ONTWIKKELINGSPSYCHOPATHOLOGIE
CLASSIFICATIE ▪ classificeren
▪ DSM-5
▪ ≠ diagnostiek
DIAGNOSTIEK ▪ methoden – instrumenten
▪ betrouwbaarheid – validiteit
▪ inflatie officiële diagnoses PS
EPIDEMIOLOGIE ▪ prevalentie
▪ incidentie
THEORIEËN OVER ONTWIKKELING ▪ bio-ecologisch systeemmodel
▪ theorie ontwikkelingsopgaven & opvoedingstaken
▪ theorie risico- & beschermingsfactoren
▪ ontwikkelingstrajecten
▪ preventie
STOORNISSEN
ANGSTSTOORNISSEN ▪ normale ontwikkeling angst
▪ angststoornissen
OBSESSIEF COMPULSIEVE STOORNIS ▪ obsessief compulsieve stoornis
POSTTRAUMATISCHE STRESSSTOORNIS ▪ psychotrauma
▪ trauma- en stressor-gerelateerde stoornissen
▪ prevalentie - verloop - co-morbiditeit
▪ risicofactoren
▪ verwerking
ONTWIKKELINGSTRAUMA ▪ ontwikkelingstrauma
▪ trauma- en stressorgerelateerde stoornissen
• hechtingsstoornissen
▪ brein
▪ behandeling
▪ EMDR
STEMMING(SSTOORNISSEN) ▪ normale ontwikkeling stemming / emotie
▪ stemmingsstoornissen
▪ prevalentie
▪ risicofactoren
▪ risico voor verdere ontwikkeling
▪ behandeling / preventie
EETSTOORNISSEN ▪ anorexia nervosa
▪ boulimia nervosa
▪ eetbuistoornis
▪ oorzaken
▪ behandeling
MIDDELGERELATEERDE EN ▪ ontstaan
VERSLAVINGSSTOORNISSEN ▪ proces
▪ factoren
▪ MMM-model
▪ alcohol
PSYCHOTISCHE STOORNISSEN BIJ ▪ normale ontwikkeling logisch redeneren - stemmen horen
JONGEREN ▪ psychotische stoornissen
• wanen - hallucinaties - gedesorganiseerd spreken
• schizofrenie - andere psychotische stoornissen
• beloop schizofrenie
▪ differentiaaldiagnose - comorbiditeit - prevalentie
▪ verklaringsmodel
▪ risico voor verdere ontwikkeling
▪ behandeling
GENDERIDENTITEITSSTOORNIS EN ▪ genderdysforie
PERSOONLIJKHEIDSSTOORNISSEN • genderontwikkeling
• genderdysforie
• behandeling
▪ persoonlijkheidsstoornissen
• persoonlijkheid(sstoornissen)
• borderline persoonlijkheidsstoornis
SUÏCIDALITEIT BIJ KINDEREN EN JONGEREN ▪ ontwikkeling doodsbesef
▪ begrippen
▪ cijfers
▪ verklarende factoren
▪ risicogroepen
▪ preventie - hulpverlening
, PSYCHOPATHOLOGIE
ONTWIKKELINGSPSYCHOPATHOLOGIE
ontwikkelingspsychopathologie
ontwikkelings psycho patho (pathos) logie (logos)
ontstaan - verloop geestelijk lijden denken over
studie ontstaan en verloop psychische stoornissen
continuüm
normaal abnormaal
onvrijheid (gevangen in gedrag)
belemmeren ontwikkeling
realiseren ontwikkelingsopgaven
• uitzonderlijk • subjectief ervaren van lijden
afwijking statistisch gemiddelde bij zichzelf - bij ander
• afwijking norm MAAR lijden als deel v/h leven
MY norm - REL norm pathologiseren / medicaliseren lijden
• conformeren aan maatschappij • ongepast / contraproductief gedrag
disfunctioneren bv. sociale fobie
// dominante functioneringsmodel MY • vanuit juridisch standpunt
• foute interpretatie realiteit bv. pedofilie
bv. hallucinaties
integratie wetenschappelijke disciplines / theorieën
diagnostiek classificatie
algemene psychologie Wat is er aan de hand?
ontwikkelingspsychologie • normale ontwikkeling bepaald gebied
klinische psychologie • onderscheidende kenmerken stoornissen
(ortho)pedagogie Hoe is dit zo gekomen?
biologie • risico- & beschermende factoren
(kinder)psychiatrie Wat kunnen we eraan doen?
sociologie • voorkomen / behandelen
culturele antropologie Hoe zal het verder gaan?
epidemiologie
wisselwerking (dynamische kijk) / non-deterministische visie
vroegere ervaringen actuele gedrag kind
waarnemen ontwikkelingsbenadering
interpreteren gedragsmogelijkheden veranderen
handelen invloed andere functies
eisen huidige situatie hele persoon veranderen
anders ervaren
correctie op vorige ervaring
beïnvloedende factoren
gedrag sociale - culturele - maatschappelijke omgeving
// (ontwikkelings)leeftijd kind ▪ factoren uit omgeving kind
// achterliggende culturele opvattingen gezin, leeftijdsgenoten, school, media, CUL & MY normen
// uniek kind (met psychische stoornis) (bio-ecologische systeemtheorie Bronfenbrenner)
▪ factoren eigen aan kind
leeftijd, sekse, intelligentie, zelfbeeld, coping
vaardigheden, fysieke mogelijkheden / beperkingen
▪ factoren verleden & huidige toestand
unieke combinatie factoren
unieke verschijningsvorm psychische stoornis
1
,≠
psychiatrie
- iatrein (genezen)
= toegepaste wetenschap // medisch model
▪ (effecten) hulpverlening aan mensen met psychische stoornissen
praktijk: handelen / omgaan met mens met psychische problemen
psycholoog psychiater psychotherapeut
= = =
CLASSIFICATIE
classificeren
object / persoon / situatie herkennen patronen definiëren - ordenen benoemen indelen in categorie (clusteren)
menselijke behoefte ordening inkomende stimuli
classificatiesysteem
▪ basis van WET
o onderscheid verschijnselen
o overeenkomsten
o nieuwe verschijnselen kunnen indelen
o criteria categorieën van elkaar onderscheiden
▪ indeling
categoriaal dimensionaal
mate waarin (licht – matig – ernstig)
▪ ja / nee ▪ aantal symptomen
▪ continuüm
▪ …
afwijkende emoties - gedachten – gedrag
▪ groeperen ▪ onbewust EIG toedienen aan categorie
gemeenschappelijke factoren EIG inherent aan personen categorie
▪ COMMU tussen hulpverleners ▪ onbewust verklaringen EIG zoeken
▪ beslissingen – voorspellingen verklaringen feitelijk getoetst
oorzaken ▪ etikettering klinische psychologie
verloop stigmatisering
behandeling
differentiaaldiagnose comorbiditeit
symptomen gelijktijdig voorkomen meerdere stoornissen
mogelijke alternatieve diagnose voor PS ▪ PS + PS …
▪ PS + somatische problemen
DSM-5 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders)
classificatiesysteem
▪ categorieën: wel / niet hebben van PS
o symptoom syndroom
LET OP: hulpmiddel i.p.v. ‘Bijbel’ - medicalisering – ‘iedereen heeft een stoornis’, afspraak VS WET?
2
, ≠
met elkaar verweven
classificatie diagnostiek
mate ernst - ontstaan - blijven voortbestaan PS verklaren
WAT is er aan de hand? HOE is dat zo gekomen?
▪ algemene kennis ▪ specifieke kennis
beschrijvend verklarend
groepen individu
~ gedragskenmerken ~ meerdere niveaus persoon & context
relatief snel tijdrovend proces
= richting geven aan hulpverlening = voorwaardelijk voor hulpverlening
• erkenning / verklaring • eenvoudig stellen
problematiek • vals positieven
• toegang hulpverlening • identificatie diagnose
• NEG spiraal straffen • andere mogelijke
• kennis uitbreiding oorzaken on(der)belicht
• gemeenschappelijke • gaat levenslang mee
taal lotgenoten • medicatie
DIAGNOSTIEK
methoden – instrumenten
diagnostisch gesprek
▪ luisteren
▪ vragen stellen kennis / veronderstellingen toetsen
▪ observeren
▪ anamnese (klachtengeschiedenis)
o probleemanamnese
o gezinsanamnese (systeem kind)
o zelf- / autoanamnese (door kind verteld) verschillende verhalen en interpretaties
o heteroanamnese (anderen bevragen) breder zicht
diagnostisch interview
info verzamelen op uniforme / duidelijk omschreven wijze
observeren
▪ opzettelijk - doelgericht - systematisch waarnemen
psychodiagnostiek (psycholoog)
▪ gesprek
▪ vragenlijst
bv. CBCL, zelfinvullijsten
▪ test
bv. functietest (bv.. intelligentietest) - projectieve test
lichamelijk en somatisch onderzoek
onderliggende problemen uitsluiten
bv. voedings-, zindelijkheidsproblemen, eetstoornissen
bv. stemmingsstoornissen (schildklier)
betrouwbaarheid (nauwkeurigheid) validiteit (meten wat je wil weten)
▪ overeenstemming – standvastigheid ▪ meetresultaat juiste afspiegeling werkelijkheid
bv. interbeoordelaarsbetrouwbaarheid /
inter-observer-betrouwbaarheid
bv. test-hertest-betrouwbaarheid
inflatie officiële diagnoses PS
~ eis: officiële diagnose DSM-systeem
toegang hulpverlening / bijzonder onderwijs / …
3
CLASSIFICATIE ▪ classificeren
▪ DSM-5
▪ ≠ diagnostiek
DIAGNOSTIEK ▪ methoden – instrumenten
▪ betrouwbaarheid – validiteit
▪ inflatie officiële diagnoses PS
EPIDEMIOLOGIE ▪ prevalentie
▪ incidentie
THEORIEËN OVER ONTWIKKELING ▪ bio-ecologisch systeemmodel
▪ theorie ontwikkelingsopgaven & opvoedingstaken
▪ theorie risico- & beschermingsfactoren
▪ ontwikkelingstrajecten
▪ preventie
STOORNISSEN
ANGSTSTOORNISSEN ▪ normale ontwikkeling angst
▪ angststoornissen
OBSESSIEF COMPULSIEVE STOORNIS ▪ obsessief compulsieve stoornis
POSTTRAUMATISCHE STRESSSTOORNIS ▪ psychotrauma
▪ trauma- en stressor-gerelateerde stoornissen
▪ prevalentie - verloop - co-morbiditeit
▪ risicofactoren
▪ verwerking
ONTWIKKELINGSTRAUMA ▪ ontwikkelingstrauma
▪ trauma- en stressorgerelateerde stoornissen
• hechtingsstoornissen
▪ brein
▪ behandeling
▪ EMDR
STEMMING(SSTOORNISSEN) ▪ normale ontwikkeling stemming / emotie
▪ stemmingsstoornissen
▪ prevalentie
▪ risicofactoren
▪ risico voor verdere ontwikkeling
▪ behandeling / preventie
EETSTOORNISSEN ▪ anorexia nervosa
▪ boulimia nervosa
▪ eetbuistoornis
▪ oorzaken
▪ behandeling
MIDDELGERELATEERDE EN ▪ ontstaan
VERSLAVINGSSTOORNISSEN ▪ proces
▪ factoren
▪ MMM-model
▪ alcohol
PSYCHOTISCHE STOORNISSEN BIJ ▪ normale ontwikkeling logisch redeneren - stemmen horen
JONGEREN ▪ psychotische stoornissen
• wanen - hallucinaties - gedesorganiseerd spreken
• schizofrenie - andere psychotische stoornissen
• beloop schizofrenie
▪ differentiaaldiagnose - comorbiditeit - prevalentie
▪ verklaringsmodel
▪ risico voor verdere ontwikkeling
▪ behandeling
GENDERIDENTITEITSSTOORNIS EN ▪ genderdysforie
PERSOONLIJKHEIDSSTOORNISSEN • genderontwikkeling
• genderdysforie
• behandeling
▪ persoonlijkheidsstoornissen
• persoonlijkheid(sstoornissen)
• borderline persoonlijkheidsstoornis
SUÏCIDALITEIT BIJ KINDEREN EN JONGEREN ▪ ontwikkeling doodsbesef
▪ begrippen
▪ cijfers
▪ verklarende factoren
▪ risicogroepen
▪ preventie - hulpverlening
, PSYCHOPATHOLOGIE
ONTWIKKELINGSPSYCHOPATHOLOGIE
ontwikkelingspsychopathologie
ontwikkelings psycho patho (pathos) logie (logos)
ontstaan - verloop geestelijk lijden denken over
studie ontstaan en verloop psychische stoornissen
continuüm
normaal abnormaal
onvrijheid (gevangen in gedrag)
belemmeren ontwikkeling
realiseren ontwikkelingsopgaven
• uitzonderlijk • subjectief ervaren van lijden
afwijking statistisch gemiddelde bij zichzelf - bij ander
• afwijking norm MAAR lijden als deel v/h leven
MY norm - REL norm pathologiseren / medicaliseren lijden
• conformeren aan maatschappij • ongepast / contraproductief gedrag
disfunctioneren bv. sociale fobie
// dominante functioneringsmodel MY • vanuit juridisch standpunt
• foute interpretatie realiteit bv. pedofilie
bv. hallucinaties
integratie wetenschappelijke disciplines / theorieën
diagnostiek classificatie
algemene psychologie Wat is er aan de hand?
ontwikkelingspsychologie • normale ontwikkeling bepaald gebied
klinische psychologie • onderscheidende kenmerken stoornissen
(ortho)pedagogie Hoe is dit zo gekomen?
biologie • risico- & beschermende factoren
(kinder)psychiatrie Wat kunnen we eraan doen?
sociologie • voorkomen / behandelen
culturele antropologie Hoe zal het verder gaan?
epidemiologie
wisselwerking (dynamische kijk) / non-deterministische visie
vroegere ervaringen actuele gedrag kind
waarnemen ontwikkelingsbenadering
interpreteren gedragsmogelijkheden veranderen
handelen invloed andere functies
eisen huidige situatie hele persoon veranderen
anders ervaren
correctie op vorige ervaring
beïnvloedende factoren
gedrag sociale - culturele - maatschappelijke omgeving
// (ontwikkelings)leeftijd kind ▪ factoren uit omgeving kind
// achterliggende culturele opvattingen gezin, leeftijdsgenoten, school, media, CUL & MY normen
// uniek kind (met psychische stoornis) (bio-ecologische systeemtheorie Bronfenbrenner)
▪ factoren eigen aan kind
leeftijd, sekse, intelligentie, zelfbeeld, coping
vaardigheden, fysieke mogelijkheden / beperkingen
▪ factoren verleden & huidige toestand
unieke combinatie factoren
unieke verschijningsvorm psychische stoornis
1
,≠
psychiatrie
- iatrein (genezen)
= toegepaste wetenschap // medisch model
▪ (effecten) hulpverlening aan mensen met psychische stoornissen
praktijk: handelen / omgaan met mens met psychische problemen
psycholoog psychiater psychotherapeut
= = =
CLASSIFICATIE
classificeren
object / persoon / situatie herkennen patronen definiëren - ordenen benoemen indelen in categorie (clusteren)
menselijke behoefte ordening inkomende stimuli
classificatiesysteem
▪ basis van WET
o onderscheid verschijnselen
o overeenkomsten
o nieuwe verschijnselen kunnen indelen
o criteria categorieën van elkaar onderscheiden
▪ indeling
categoriaal dimensionaal
mate waarin (licht – matig – ernstig)
▪ ja / nee ▪ aantal symptomen
▪ continuüm
▪ …
afwijkende emoties - gedachten – gedrag
▪ groeperen ▪ onbewust EIG toedienen aan categorie
gemeenschappelijke factoren EIG inherent aan personen categorie
▪ COMMU tussen hulpverleners ▪ onbewust verklaringen EIG zoeken
▪ beslissingen – voorspellingen verklaringen feitelijk getoetst
oorzaken ▪ etikettering klinische psychologie
verloop stigmatisering
behandeling
differentiaaldiagnose comorbiditeit
symptomen gelijktijdig voorkomen meerdere stoornissen
mogelijke alternatieve diagnose voor PS ▪ PS + PS …
▪ PS + somatische problemen
DSM-5 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders)
classificatiesysteem
▪ categorieën: wel / niet hebben van PS
o symptoom syndroom
LET OP: hulpmiddel i.p.v. ‘Bijbel’ - medicalisering – ‘iedereen heeft een stoornis’, afspraak VS WET?
2
, ≠
met elkaar verweven
classificatie diagnostiek
mate ernst - ontstaan - blijven voortbestaan PS verklaren
WAT is er aan de hand? HOE is dat zo gekomen?
▪ algemene kennis ▪ specifieke kennis
beschrijvend verklarend
groepen individu
~ gedragskenmerken ~ meerdere niveaus persoon & context
relatief snel tijdrovend proces
= richting geven aan hulpverlening = voorwaardelijk voor hulpverlening
• erkenning / verklaring • eenvoudig stellen
problematiek • vals positieven
• toegang hulpverlening • identificatie diagnose
• NEG spiraal straffen • andere mogelijke
• kennis uitbreiding oorzaken on(der)belicht
• gemeenschappelijke • gaat levenslang mee
taal lotgenoten • medicatie
DIAGNOSTIEK
methoden – instrumenten
diagnostisch gesprek
▪ luisteren
▪ vragen stellen kennis / veronderstellingen toetsen
▪ observeren
▪ anamnese (klachtengeschiedenis)
o probleemanamnese
o gezinsanamnese (systeem kind)
o zelf- / autoanamnese (door kind verteld) verschillende verhalen en interpretaties
o heteroanamnese (anderen bevragen) breder zicht
diagnostisch interview
info verzamelen op uniforme / duidelijk omschreven wijze
observeren
▪ opzettelijk - doelgericht - systematisch waarnemen
psychodiagnostiek (psycholoog)
▪ gesprek
▪ vragenlijst
bv. CBCL, zelfinvullijsten
▪ test
bv. functietest (bv.. intelligentietest) - projectieve test
lichamelijk en somatisch onderzoek
onderliggende problemen uitsluiten
bv. voedings-, zindelijkheidsproblemen, eetstoornissen
bv. stemmingsstoornissen (schildklier)
betrouwbaarheid (nauwkeurigheid) validiteit (meten wat je wil weten)
▪ overeenstemming – standvastigheid ▪ meetresultaat juiste afspiegeling werkelijkheid
bv. interbeoordelaarsbetrouwbaarheid /
inter-observer-betrouwbaarheid
bv. test-hertest-betrouwbaarheid
inflatie officiële diagnoses PS
~ eis: officiële diagnose DSM-systeem
toegang hulpverlening / bijzonder onderwijs / …
3
