Ontwikkelingspsychologie:
Algemeen:
Factoren die ontwikkeling sturen
- Erfelijkheid (nature)
o DNA
Draden waaruit chromosomen zijn opgebouwd zien eruit als een
spiraalvormige touwladder = DNA
A – T & C – G = Basen
Stukje van de touwladder, een stukje van de basen = Gen
Erfelijkheid is alleen werkzaam via de vorming van specifieke eiwitten
(Zowel voor de aanmaak van chemische stoffen (bv. hormonen) als voor
de constructie van weefsels waaruit diverse organen (bv. hart of
hersenen) zijn opgebouwd).
o Eerst ter hoogte van gen dat de relevante info bevat een aantal
kopieën gemaakt van het openstaande stukje DNA = RNA (omdat
het er anders uitziet dan het originele stukje DNA). Het RNA
verlaat de celkern en gaat naar het celsap, daar worden ze
opgevangen door ribosomen (Zorgen voor eigenlijke omzetting).
o De letters van het RNA worden in groepjes van 3 door de
ribosomen afgelezen, daarna wordt telkens een overeenkomstig
aminozuur aangetrokken (Aminozuur = samenstelling van eiwitten)
o Biologisch rijpingsproces
- Invloed vanuit milieu (nurture)
o Opvoeding (Levenslange beïnvloeding)
o Ecologische systeemtheorie van Bronfenbrenner
Microsysteem: Gezin, vriendenkring, school, werkplek, buurt, clubs,
verenigingen waar je lid van bent… + Het is tweerichtingsverkeer
Mesosysteem: invloeden uit interacties tussen personen in het
microsysteem (bv. de manier waarop ouders + of – inspelen op wat de
school verwacht van hun kinderen: Warmte of geen warmte t.o.v.
schoolse prestaties)
Exosysteem: Het individu komt niet rechtstreeks ermee in contact,
maar het heeft wel een invloed (bv. vriendenkring ouders, wonen in
dorp of stad, medische of sociale voorzieningen hebben of niet)
Macrosysteem: Brede cultuur met waarden, voorschriften en gebruiken
(Bv. open of gesloten samenleving, leven in economische crisis of
niet..)
Chronosysteem: Tijdsdimensie. In de loop van het leven kunnen er
nog wat veranderingen oplopen in sommige van deze systemen. (Bv.
iemand verandert van job, scheiding, milieuramp, politieke
ommekeer…)
- Interacties tussen erfelijkheid en milieu
o Beide zijn verbonden en kunnen niet losgerukt worden van elkaar: Om de
omzetting van welk eiwit aangemaakt moet worden, is een bepaald milieu
nodig.
1 Samenvatting Ontwikkelingspsychologie 2019-2020
, Richting waarin eigenschap zich ontwikkelt wordt soms meer door
erfelijkheid gestuurd, terwijl andere eigenschappen vooral afhankelijk
zijn van de milieutoestanden
o Ontwikkeling = een product van erfelijke aanleg en samenwerking van milieu-
invloeden
Snelheid en richting waarin bepaalde eigenschap zich ontwikkelt wordt
soms meer bepaald door het ene dan het andere.
Van kind naar volwassene is voedsel niet meer zo belangrijk,
maar de biologische rijpingsprocessen
Hetzelfde met lopen: Je leert lopen door oefening, maar je kan
niet leren lopen voor het kind kan rechtop zitten (=
rijpingsproces)
Verhouding anders: Verschil mens en hond:
Een hond kun je niet leren spreken omdat die erfelijke bagage
mist die dat mogelijk moet maken: oefening vanuit het milieu
heeft daar geen vat op. Een mens heeft die noodzakelijke
uitrusting wel, maar om te leren spreken is er een menselijke
omgeving nodig die de aanleg wel tot ontwikkeling kan
brengen. Hier is een passend milieu dus belangrijk. Welke taal
et kind kan spreken is zelf volledig afhankelijk van de omgeving
waarin het opgroeit
o Invloed van erfelijkheid op milieu
Indirect: Muzikale ouders beschikken over een aantal genen die ze
kunnen doorgeven aan hun kinderen, maar er is ook veel kans dat ze
hen ook een milieu zullen aanbieden waarin muziek centraal staat
(Genen zijn meebepalend voor het soort milieu-invloeden)
Direct: Iemand die van nature al muzikaal is heeft veel kans om
gevoeliger te zijn voor het soort prikkels die dat talent voeden,
waardoor die begunstigde omgevingsinvloeden meer impact zullen
hebben op hem dan op anderen die in dezelfde omgeving vertoeven
o Invloed van milieu op erfelijkheid
Hoe kan omgeving een impact hebben op iemands erfelijkheid?
Ontstaan erfelijke mutaties (uv-stralen of voeding kunnen
structuurveranderingen veroorzaken)
Minder drastische wijze invloed op erfelijkheid: Genen kunnen aan- of
uitgezet worden en milieu speelt daar een beslissende rol in.
- Zelfsturing
o Veel psychologen zijn van oordeel dat de mens meer is dan een eenvoudig
snijpunt van erfelijke en milieudeterminanten en dat hij ook zelf mee richting
kan geven aan zijn ontwikkeling: Zelfbepaling, persoonlijke vrijheid, eigen
verantwoordelijkheid van het individu
o Filosofische discussie
Subjectieve vrijheidsgevoel
Onverwachte wendingen van de mens
2 Samenvatting Ontwikkelingspsychologie 2019-2020
,Twee fundamentele ontwikkelingstheorieën:
- Erikson
o 8 verschillende levensfasen
Elke fase heeft een tegenpolig kernconflict
Oraal sensorisch: Vertrouwen vs. wantrouwen
Anaal masculair: Autonomie vs. Schaamte en twijfel
Latentiestadium: Vlijt vs. minderwaardigheid
o Epigenetische ontwikkeling: Het leven ontwikkelt zich volgens een vast
basisschema. de fasen volgen elkaar op in een vaste volgorde en met een
vast ritme; alleen de concrete invulling wordt beïnvloed door de sociale en
culturele context waarin het individu opgroeit en door de sterkte van het ego.
- Piaget
o De eigenlijke ontwikkeling
o In de loop van het leven zullen er drie verschillende vormen van cognitief
functioneren verschijnen
Gedragsniveau
Concrete gedachte-inhouden
Abstract denken
Ontwikkelingsstadia van Piaget
Sensomotorisch stadium (0-2 jaar)
- Motorisch omgaan met zintuigelijke omgeving
- Geen denken
- Ongecoördineerde reacties die hun doel voorbijschieten
- Schema’s
o Hun schema’s gaan baby’s telkens meer toepassen in nieuwe situaties
(assimilatie): Als het kind wakker ligt, kijkt hij naar alles wat te zien is en het
zuigt ook op alles wat de mond raakt. Al assimilerend gaat hij de schama’s
gaan aanpassen aan het uitzicht van de objecten waarop ze gericht zijn
(accommodatie): Het kijken naar dingen veraf of dichtbij vergt aanpassing van
de ooglens en het zuigen verloopt ook anders wanneer het dekentje de lippen
raakt of als het om een rammelaar of fopspeen gaat
o Er bereikt een equilibrium/evenwicht tussen assimilatie en accommodatie (1,5
– 2jaar)
- Aangeboren organisatie
o Aparte schema’s doen samenwerken (Iets leuks zien ernaar grijpen
zuigen)
Pre-operationeel stadium (2-7 jaar)
- Kind heeft al voorstellingen, maar nog geen operaties uitvoeren (logische
bewerkingen zijn er niet)
- Symbolisch gedrag/ symbolische voorstellingen
- Denken: egocentrisch, gecentreerd, irreversibel en statisch
o Irreversibel: handen voor ogen houden kind denk dat het verstopt is, of bad
loopt leeg en kind denkt dat het meegezogen zal worden
Concreet operationeel stadium (7-11 jaar)
- Denken: minder egocentrisch, decentratie
- Meer inzicht in tijd (uren, maanden, dagen..)
3 Samenvatting Ontwikkelingspsychologie 2019-2020
, - Ruimtelijke organisatie: Hiërarchische organisatie van gemeenten, landen en
werelddelen
- Logische bewerkingen
o Bv van korsten krijg je borsten kind denkt: klopt niet want papa heeft geen
borsten
- Beperkt tot concreet materiaal
o Bv stel je voor dat alle melkgevende dieren groen zijn koe is groen
zogezegd dan vraag je welke kleur een koe heeft en een kind zal wit-zwart
antwoorden
Formeel operationeel stadium (vanaf 11 jaar)
- Abstract-logisch denken heeft de hoogste vorm van cognitief functioneren bereikt
- Wetenschappelijk denken
Uitrusting van een pasgeborene of neonatus: Een aantal fysiologische mechanismen om in
leven te blijven. Ook beschikt een pasgeborene over een aantal aanpassingsmechanismen
waarmee het de prikkels weet te ordenen en er zo kan op reageren: Zijn zintuigen
functioneren en maken het mogelijk om bepaalde indrukken op te vangen van de omgeving
waarin het terechtkwam. Daarnaast beschikken ze over een reeks mototrische reactiewijzen
die behulpzaam zijn bij voeding, maar waarmee het ook aandacht en zorg van volwassene
naar zich toe kan halen
Leerplicht:
- Vanaf 1 september van het kalenderjaar waarin een kind zes jaar wordt is er
leerplicht
o Dit is niet hetzelfde als schoolplicht. Je kan dus ook thuisonderwijs volgen
- Schoolrijpheid:
o Het kind bezit de kennis, vaardigheden en houdingen om het eerste leerjaar
succesvol te kunnen starten
- Voorwaarden:
o Lichamelijk
Gezond
Gezicht en gehoor
Oog-hand coördinatie
Bij lichamelijke beperking
M-decreet
Buitengewoon onderwijs
o Sociaal-en dynamisch affectief
Staat open voor nieuwe contacten
Goede werkhouding en taakgerichtheid
Kan om met mislukkingen
o Cognitief
Minimaal intelligentieniveau
Taalkennis
Bezorgdheid om vluchtelingen
Aandacht en concentratie
o De specifieke lees-reken en schrijfvoorwaarden
4 Samenvatting Ontwikkelingspsychologie 2019-2020
Algemeen:
Factoren die ontwikkeling sturen
- Erfelijkheid (nature)
o DNA
Draden waaruit chromosomen zijn opgebouwd zien eruit als een
spiraalvormige touwladder = DNA
A – T & C – G = Basen
Stukje van de touwladder, een stukje van de basen = Gen
Erfelijkheid is alleen werkzaam via de vorming van specifieke eiwitten
(Zowel voor de aanmaak van chemische stoffen (bv. hormonen) als voor
de constructie van weefsels waaruit diverse organen (bv. hart of
hersenen) zijn opgebouwd).
o Eerst ter hoogte van gen dat de relevante info bevat een aantal
kopieën gemaakt van het openstaande stukje DNA = RNA (omdat
het er anders uitziet dan het originele stukje DNA). Het RNA
verlaat de celkern en gaat naar het celsap, daar worden ze
opgevangen door ribosomen (Zorgen voor eigenlijke omzetting).
o De letters van het RNA worden in groepjes van 3 door de
ribosomen afgelezen, daarna wordt telkens een overeenkomstig
aminozuur aangetrokken (Aminozuur = samenstelling van eiwitten)
o Biologisch rijpingsproces
- Invloed vanuit milieu (nurture)
o Opvoeding (Levenslange beïnvloeding)
o Ecologische systeemtheorie van Bronfenbrenner
Microsysteem: Gezin, vriendenkring, school, werkplek, buurt, clubs,
verenigingen waar je lid van bent… + Het is tweerichtingsverkeer
Mesosysteem: invloeden uit interacties tussen personen in het
microsysteem (bv. de manier waarop ouders + of – inspelen op wat de
school verwacht van hun kinderen: Warmte of geen warmte t.o.v.
schoolse prestaties)
Exosysteem: Het individu komt niet rechtstreeks ermee in contact,
maar het heeft wel een invloed (bv. vriendenkring ouders, wonen in
dorp of stad, medische of sociale voorzieningen hebben of niet)
Macrosysteem: Brede cultuur met waarden, voorschriften en gebruiken
(Bv. open of gesloten samenleving, leven in economische crisis of
niet..)
Chronosysteem: Tijdsdimensie. In de loop van het leven kunnen er
nog wat veranderingen oplopen in sommige van deze systemen. (Bv.
iemand verandert van job, scheiding, milieuramp, politieke
ommekeer…)
- Interacties tussen erfelijkheid en milieu
o Beide zijn verbonden en kunnen niet losgerukt worden van elkaar: Om de
omzetting van welk eiwit aangemaakt moet worden, is een bepaald milieu
nodig.
1 Samenvatting Ontwikkelingspsychologie 2019-2020
, Richting waarin eigenschap zich ontwikkelt wordt soms meer door
erfelijkheid gestuurd, terwijl andere eigenschappen vooral afhankelijk
zijn van de milieutoestanden
o Ontwikkeling = een product van erfelijke aanleg en samenwerking van milieu-
invloeden
Snelheid en richting waarin bepaalde eigenschap zich ontwikkelt wordt
soms meer bepaald door het ene dan het andere.
Van kind naar volwassene is voedsel niet meer zo belangrijk,
maar de biologische rijpingsprocessen
Hetzelfde met lopen: Je leert lopen door oefening, maar je kan
niet leren lopen voor het kind kan rechtop zitten (=
rijpingsproces)
Verhouding anders: Verschil mens en hond:
Een hond kun je niet leren spreken omdat die erfelijke bagage
mist die dat mogelijk moet maken: oefening vanuit het milieu
heeft daar geen vat op. Een mens heeft die noodzakelijke
uitrusting wel, maar om te leren spreken is er een menselijke
omgeving nodig die de aanleg wel tot ontwikkeling kan
brengen. Hier is een passend milieu dus belangrijk. Welke taal
et kind kan spreken is zelf volledig afhankelijk van de omgeving
waarin het opgroeit
o Invloed van erfelijkheid op milieu
Indirect: Muzikale ouders beschikken over een aantal genen die ze
kunnen doorgeven aan hun kinderen, maar er is ook veel kans dat ze
hen ook een milieu zullen aanbieden waarin muziek centraal staat
(Genen zijn meebepalend voor het soort milieu-invloeden)
Direct: Iemand die van nature al muzikaal is heeft veel kans om
gevoeliger te zijn voor het soort prikkels die dat talent voeden,
waardoor die begunstigde omgevingsinvloeden meer impact zullen
hebben op hem dan op anderen die in dezelfde omgeving vertoeven
o Invloed van milieu op erfelijkheid
Hoe kan omgeving een impact hebben op iemands erfelijkheid?
Ontstaan erfelijke mutaties (uv-stralen of voeding kunnen
structuurveranderingen veroorzaken)
Minder drastische wijze invloed op erfelijkheid: Genen kunnen aan- of
uitgezet worden en milieu speelt daar een beslissende rol in.
- Zelfsturing
o Veel psychologen zijn van oordeel dat de mens meer is dan een eenvoudig
snijpunt van erfelijke en milieudeterminanten en dat hij ook zelf mee richting
kan geven aan zijn ontwikkeling: Zelfbepaling, persoonlijke vrijheid, eigen
verantwoordelijkheid van het individu
o Filosofische discussie
Subjectieve vrijheidsgevoel
Onverwachte wendingen van de mens
2 Samenvatting Ontwikkelingspsychologie 2019-2020
,Twee fundamentele ontwikkelingstheorieën:
- Erikson
o 8 verschillende levensfasen
Elke fase heeft een tegenpolig kernconflict
Oraal sensorisch: Vertrouwen vs. wantrouwen
Anaal masculair: Autonomie vs. Schaamte en twijfel
Latentiestadium: Vlijt vs. minderwaardigheid
o Epigenetische ontwikkeling: Het leven ontwikkelt zich volgens een vast
basisschema. de fasen volgen elkaar op in een vaste volgorde en met een
vast ritme; alleen de concrete invulling wordt beïnvloed door de sociale en
culturele context waarin het individu opgroeit en door de sterkte van het ego.
- Piaget
o De eigenlijke ontwikkeling
o In de loop van het leven zullen er drie verschillende vormen van cognitief
functioneren verschijnen
Gedragsniveau
Concrete gedachte-inhouden
Abstract denken
Ontwikkelingsstadia van Piaget
Sensomotorisch stadium (0-2 jaar)
- Motorisch omgaan met zintuigelijke omgeving
- Geen denken
- Ongecoördineerde reacties die hun doel voorbijschieten
- Schema’s
o Hun schema’s gaan baby’s telkens meer toepassen in nieuwe situaties
(assimilatie): Als het kind wakker ligt, kijkt hij naar alles wat te zien is en het
zuigt ook op alles wat de mond raakt. Al assimilerend gaat hij de schama’s
gaan aanpassen aan het uitzicht van de objecten waarop ze gericht zijn
(accommodatie): Het kijken naar dingen veraf of dichtbij vergt aanpassing van
de ooglens en het zuigen verloopt ook anders wanneer het dekentje de lippen
raakt of als het om een rammelaar of fopspeen gaat
o Er bereikt een equilibrium/evenwicht tussen assimilatie en accommodatie (1,5
– 2jaar)
- Aangeboren organisatie
o Aparte schema’s doen samenwerken (Iets leuks zien ernaar grijpen
zuigen)
Pre-operationeel stadium (2-7 jaar)
- Kind heeft al voorstellingen, maar nog geen operaties uitvoeren (logische
bewerkingen zijn er niet)
- Symbolisch gedrag/ symbolische voorstellingen
- Denken: egocentrisch, gecentreerd, irreversibel en statisch
o Irreversibel: handen voor ogen houden kind denk dat het verstopt is, of bad
loopt leeg en kind denkt dat het meegezogen zal worden
Concreet operationeel stadium (7-11 jaar)
- Denken: minder egocentrisch, decentratie
- Meer inzicht in tijd (uren, maanden, dagen..)
3 Samenvatting Ontwikkelingspsychologie 2019-2020
, - Ruimtelijke organisatie: Hiërarchische organisatie van gemeenten, landen en
werelddelen
- Logische bewerkingen
o Bv van korsten krijg je borsten kind denkt: klopt niet want papa heeft geen
borsten
- Beperkt tot concreet materiaal
o Bv stel je voor dat alle melkgevende dieren groen zijn koe is groen
zogezegd dan vraag je welke kleur een koe heeft en een kind zal wit-zwart
antwoorden
Formeel operationeel stadium (vanaf 11 jaar)
- Abstract-logisch denken heeft de hoogste vorm van cognitief functioneren bereikt
- Wetenschappelijk denken
Uitrusting van een pasgeborene of neonatus: Een aantal fysiologische mechanismen om in
leven te blijven. Ook beschikt een pasgeborene over een aantal aanpassingsmechanismen
waarmee het de prikkels weet te ordenen en er zo kan op reageren: Zijn zintuigen
functioneren en maken het mogelijk om bepaalde indrukken op te vangen van de omgeving
waarin het terechtkwam. Daarnaast beschikken ze over een reeks mototrische reactiewijzen
die behulpzaam zijn bij voeding, maar waarmee het ook aandacht en zorg van volwassene
naar zich toe kan halen
Leerplicht:
- Vanaf 1 september van het kalenderjaar waarin een kind zes jaar wordt is er
leerplicht
o Dit is niet hetzelfde als schoolplicht. Je kan dus ook thuisonderwijs volgen
- Schoolrijpheid:
o Het kind bezit de kennis, vaardigheden en houdingen om het eerste leerjaar
succesvol te kunnen starten
- Voorwaarden:
o Lichamelijk
Gezond
Gezicht en gehoor
Oog-hand coördinatie
Bij lichamelijke beperking
M-decreet
Buitengewoon onderwijs
o Sociaal-en dynamisch affectief
Staat open voor nieuwe contacten
Goede werkhouding en taakgerichtheid
Kan om met mislukkingen
o Cognitief
Minimaal intelligentieniveau
Taalkennis
Bezorgdheid om vluchtelingen
Aandacht en concentratie
o De specifieke lees-reken en schrijfvoorwaarden
4 Samenvatting Ontwikkelingspsychologie 2019-2020
