Antropologische thema’s uit de hedendaagse filosofie
Inhoud
1 Wat is filosofie ............................................................................................................................... 3
1.1 Introductie ............................................................................................................................. 3
1.2 Wat is filosofie? ..................................................................................................................... 3
1.3 Attitude, methodologie en domein .................................................................................. 3
1.4 4 Deeldomeinen................................................................................................................... 4
1.5 Heel korte geschiedenis v/d Westerse filosofie .............................................................. 5
1.6 Besluit ..................................................................................................................................... 5
2 Mechanisering en doelgerichtheid ........................................................................................... 6
2.1 Mechanisering v/h wereldbeeld ........................................................................................ 6
2.2 Kant en teleologie ................................................................................................................ 6
2.3 Darwin en het darwinisme .................................................................................................. 7
2.4 Domheid en doelgerichtheid ............................................................................................ 7
2.5 Functies en normen i/d natuur........................................................................................... 8
2.6 Besluit ..................................................................................................................................... 9
3 Lichaam en Geest ......................................................................................................................... 9
3.1 Hersenen en mentale toestanden ..................................................................................... 9
3.2 Descartes’ dualisme ............................................................................................................. 9
3.3 Dualisme na Descartes ...................................................................................................... 10
3.4 Mens als machine ............................................................................................................... 11
3.5 Van materialisme naar fysicalisme ................................................................................... 12
3.6 Besluit ................................................................................................................................... 13
4 Lijden en dood ........................................................................................................................... 14
4.1 Probleem van de Dood en oplossingen ........................................................................ 14
4.2 Probleem van het Lijden ................................................................................................... 15
4.3 Is de Dood een Kwaad? .................................................................................................... 16
4.4 Is onsterfelijkheid wenselijk? ............................................................................................ 17
4.5 Besluit ................................................................................................................................... 18
5 Wetenschap en pseudowetenschap ...................................................................................... 18
5.1 Het Demarcatieprobleem ................................................................................................. 18
5.2 3 problematische oplossingen ........................................................................................ 19
5.3 Karl Popper en falsificatie ................................................................................................. 20
5.4 Thomas Kuhn en incommensurabiliteit .......................................................................... 21
5.5 Besluit ................................................................................................................................... 24
1
,6 Wetenschappelijke kennis ........................................................................................................ 24
6.1 Wetenschappen en hun methoden ................................................................................ 24
6.2 Zoeken naar oorzaken ....................................................................................................... 25
6.3 Theoretische observatie .................................................................................................... 26
6.4 Biomedische wetenschappen .......................................................................................... 27
6.5 Toeval en wetenschap ....................................................................................................... 27
6.6 Besluit ................................................................................................................................... 28
7 Ziekte ............................................................................................................................................ 28
7.1 Ziekte en gezondheid........................................................................................................ 28
7.2 Normativisme ...................................................................................................................... 29
7.3 Naturalisme ......................................................................................................................... 29
7.4 Hybridisme .......................................................................................................................... 30
7.5 Pluralisme ............................................................................................................................ 31
7.6 Eliminativisme ..................................................................................................................... 32
7.7 Besluit ................................................................................................................................... 32
8 Medicalisering ............................................................................................................................ 33
8.1 Medicaliseren en pathologiseren .................................................................................... 33
8.2 Oorzaken en gevolgen...................................................................................................... 34
8.3 Pathologisering van zwaarlijvigheid................................................................................ 35
8.4 Genealogie van zwaarlijvigheid ....................................................................................... 36
8.5 Besluit ................................................................................................................................... 36
9 Verbetering ................................................................................................................................. 37
9.1 Is verbetering immoreel? .................................................................................................. 37
9.2 Verbetering en menselijke natuur ................................................................................... 38
9.3 Verbetering vs. Therapie ................................................................................................... 39
9.4 Verbetering door genezing .............................................................................................. 40
9.5 Besluit ................................................................................................................................... 41
10 Handicap.................................................................................................................................. 41
10.1 Ziekte en haar gevolgen ................................................................................................... 41
10.2 Twee modellen van disability ........................................................................................... 43
10.3 Disability en sociaalconstructivisme ................................................................................ 44
10.4 Beperkingen waarderen ................................................................................................... 46
10.5 Besluit ................................................................................................................................... 47
2
, Antropologische thema’s uit de hedendaagse filosofie
1 Wat is filosofie
1.1 Introductie
• KUL: domeinspecifieke verdieping vanuit kritische reflectie
o Beter begrip eigen discipline
o Kritische reflecteren binnen maatschappelijke context
1.2 Wat is filosofie?
• Mening / denkwijze, levens-/wereldbeschouwing, studie beginselen
• Verlangen naar inzicht
• Reflectieve bezigheid (uil van Minerva) => (zelf)reflectie, nadenken altijd achteraf
o Minerva = godin v/wijsheid
o Uil = filosofisch symbool
o “De uil van Minerva begint haar vlucht pas bij het aanbreken v/d
avondschemering.” Goede metafoor?
▪ Er is ook echte uil => steenuil leeft i/bv Athene
▪ Biologisch nt helemaal correct => dagroofvogel
▪ Mythologisch: mythe van Nyctime => associëren filosofie met
schaamte
1.3 Attitude, methodologie en domein
• Attitude: kritisch denken/beoordelen
o Zintuigen bedriegen ons
o Descartes: op zoek naar iets wat niet bedriegt stuit op methodische twijfel
▪ Mogelijkheid bestaan Malin génie
▪ Zoekt wetenschappelijk zekere kennis
o Probleem? Kritisch denken ≠ uniek filosofisch
• Methodologie
o Intuïties: beschreven dr Aristoteles als niet-tegenspraak
▪ 17e & 18e E: ~ = kennis op onmiddellijke manier verkregen (bv.
Cogito ergo sum)
▪ 20e E: ~ = spontane overtuiging eig geest => neg. Bijklank
• Moeilijk te veranderen
• Filosofen die enkel hierop steunen = “fauteuilfil.”
▪ Geen uniek fil. Methode
o Conceptuele analyse: wat zn noodzakelijke en voldoende vw’en?
▪ = ontrafelen en verbeteren v/concepten die we achteloos gebruiken
bv. liefde, tijd, vrijheid…
▪ Nt dr alle filosofen & nt enkel dr filosofen bv. onderscheid massa en
gewicht in fysica
3
, o Gedachte-experimenten
▪ Verhelderen; geven gegevens vr of tg; financiële, technische &
morele problemen ontwijken om experiment echt uit te voeren
▪ Bv. brain in a vat: kennis zekerheid i/vraag, trolley problem
▪ Nt uniek filosofisch bv. Schrödingers’ kat => wet. Nt louter empirisch,
filosofie nt louter fauteuilwerk: nieuwe tak = experimentele fil.
• Domein
o Abstracte & eigenaardige vragen, vanzelfsprekendheid v/ concepten i/vraag
stellen bv. tijd (vgl. 1000-poot en pad)
o Ook i/wet. Wagen sommigen zich a/ moeilijkste vragen
o => moeilijk om fundamenten i/vraag te stellen
▪ Wet v/Humphrey: geautomatiseerde taak reflecteren, belemmert
taak
o Fil. Als kunststroming: telkens vanaf 0 => gn vooruitgang i/fil. Wel in wet.? 2
arg. Tegen stelling
▪ Arg. 1: i/wet. Is vooruitgang nt altijd geval: wet. Paradigma’s volgen
elkaar op zonder verder te bouwen = incommensurabiliteit (<Kuhn)
▪ Arg. 2: wel vooruitgang i/fil. : verschillende disciplines vanuit fil. Bv.
psychologie, Newton… + sommige vragen wel beantwoord + soms
beter weten wat het niet is
1.4 4 Deeldomeinen
• Metafysica/zijnsleer : bestuderen aard & structuur v/d wereld meta + fysica
o Bv. betekenis v/h bestaan, betekenis/bestaan v/tijd, verhouding lichaam en
geest…
o Waarom iets metafysisch probleem = nt te verklaren => roept meer vragen
op
• Logica/redeneerkunde: legt deugdelijk redeneren & argumenteren uit => belangr.
Onderdeel kritisch denken
o Bv. weerleggen drogredenen (bv slippery slope = als we vandaag A doen,
zal ooit B volgen, dat is hoogst onwenselijk => mogen A nt doen)
• Epistemologie/kennisleer
o Bv. hoe kennis verwerven, wat is zekere kennis, brain in a vat, twijfelzucht
Descartes…
• Moraalfilosofie/ethiek: wat is goed handelen?
o Bv. verzameling rechten & plichten = normatieve universum
o Pol. Filosofie is onderdeel
• Wetenschapsfilosofie is toegepaste epistemologie + soms metafysisch/ethisch
o Algemene wet. Fil.: fundamentele vragen
▪ Intrinsieke interesse i/ wet.
▪ Bv. onderscheid wet. En pseudowet.
4
Inhoud
1 Wat is filosofie ............................................................................................................................... 3
1.1 Introductie ............................................................................................................................. 3
1.2 Wat is filosofie? ..................................................................................................................... 3
1.3 Attitude, methodologie en domein .................................................................................. 3
1.4 4 Deeldomeinen................................................................................................................... 4
1.5 Heel korte geschiedenis v/d Westerse filosofie .............................................................. 5
1.6 Besluit ..................................................................................................................................... 5
2 Mechanisering en doelgerichtheid ........................................................................................... 6
2.1 Mechanisering v/h wereldbeeld ........................................................................................ 6
2.2 Kant en teleologie ................................................................................................................ 6
2.3 Darwin en het darwinisme .................................................................................................. 7
2.4 Domheid en doelgerichtheid ............................................................................................ 7
2.5 Functies en normen i/d natuur........................................................................................... 8
2.6 Besluit ..................................................................................................................................... 9
3 Lichaam en Geest ......................................................................................................................... 9
3.1 Hersenen en mentale toestanden ..................................................................................... 9
3.2 Descartes’ dualisme ............................................................................................................. 9
3.3 Dualisme na Descartes ...................................................................................................... 10
3.4 Mens als machine ............................................................................................................... 11
3.5 Van materialisme naar fysicalisme ................................................................................... 12
3.6 Besluit ................................................................................................................................... 13
4 Lijden en dood ........................................................................................................................... 14
4.1 Probleem van de Dood en oplossingen ........................................................................ 14
4.2 Probleem van het Lijden ................................................................................................... 15
4.3 Is de Dood een Kwaad? .................................................................................................... 16
4.4 Is onsterfelijkheid wenselijk? ............................................................................................ 17
4.5 Besluit ................................................................................................................................... 18
5 Wetenschap en pseudowetenschap ...................................................................................... 18
5.1 Het Demarcatieprobleem ................................................................................................. 18
5.2 3 problematische oplossingen ........................................................................................ 19
5.3 Karl Popper en falsificatie ................................................................................................. 20
5.4 Thomas Kuhn en incommensurabiliteit .......................................................................... 21
5.5 Besluit ................................................................................................................................... 24
1
,6 Wetenschappelijke kennis ........................................................................................................ 24
6.1 Wetenschappen en hun methoden ................................................................................ 24
6.2 Zoeken naar oorzaken ....................................................................................................... 25
6.3 Theoretische observatie .................................................................................................... 26
6.4 Biomedische wetenschappen .......................................................................................... 27
6.5 Toeval en wetenschap ....................................................................................................... 27
6.6 Besluit ................................................................................................................................... 28
7 Ziekte ............................................................................................................................................ 28
7.1 Ziekte en gezondheid........................................................................................................ 28
7.2 Normativisme ...................................................................................................................... 29
7.3 Naturalisme ......................................................................................................................... 29
7.4 Hybridisme .......................................................................................................................... 30
7.5 Pluralisme ............................................................................................................................ 31
7.6 Eliminativisme ..................................................................................................................... 32
7.7 Besluit ................................................................................................................................... 32
8 Medicalisering ............................................................................................................................ 33
8.1 Medicaliseren en pathologiseren .................................................................................... 33
8.2 Oorzaken en gevolgen...................................................................................................... 34
8.3 Pathologisering van zwaarlijvigheid................................................................................ 35
8.4 Genealogie van zwaarlijvigheid ....................................................................................... 36
8.5 Besluit ................................................................................................................................... 36
9 Verbetering ................................................................................................................................. 37
9.1 Is verbetering immoreel? .................................................................................................. 37
9.2 Verbetering en menselijke natuur ................................................................................... 38
9.3 Verbetering vs. Therapie ................................................................................................... 39
9.4 Verbetering door genezing .............................................................................................. 40
9.5 Besluit ................................................................................................................................... 41
10 Handicap.................................................................................................................................. 41
10.1 Ziekte en haar gevolgen ................................................................................................... 41
10.2 Twee modellen van disability ........................................................................................... 43
10.3 Disability en sociaalconstructivisme ................................................................................ 44
10.4 Beperkingen waarderen ................................................................................................... 46
10.5 Besluit ................................................................................................................................... 47
2
, Antropologische thema’s uit de hedendaagse filosofie
1 Wat is filosofie
1.1 Introductie
• KUL: domeinspecifieke verdieping vanuit kritische reflectie
o Beter begrip eigen discipline
o Kritische reflecteren binnen maatschappelijke context
1.2 Wat is filosofie?
• Mening / denkwijze, levens-/wereldbeschouwing, studie beginselen
• Verlangen naar inzicht
• Reflectieve bezigheid (uil van Minerva) => (zelf)reflectie, nadenken altijd achteraf
o Minerva = godin v/wijsheid
o Uil = filosofisch symbool
o “De uil van Minerva begint haar vlucht pas bij het aanbreken v/d
avondschemering.” Goede metafoor?
▪ Er is ook echte uil => steenuil leeft i/bv Athene
▪ Biologisch nt helemaal correct => dagroofvogel
▪ Mythologisch: mythe van Nyctime => associëren filosofie met
schaamte
1.3 Attitude, methodologie en domein
• Attitude: kritisch denken/beoordelen
o Zintuigen bedriegen ons
o Descartes: op zoek naar iets wat niet bedriegt stuit op methodische twijfel
▪ Mogelijkheid bestaan Malin génie
▪ Zoekt wetenschappelijk zekere kennis
o Probleem? Kritisch denken ≠ uniek filosofisch
• Methodologie
o Intuïties: beschreven dr Aristoteles als niet-tegenspraak
▪ 17e & 18e E: ~ = kennis op onmiddellijke manier verkregen (bv.
Cogito ergo sum)
▪ 20e E: ~ = spontane overtuiging eig geest => neg. Bijklank
• Moeilijk te veranderen
• Filosofen die enkel hierop steunen = “fauteuilfil.”
▪ Geen uniek fil. Methode
o Conceptuele analyse: wat zn noodzakelijke en voldoende vw’en?
▪ = ontrafelen en verbeteren v/concepten die we achteloos gebruiken
bv. liefde, tijd, vrijheid…
▪ Nt dr alle filosofen & nt enkel dr filosofen bv. onderscheid massa en
gewicht in fysica
3
, o Gedachte-experimenten
▪ Verhelderen; geven gegevens vr of tg; financiële, technische &
morele problemen ontwijken om experiment echt uit te voeren
▪ Bv. brain in a vat: kennis zekerheid i/vraag, trolley problem
▪ Nt uniek filosofisch bv. Schrödingers’ kat => wet. Nt louter empirisch,
filosofie nt louter fauteuilwerk: nieuwe tak = experimentele fil.
• Domein
o Abstracte & eigenaardige vragen, vanzelfsprekendheid v/ concepten i/vraag
stellen bv. tijd (vgl. 1000-poot en pad)
o Ook i/wet. Wagen sommigen zich a/ moeilijkste vragen
o => moeilijk om fundamenten i/vraag te stellen
▪ Wet v/Humphrey: geautomatiseerde taak reflecteren, belemmert
taak
o Fil. Als kunststroming: telkens vanaf 0 => gn vooruitgang i/fil. Wel in wet.? 2
arg. Tegen stelling
▪ Arg. 1: i/wet. Is vooruitgang nt altijd geval: wet. Paradigma’s volgen
elkaar op zonder verder te bouwen = incommensurabiliteit (<Kuhn)
▪ Arg. 2: wel vooruitgang i/fil. : verschillende disciplines vanuit fil. Bv.
psychologie, Newton… + sommige vragen wel beantwoord + soms
beter weten wat het niet is
1.4 4 Deeldomeinen
• Metafysica/zijnsleer : bestuderen aard & structuur v/d wereld meta + fysica
o Bv. betekenis v/h bestaan, betekenis/bestaan v/tijd, verhouding lichaam en
geest…
o Waarom iets metafysisch probleem = nt te verklaren => roept meer vragen
op
• Logica/redeneerkunde: legt deugdelijk redeneren & argumenteren uit => belangr.
Onderdeel kritisch denken
o Bv. weerleggen drogredenen (bv slippery slope = als we vandaag A doen,
zal ooit B volgen, dat is hoogst onwenselijk => mogen A nt doen)
• Epistemologie/kennisleer
o Bv. hoe kennis verwerven, wat is zekere kennis, brain in a vat, twijfelzucht
Descartes…
• Moraalfilosofie/ethiek: wat is goed handelen?
o Bv. verzameling rechten & plichten = normatieve universum
o Pol. Filosofie is onderdeel
• Wetenschapsfilosofie is toegepaste epistemologie + soms metafysisch/ethisch
o Algemene wet. Fil.: fundamentele vragen
▪ Intrinsieke interesse i/ wet.
▪ Bv. onderscheid wet. En pseudowet.
4
