeden (bijv. zorgstelsel)
4. Macrosysteem= culturele invloeden (politiek, economie, normen en waarden)
5. Chronosysteem= tijd, historische gebeurtenissen
Sociale leertheorie (Bandura)
● Operante conditionering (Skinner)
○ De kans op gedrag neemt toe na positieve bekrachtiging
● Observationeel leren
○ Imitatie en observationele bekrachtiging → geef het goede voorbeeld
Coërciviteitstheorie (Patterson)= opvoedingsfactoren spelen een cruciale rol op twee niveaus
1. Macromodel: hoe het gedrag van opvoeders correleert (samenhangt) met negatieve
gedragingen bij het kind
● Gebrek aan opvoedingsvaardigheden zorgt voor antisociaal gedrag
2. Micromodel: hoe wederzijdse drang (coercion) in ouder-kindinteracties
gedragsveranderingen bij het jonge kind tot stand brengt
4 passen coercion training:
1. Actie van de ouder die het kind als negatief ervaart (moeder zegt dat kind huiswerk
moet maken ipv televisie kijken)
2. Tegenaanval van het kind (huilen, schreeuwen etc.)
3. Reactie van ouder om kind iets af te dwingen → als ouder de eerdere eis niet
doorzet, dan bekrachtigt ze het dwingende gedrag van het kind
4. Negatieve gedrag van kind houdt op
→ Dus wederzijdse dwang want het kind probeert de ouder te dwingen de eisen te laten varen, de
ouder probeert het kind te dwingen tot opvolging van de eisen
Kindfactoren
● Temperament als voorspeller van gedragsproblemen → negatieve emotionaliteit,
irriteerbaarheid, lage zelfcontrole
● Big five
○ Extraversie - introversie (extraversion): maakt makkelijk vrienden, zoekt drukte op →
meer vrienden, hoger salaris
○ Hulpvaardigheid - eigengerichtheid (agreeableness): medeleven, afstandelijk →
beter huwelijk, maar minder salaris
○ Stabiliteit - neuroticisme: nervositeit, kalm → lagere kans op depressie
○ Zorgvuldigheid - onzorgvuldigheid (conscientiousness): punctueel, gepland, weinig
spontaan → hogere cijfers
○ Open voor ervaringen - gesloten (openness): nieuwsgierig, kunstzinnig → creativiteit
● HiPIC= vragenlijst voor het meten van persoonlijkheidskenmerken bij kinderen en jongeren
Hoorcollege 1 orthopedagogiek
= juist/goed opvoeden
Is gericht op opvoedingsproblemen en wil de problemen voorkomen + terugdringen
Empirisch onderzoek= onderzoek doen o.b.v. waarneming
Zoektocht naar kennis ‘de waarheid’:
- Op basis van concrete waarneming, realiteit
- Systematisch, stap voor stap
→ empirisch pedagogisch onderzoek
Benaderingen opvoeden:
● Van Dale: grootbrengen, lichamelijk en geestelijk vormen
● Prof. Kok: wederzijdse beïnvloeding van opvoeder en kind
○ Dynamisch proces:
■ Kind ontwikkelt zich vanuit innerlijke drang
■ Opvoeder speelt in op de opvoedingsbehoefte
Verschil pedagogiek en orthopedagogiek: pedagogiek draait om opvoedkunde en de leer van de
opvoeding. Orthopedagogiek draait om speciale opvoeding, aangepast aan het kind
Problematische opvoedingssituatie= situatie tussen opvoeders en kind, die perspectiefloos wordt
ervaren en waarbij hulp van buitenaf nodig is om weer perspectief te bieden
- Opvoeding als middel om tot positieve ontwikkelingsuitkomsten te komen
Goodness of fit= afstemming tussen omgeving en individuele kindkenmerken
- Optimalisering eisen en verwachtingen van omgeving aan temperament kind
Empirisch-analytische benadering= systematische en methodische manier van kennisvermeerdering
Differentiële ontvankelijkheid= gevoeligheid voor positieve en negatieve opvoeding
- Dat sommige kinderen niet alleen maar kwetsbaar zijn voor negatieve omgevingsinvloeden
maar dat dezelfde kinderen ook meer profiteren van positieve omstandigheden
Orthopedagogiek is een:
● Empirische wetenschap= theorievorming ter verklaring van problemen/beschrijving van
stagnerende factoren → praktijk moet zelf de vertaalslag maken (top-down)
● Praktische wetenschap= naast kennis ook kunde, er moeten vaardigheden ontwikkelt
worden → praktijk moet aanpak kunnen verantwoorden (bottom-up)
Externaliserend/antisociaal gedrag= opstandig, driftig, prikkelbaar, agressief gedrag
→ Normaal onderdeel van ontwikkeling
→ Soms sprake van een stoornis: Oppositioneel opstandige gedragsstoornis (ODD) of
Normoverschrijdende gedragsstoornis (CD)
Oorzaken:
● Factoren in het kind: geslacht, genetisch materiaal, temperament, persoonlijkheid
● Relationele factoren: opvoeding, invloeden van leeftijdsgenoten
● Factoren in directe leefomgeving: kenmerken van buurt of school
, ● Factoren in bredere maatschappij: massamedia, werkgelegenheid
Volgens Bronfenbrenner kunnen probleemsituaties alleen begrepen worden in de context van de
omgeving van het kind
1. Microsysteem: de onmiddellijke omgeving
2. Mesosysteem: alle microsystemen samen (en hun verbindingen)
3. Exosysteem= indirecte invloeden (bijv. zorgstelsel)
4. Macrosysteem= culturele invloeden (politiek, economie, normen en waarden)
5. Chronosysteem= tijd, historische gebeurtenissen
Sociale leertheorie (Bandura)
● Operante conditionering (Skinner)
○ De kans op gedrag neemt toe na positieve bekrachtiging
● Observationeel leren
○ Imitatie en observationele bekrachtiging → geef het goede voorbeeld
Coërciviteitstheorie (Patterson)= opvoedingsfactoren spelen een cruciale rol op twee niveaus
1. Macromodel: hoe het gedrag van opvoeders correleert (samenhangt) met negatieve
gedragingen bij het kind
● Gebrek aan opvoedingsvaardigheden zorgt voor antisociaal gedrag
2. Micromodel: hoe wederzijdse drang (coercion) in ouder-kindinteracties
gedragsveranderingen bij het jonge kind tot stand brengt
4 passen coercion training:
1. Actie van de ouder die het kind als negatief ervaart (moeder zegt dat kind huiswerk
moet maken ipv televisie kijken)
2. Tegenaanval van het kind (huilen, schreeuwen etc.)
3. Reactie van ouder om kind iets af te dwingen → als ouder de eerdere eis niet
doorzet, dan bekrachtigt ze het dwingende gedrag van het kind
4. Negatieve gedrag van kind houdt op
→ Dus wederzijdse dwang want het kind probeert de ouder te dwingen de eisen te laten varen, de
ouder probeert het kind te dwingen tot opvolging van de eisen
Kindfactoren
● Temperament als voorspeller van gedragsproblemen → negatieve emotionaliteit,
irriteerbaarheid, lage zelfcontrole
● Big five
○ Extraversie - introversie (extraversion): maakt makkelijk vrienden, zoekt drukte op →
meer vrienden, hoger salaris
○ Hulpvaardigheid - eigengerichtheid (agreeableness): medeleven, afstandelijk →
beter huwelijk, maar minder salaris
○ Stabiliteit - neuroticisme: nervositeit, kalm → lagere kans op depressie
○ Zorgvuldigheid - onzorgvuldigheid (conscientiousness): punctueel, gepland, weinig
spontaan → hogere cijfers
○ Open voor ervaringen - gesloten (openness): nieuwsgierig, kunstzinnig → creativiteit
● HiPIC= vragenlijst voor het meten van persoonlijkheidskenmerken bij kinderen en jongeren
