SAMENVATTING HISTOLOGIE
EN FYSIOLOGIE VAN DE
GEWERVELDE DIEREN
,Inhoudsopgave
Hoe leer ik het ................................................................................................................................................ 4
Histologie ....................................................................................................................................................... 5
Technieken ......................................................................................................................................................... 5
Epitheelweefsels ................................................................................................................................................. 6
Epitheelcellen ................................................................................................................................................ 6
Classificatie v epithelia .................................................................................................................................. 8
Histofysiologie ............................................................................................................................................. 10
Bindweefsels .................................................................................................................................................... 12
Inleiding ....................................................................................................................................................... 12
Extracellulaire matrix .................................................................................................................................. 12
Cellen vh bindweefsel ................................................................................................................................. 14
Bindweefseltypen ........................................................................................................................................ 16
Vetweefsels ...................................................................................................................................................... 17
Inleiding ....................................................................................................................................................... 17
Univacuolair vetweefsel .............................................................................................................................. 17
Plurivacuolair vetweefsel ............................................................................................................................ 17
Spierweefsels.................................................................................................................................................... 18
Inleiding ....................................................................................................................................................... 18
Skeletspierweefsel ...................................................................................................................................... 18
Hartspierweefsel ......................................................................................................................................... 21
Glad spierweefsel ........................................................................................................................................ 21
Kraakbeen ........................................................................................................................................................ 23
Inleiding ....................................................................................................................................................... 23
Hyalien kraakbeen ....................................................................................................................................... 24
Elastisch kraakbeen ..................................................................................................................................... 25
Vezelig kraakbeen ....................................................................................................................................... 25
Botweefsels ...................................................................................................................................................... 26
Inleiding ....................................................................................................................................................... 26
Botcellen ..................................................................................................................................................... 26
Botmatrix..................................................................................................................................................... 27
Periost & endost .......................................................................................................................................... 27
Soorten botweefsel ..................................................................................................................................... 28
Histogenese ................................................................................................................................................. 28
Gewrichten .................................................................................................................................................. 30
Basisprincipes fysiologie...............................................................................Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.
Fysica van de beeldvorming ......................................................................................................................... 31
Inleiding............................................................................................................................................................ 31
Hoorcollege 1 ................................................................................................................................................... 31
Lenzen en lichtstralen ................................................................................................................................. 31
Bouw en werking van de lichtmicroscoop (deel 1) ..................................................................................... 33
Hoorcollege 2 ................................................................................................................................................... 36
Bouw en werking van de lichtmicroscoop (deel 2) ..................................................................................... 36
Van golvenmodel (terug) naar geometrische optica ................................................................................... 36
Diffractie en interferentie ........................................................................................................................... 36
, Resolutie van een microscoop .................................................................................................................... 37
Het electromagnetische spectrum .............................................................................................................. 38
Functionele histologie .................................................................................................................................. 39
1. Circulatiesystemen ....................................................................................................................................... 39
Lichaamsvloeistoffen................................................................................................................................... 39
Bloedvaten .................................................................................................................................................. 39
Bloed & bloedcellen .................................................................................................................................... 41
2. Excretie – Nier .............................................................................................................................................. 44
Functie ......................................................................................................................................................... 44
Productie van urine ..................................................................................................................................... 44
Lichaampje v malpighi ................................................................................................................................. 45
Tubuli........................................................................................................................................................... 45
3. Het GI stelsel ................................................................................................................................................ 47
Slokdarm ..................................................................................................................................................... 48
Maag............................................................................................................................................................ 48
Dunne darm ................................................................................................................................................ 49
Dikke darm .................................................................................................................................................. 50
4. Zenuwweefsel............................................................................................................................................... 51
Neuronen & gliacellen ................................................................................................................................. 51
Centraal ZS .................................................................................................................................................. 53
Perifeer ZS ................................................................................................................................................... 53
5. Respiratoir stelsel ......................................................................................................................................... 54
Ventilatie en gasuitwisseling ....................................................................................................................... 54
Geleidende deel .......................................................................................................................................... 54
Respiratoire deel ......................................................................................................................................... 55
Fysiologie ..................................................................................................................................................... 56
1. Circulatie ...................................................................................................................................................... 56
Plaatsen van uitwisseling: de noodzaak van circulatie ................................................................................ 56
Diversiteit aan circulatiesystemen .............................................................................................................. 56
Het circulatiesysteem van vertebraten ....................................................................................................... 56
Inzoomen op het zoogdierhart .................................................................................................................... 58
Bloedvaten: bloedsomloop en bloeddruk ................................................................................................... 58
Het lymfevatenstelsel.................................................................................................................................. 59
Cardiovasculaire ziektes .............................................................................................................................. 59
2. Excretie & osmoregulatie ............................................................................................................................. 60
Osmoregulatie ............................................................................................................................................. 60
Stikstofhoudende afvalstoffen .................................................................................................................... 61
Excretiesystemen ........................................................................................................................................ 62
3. Spijsvertering................................................................................................................................................ 64
De behoefte aan voeding ............................................................................................................................ 64
De verwerking van voedsel ......................................................................................................................... 64
Het spijsverteringsstelsel bij zoogdieren ..................................................................................................... 65
Evolutionaire adaptaties van spijsverteringsstelsels bij vertebraten .......................................................... 67
4. Zenuwstelsel ................................................................................................................................................. 69
Structuur en evolutie van zenuwstelsels ..................................................................................................... 69
Vertebratenhersenen .................................................................................................................................. 70
Opslag en organisatie van informatie ......................................................................................................... 72
Aandoeningen van het zenuwstelsel........................................................................................................... 73
5. Gasuitwisseling ............................................................................................................................................ 74
Enkele basisbegrippen................................................................................................................................. 74
,Gasuitwisseling in verschillende milieus ..................................................................................................... 74
Kieuwen bij vissen ....................................................................................................................................... 74
Longen bij vertebraten ................................................................................................................................ 75
Controle van de ademhaling bij mensen ..................................................................................................... 77
Ademhalingspigmenten .............................................................................................................................. 77
Aanpassingen aan duiken en hypoxie ......................................................................................................... 77
,Hoe leer ik het
Documenten:
• Ppt’s + notities
• Leidraad
• Samenvatting
• Handboek: Junqueira’s functionele histologie
• Practicums
• Alle extra doc vd werkzittingen
Studiepunten: 9
,Histologie
Prof. dr. M. Van Steenberge
Technieken
Weefselvoorbereiding
• Fixatie (legt het metabolisme stil)
• Inbedding (in parafine)
• Snijden
• Kleuren
• Monteren => “preparaatje”
Lichtmicroscopen
Vooral gekleurd è soms n mogelijk è weefsels/ cellen dood
Oplossing : 2 methodes
• Fasecontrast
• interferentiecontrast
Kleuringen
• HE
• PAS
• Giesma
,Epitheelweefsels
• Bedekt lichaamsopp. & inwendige holtes
• Bescherming onderliggende weefsels
• Regulatie v opname & afgifte stoffen
• 1 of meer lagen met intercellulaire verbindingen
• 3 soorten:
o Endoderm è ademhalingsorganen & spijsverteringskanalen
o Ectoderm è huid, mond, neus & anus
o Mesoderm è rond de lichaamsholten & bloedvaten
Epitheelcellen
Struct. die rol spelen bij samenhang epitheelcellen:
• Zonula occludens
o Voorkomt passief transport tss cellen door
(n sterk)
• Zonula adhaerens
o Stevige verankering
• Maculae adherentes
o Via koppeling aan intermediaire filamenten
è sterke verankeringspt.
• Nexusverbindingen
o Intracellulaire transportkanalen (vloei &
moleculen)
• Hemidesmosomen è verankerd aan lamina
basalis
Basaalmembraan (basolateraal/abluminaal)
= Dunne grenslaag v extracellulair materiaal dat verbinding vormt tss onderliggend
bindweefsel
à Microscopisch beeld: 3 lagen:
• Dunne lamina basalis
o Lamina densa è centraalgelegen (collageen type IV & proteoglycanen)
o Lamina lucida è ad bovenzijde (glycoproteïne laminine)
• Aansluitende lamina reticularis met collagene vezels
è Allemaal dr epitheelcellen zelf gevormd
Afhankelijk vd plaats ih lichaam è andere opbouw è lamina basalis verschillende functies:
• Hechtende fct
• Filterfct vr uitwisseling v macromoleculen tss epitheel & bindweefsel
• Regulerende fct over celdelingsactiviteit & differentiatie v epitheelcellen (dr binding v
groeifactoren)
,Intercellulaire verbindingen
Ook andere cellen knn tot grotere complexen aaneensluiten dmv:
• Occludensverbindingen (afsluiten intercellulaire ruimten)
o Zonula occludens
§ Stoffen die passeren dr transcellulair transport
• Adhaerensverbindingen (aanhechting)
o Zonula adhaerens
§ Ondersteund dr cadherinen (=transmembrane adhesiemoleculen) ook
cell adhesion molecules die via actinefilamenten verbonden zijn aan
terminal web
o Macula adhaerens
§ Desmogleïnen(=cadherine)hechten aan mekaar è mech. Stabiliteit
• Nexusverbindingen (communicatie)
§ Intermembraneuze eiwitpartikels (=connexon) sluiten op mekaar aan
è communicatiekanaaltjes
Versch. benamingen bij versch. vormen v verbindingen onafhankelijk vd fct.:
• Ronde/puntvormige verbindingen è op 1 pt (macula)
• Bandvormige structuur è rond hele cel (zonula)
• Onregelmatige verbreide verbinding (fascia)
Celoppervlakspecialisaties
• Microvilli
o Uitsteeksels plasmamembraan
o Vergroten opp è stofwisseling
bevorderen
o Bedekt met beschermlaag (=glycocalyx)
o Borstelzoom è actinemicrofilamenten
• Stereociliën
o Microvilli, maar langer & meer vertakt
o Organen met zintuigfct
• Ciliën
o Uitsteeksels opp v epitheelcellen
o Slagbeweging è verplaatst vloei/slijm
o 9x2+2 microtubuli & vast op centriool
• Flagellen
o Ciliën maar langer & ander
slagpatroon
,Classificatie v epithelia
Obv vorm & fct ingedeeld in 2 groepen:
1 Bedekkend epitheel
è 1/meer lagen die lichaamsopp/inwendige holte bekleden
Ingedeeld obv:
• # cellagen
o Vorm
• Eenlagig epitheel è opname/afgifte stoffen vergemakkelijken
o Plaveisel epitheel (plat)
§ longblaasjes
o Kubisch epitheel
§ Afvoergangen v vele klieren
o Cillindrisch epitheel
§ Dunne darm
o Meerrijig epitheel
§ Kernen op verschillende niveaus
§ Grotere luchtwegen
• Meerlagig epitheel è beschermen
o Verhoornend plaveiselepitheel
§ Onderste laag basale cellen è dochtercellen schuiven telkens door
§ Epidermis
o Niet-verhoornend plaveiselepitheel
§ Bovenste laag è levende afgeplatte cellen
§ Inwendige vochtige holtes(mond,vagina,…)
o Kubisch epitheel
§ Zweetklieren
o Cilindrisch epitheel
§ Bindvlies vh oog
o Overgangsepitheel/urotheel
§ Bovenste laag è overkoepelende paraplucellen
§ Urinewegen
Microscopische
fotos:
Plaveiselepitheel Kubisch epitheel Meerrijig epitheel
Afgeplatte cellen Even hoog/breed n alle cellen tot opp
, Cilindrisch epitheel Plaveisel epitheel Overgangsepitheel
Hoger dan breed b: verhoornend c: niet-verhoornend Paraplucellen
2 klierepitheel
Productie v vloeibaar secreet, ingedeeld obv:
• Bouw, Ontstaanswijze, Secreet & Wijze waarop secretieprod. cel verlaten
Bouw
Eencellige klieren:
Bv. slijmbekercel
Meercellige klieren:
• Exocriene
o Secretoir deel met kliercellen (prod. maken & uitscheiden)
o Klierafvoergang (secreet afgevoerd naar lumen)
EN FYSIOLOGIE VAN DE
GEWERVELDE DIEREN
,Inhoudsopgave
Hoe leer ik het ................................................................................................................................................ 4
Histologie ....................................................................................................................................................... 5
Technieken ......................................................................................................................................................... 5
Epitheelweefsels ................................................................................................................................................. 6
Epitheelcellen ................................................................................................................................................ 6
Classificatie v epithelia .................................................................................................................................. 8
Histofysiologie ............................................................................................................................................. 10
Bindweefsels .................................................................................................................................................... 12
Inleiding ....................................................................................................................................................... 12
Extracellulaire matrix .................................................................................................................................. 12
Cellen vh bindweefsel ................................................................................................................................. 14
Bindweefseltypen ........................................................................................................................................ 16
Vetweefsels ...................................................................................................................................................... 17
Inleiding ....................................................................................................................................................... 17
Univacuolair vetweefsel .............................................................................................................................. 17
Plurivacuolair vetweefsel ............................................................................................................................ 17
Spierweefsels.................................................................................................................................................... 18
Inleiding ....................................................................................................................................................... 18
Skeletspierweefsel ...................................................................................................................................... 18
Hartspierweefsel ......................................................................................................................................... 21
Glad spierweefsel ........................................................................................................................................ 21
Kraakbeen ........................................................................................................................................................ 23
Inleiding ....................................................................................................................................................... 23
Hyalien kraakbeen ....................................................................................................................................... 24
Elastisch kraakbeen ..................................................................................................................................... 25
Vezelig kraakbeen ....................................................................................................................................... 25
Botweefsels ...................................................................................................................................................... 26
Inleiding ....................................................................................................................................................... 26
Botcellen ..................................................................................................................................................... 26
Botmatrix..................................................................................................................................................... 27
Periost & endost .......................................................................................................................................... 27
Soorten botweefsel ..................................................................................................................................... 28
Histogenese ................................................................................................................................................. 28
Gewrichten .................................................................................................................................................. 30
Basisprincipes fysiologie...............................................................................Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.
Fysica van de beeldvorming ......................................................................................................................... 31
Inleiding............................................................................................................................................................ 31
Hoorcollege 1 ................................................................................................................................................... 31
Lenzen en lichtstralen ................................................................................................................................. 31
Bouw en werking van de lichtmicroscoop (deel 1) ..................................................................................... 33
Hoorcollege 2 ................................................................................................................................................... 36
Bouw en werking van de lichtmicroscoop (deel 2) ..................................................................................... 36
Van golvenmodel (terug) naar geometrische optica ................................................................................... 36
Diffractie en interferentie ........................................................................................................................... 36
, Resolutie van een microscoop .................................................................................................................... 37
Het electromagnetische spectrum .............................................................................................................. 38
Functionele histologie .................................................................................................................................. 39
1. Circulatiesystemen ....................................................................................................................................... 39
Lichaamsvloeistoffen................................................................................................................................... 39
Bloedvaten .................................................................................................................................................. 39
Bloed & bloedcellen .................................................................................................................................... 41
2. Excretie – Nier .............................................................................................................................................. 44
Functie ......................................................................................................................................................... 44
Productie van urine ..................................................................................................................................... 44
Lichaampje v malpighi ................................................................................................................................. 45
Tubuli........................................................................................................................................................... 45
3. Het GI stelsel ................................................................................................................................................ 47
Slokdarm ..................................................................................................................................................... 48
Maag............................................................................................................................................................ 48
Dunne darm ................................................................................................................................................ 49
Dikke darm .................................................................................................................................................. 50
4. Zenuwweefsel............................................................................................................................................... 51
Neuronen & gliacellen ................................................................................................................................. 51
Centraal ZS .................................................................................................................................................. 53
Perifeer ZS ................................................................................................................................................... 53
5. Respiratoir stelsel ......................................................................................................................................... 54
Ventilatie en gasuitwisseling ....................................................................................................................... 54
Geleidende deel .......................................................................................................................................... 54
Respiratoire deel ......................................................................................................................................... 55
Fysiologie ..................................................................................................................................................... 56
1. Circulatie ...................................................................................................................................................... 56
Plaatsen van uitwisseling: de noodzaak van circulatie ................................................................................ 56
Diversiteit aan circulatiesystemen .............................................................................................................. 56
Het circulatiesysteem van vertebraten ....................................................................................................... 56
Inzoomen op het zoogdierhart .................................................................................................................... 58
Bloedvaten: bloedsomloop en bloeddruk ................................................................................................... 58
Het lymfevatenstelsel.................................................................................................................................. 59
Cardiovasculaire ziektes .............................................................................................................................. 59
2. Excretie & osmoregulatie ............................................................................................................................. 60
Osmoregulatie ............................................................................................................................................. 60
Stikstofhoudende afvalstoffen .................................................................................................................... 61
Excretiesystemen ........................................................................................................................................ 62
3. Spijsvertering................................................................................................................................................ 64
De behoefte aan voeding ............................................................................................................................ 64
De verwerking van voedsel ......................................................................................................................... 64
Het spijsverteringsstelsel bij zoogdieren ..................................................................................................... 65
Evolutionaire adaptaties van spijsverteringsstelsels bij vertebraten .......................................................... 67
4. Zenuwstelsel ................................................................................................................................................. 69
Structuur en evolutie van zenuwstelsels ..................................................................................................... 69
Vertebratenhersenen .................................................................................................................................. 70
Opslag en organisatie van informatie ......................................................................................................... 72
Aandoeningen van het zenuwstelsel........................................................................................................... 73
5. Gasuitwisseling ............................................................................................................................................ 74
Enkele basisbegrippen................................................................................................................................. 74
,Gasuitwisseling in verschillende milieus ..................................................................................................... 74
Kieuwen bij vissen ....................................................................................................................................... 74
Longen bij vertebraten ................................................................................................................................ 75
Controle van de ademhaling bij mensen ..................................................................................................... 77
Ademhalingspigmenten .............................................................................................................................. 77
Aanpassingen aan duiken en hypoxie ......................................................................................................... 77
,Hoe leer ik het
Documenten:
• Ppt’s + notities
• Leidraad
• Samenvatting
• Handboek: Junqueira’s functionele histologie
• Practicums
• Alle extra doc vd werkzittingen
Studiepunten: 9
,Histologie
Prof. dr. M. Van Steenberge
Technieken
Weefselvoorbereiding
• Fixatie (legt het metabolisme stil)
• Inbedding (in parafine)
• Snijden
• Kleuren
• Monteren => “preparaatje”
Lichtmicroscopen
Vooral gekleurd è soms n mogelijk è weefsels/ cellen dood
Oplossing : 2 methodes
• Fasecontrast
• interferentiecontrast
Kleuringen
• HE
• PAS
• Giesma
,Epitheelweefsels
• Bedekt lichaamsopp. & inwendige holtes
• Bescherming onderliggende weefsels
• Regulatie v opname & afgifte stoffen
• 1 of meer lagen met intercellulaire verbindingen
• 3 soorten:
o Endoderm è ademhalingsorganen & spijsverteringskanalen
o Ectoderm è huid, mond, neus & anus
o Mesoderm è rond de lichaamsholten & bloedvaten
Epitheelcellen
Struct. die rol spelen bij samenhang epitheelcellen:
• Zonula occludens
o Voorkomt passief transport tss cellen door
(n sterk)
• Zonula adhaerens
o Stevige verankering
• Maculae adherentes
o Via koppeling aan intermediaire filamenten
è sterke verankeringspt.
• Nexusverbindingen
o Intracellulaire transportkanalen (vloei &
moleculen)
• Hemidesmosomen è verankerd aan lamina
basalis
Basaalmembraan (basolateraal/abluminaal)
= Dunne grenslaag v extracellulair materiaal dat verbinding vormt tss onderliggend
bindweefsel
à Microscopisch beeld: 3 lagen:
• Dunne lamina basalis
o Lamina densa è centraalgelegen (collageen type IV & proteoglycanen)
o Lamina lucida è ad bovenzijde (glycoproteïne laminine)
• Aansluitende lamina reticularis met collagene vezels
è Allemaal dr epitheelcellen zelf gevormd
Afhankelijk vd plaats ih lichaam è andere opbouw è lamina basalis verschillende functies:
• Hechtende fct
• Filterfct vr uitwisseling v macromoleculen tss epitheel & bindweefsel
• Regulerende fct over celdelingsactiviteit & differentiatie v epitheelcellen (dr binding v
groeifactoren)
,Intercellulaire verbindingen
Ook andere cellen knn tot grotere complexen aaneensluiten dmv:
• Occludensverbindingen (afsluiten intercellulaire ruimten)
o Zonula occludens
§ Stoffen die passeren dr transcellulair transport
• Adhaerensverbindingen (aanhechting)
o Zonula adhaerens
§ Ondersteund dr cadherinen (=transmembrane adhesiemoleculen) ook
cell adhesion molecules die via actinefilamenten verbonden zijn aan
terminal web
o Macula adhaerens
§ Desmogleïnen(=cadherine)hechten aan mekaar è mech. Stabiliteit
• Nexusverbindingen (communicatie)
§ Intermembraneuze eiwitpartikels (=connexon) sluiten op mekaar aan
è communicatiekanaaltjes
Versch. benamingen bij versch. vormen v verbindingen onafhankelijk vd fct.:
• Ronde/puntvormige verbindingen è op 1 pt (macula)
• Bandvormige structuur è rond hele cel (zonula)
• Onregelmatige verbreide verbinding (fascia)
Celoppervlakspecialisaties
• Microvilli
o Uitsteeksels plasmamembraan
o Vergroten opp è stofwisseling
bevorderen
o Bedekt met beschermlaag (=glycocalyx)
o Borstelzoom è actinemicrofilamenten
• Stereociliën
o Microvilli, maar langer & meer vertakt
o Organen met zintuigfct
• Ciliën
o Uitsteeksels opp v epitheelcellen
o Slagbeweging è verplaatst vloei/slijm
o 9x2+2 microtubuli & vast op centriool
• Flagellen
o Ciliën maar langer & ander
slagpatroon
,Classificatie v epithelia
Obv vorm & fct ingedeeld in 2 groepen:
1 Bedekkend epitheel
è 1/meer lagen die lichaamsopp/inwendige holte bekleden
Ingedeeld obv:
• # cellagen
o Vorm
• Eenlagig epitheel è opname/afgifte stoffen vergemakkelijken
o Plaveisel epitheel (plat)
§ longblaasjes
o Kubisch epitheel
§ Afvoergangen v vele klieren
o Cillindrisch epitheel
§ Dunne darm
o Meerrijig epitheel
§ Kernen op verschillende niveaus
§ Grotere luchtwegen
• Meerlagig epitheel è beschermen
o Verhoornend plaveiselepitheel
§ Onderste laag basale cellen è dochtercellen schuiven telkens door
§ Epidermis
o Niet-verhoornend plaveiselepitheel
§ Bovenste laag è levende afgeplatte cellen
§ Inwendige vochtige holtes(mond,vagina,…)
o Kubisch epitheel
§ Zweetklieren
o Cilindrisch epitheel
§ Bindvlies vh oog
o Overgangsepitheel/urotheel
§ Bovenste laag è overkoepelende paraplucellen
§ Urinewegen
Microscopische
fotos:
Plaveiselepitheel Kubisch epitheel Meerrijig epitheel
Afgeplatte cellen Even hoog/breed n alle cellen tot opp
, Cilindrisch epitheel Plaveisel epitheel Overgangsepitheel
Hoger dan breed b: verhoornend c: niet-verhoornend Paraplucellen
2 klierepitheel
Productie v vloeibaar secreet, ingedeeld obv:
• Bouw, Ontstaanswijze, Secreet & Wijze waarop secretieprod. cel verlaten
Bouw
Eencellige klieren:
Bv. slijmbekercel
Meercellige klieren:
• Exocriene
o Secretoir deel met kliercellen (prod. maken & uitscheiden)
o Klierafvoergang (secreet afgevoerd naar lumen)
