Samenvatting Neuropsychologie Vives Kortrijk (V3G116)

NEUROPSYCHOLOGIE
2BATP SEMESTER 1 2021-2022: ISABEL VANDEMAELE & MIEKE SAMYN




INHOUDSOPGAVE


Inhoudsopgave

INHOUDSOPGAVE.....................................................................................................................................................1


HOOFDSTUK 1: HERHALING NEUROANATOMIE.........................................................................................................1


HOOFDSTUK 2: OMSCHRIJVING EN BEKNOPTE HISTORIEK VD NEUROPSYCHOLOGIE ................................................3


HOOFDSTUK 3: HERSENMODELLEN...........................................................................................................................5


HOOFDSTUK 4: NEUROPLASTICITEIT........................................................................................................................14


HOOFDSTUK 5: AANDACHT.....................................................................................................................................15


HOOFDSTUK 6: GEHEUGEN......................................................................................................................................20


HOOFDSTUK 7: EXECUTIEVE FUNCTIES....................................................................................................................24


HOOFDSTUK 8: PERCEPTIE.......................................................................................................................................28


HOOFDSTUK 9: TAAL...............................................................................................................................................28


HOOFDSTUK 10: HET PUBERBREIN..........................................................................................................................30


HOOFDSTUK 11: HET SENIORENBREIN.....................................................................................................................31




HOOFDSTUK 1: HERHALING NEUROANATOMIE

1. Inleiding
 Herhaling biologie en algemene psychologie
2. Lokalisatietermen
= positie, plaats van iets

1

, Term + betekenis

Anterieur/ventraal Vooraan/buikwaarts/aan de voorzijde

Posterieur/dorsaal Achteraan/rugwaarts/aan de achterzijde

Craniaal Aan de kant van de schedel

Superieur Hoger, meer naar boven gelegen

Caudaal Aan de kant van het staartbeen

Inferieur Lager, lager gelegen

Mediaal Naar het midden toe/in het midden van het lichaam

Lateraal Aan de zijkant/zijwaarts

Proximaal Dicht bij de romp/ naar het midden van de romp toe

Distaal Ver van de romp

- Drie gezichtspunten/ doorsnede
o (mid)sagittaal (verticaal van voor naar achter)
o Coronaal (verticaal van links naar rechts)
o Horizontaal (rechts naar links in het midden)
3. Indeling van het centraal zenuwstelsel
 Bestaat uit het ruggenmerg en de hersenen
3.1 De hersenstam
- Gelegen in het cerebrum en het cerebellum
- Bestaat uit drie delen
o Verlengde merg
 Zendt opdrachten vanuit de hersnene door naar alle lichaamsdelen
 Bevindt zich in bovenste delen van het ruggenmerg maar ook in de hersenstam en de
middenhersenen
o De pons
 Verbindt de kleine hersenen met de grote hersenen
 Hier kruisen de zenuwbanen
o De middenhersenen
 Rol bij motorische functies zoals visuele en auditieve (oogbewegingen) reflexen
 Betrokken bij ziektes als parkinson
3.2 De kleine hersenen of het cerebellum
- Bevindt zich in de achterste schedelgroeve
- Functies:
o Coördnieren van bewegingen
o Reflexen
o Taal
o Aandacht
o Emotie
3.3 De tussenhersenen
- Ligt tussen beide grote hersenhemisferen
- Onder de hersenbalk
- Superieur ten opzichte van de hersenstam
- Onderdelen en hun functie:
o Thalamus
 Selectie van prikkels
2

,  Doorgeven en aanpassen van prikkels uit de zintuigen
 Waarneming stand van lichaam: pijn/temperatuur/tast/…
 bewustzijn
o Hypothalamus
 Zorgt voor handhaven v/h interne milieu (homeostase) -> besturing hormonaal systeem
 Reguleren autonoom zenuwstelsel
 Klaarmaken voor actie/herstellen tijdens rust
 Hongergevoel
o Hypofyse
3.4 Het limbisch systeem
- Ook emotionele hersenen genoemd omdat prominente rol in het ervaren van pijn, plezier enzovoort en ook stress en
emoties vinden hier plaats
- onderdelen
o amygdala
 bij beschadiging: moeilijke geheugenvorming, emotionele gevoeligheid, moeilijk leren & onthouden,
depressie & somberheid, angst
o hippocampus + functie
 geheugenvorming
 ruimtelijke oriëntatie
 stressverlaging
3.5 De grote hersenen of het cerebrum
- Bestaan uit linker en rechter hemisfeer
o Gescheiden door de overlangse groef
o Met elkaar verbonden door de hersenbalk/corpus callosum
o Gesplitst in 4 kwabben/lobben
 Frontale lob
 Pariëtale lob
 Temporale lob
 Occipitale lob
- Buitenste laag = hersenschors
o Veel windingen (gyrus)
o Veel groeven (fissuren)
 Groeve die anterieure en posterieure gebieden van elkaar scheidt = coronale groeve
- Buitenste grijze laag = substantia grisea
- Inwendige delen
o Bestaan uit cerebrale witte stof opgebouwd uit axonen

HOOFDSTUK 2: OMSCHRIJVING EN BEKNOPTE HISTORIEK VD NEUROPSYCHOLOGIE

1. Omschrijving van ‘neuropsychologie’
- Neuropsychologie
o vrij jonge wetenschap
o geïntroduceerd begin jaren ’50
- definitie:
o Relatie tussen hersenfunctie en gedrag
o Centrale focus is ontwikkeling van wetenschappelijke kennis over menselijk gedrag, gebaseerd op het
functioneren van het menselijk brein
- Onderscheid experimentele en klinische neuropsychologie
o Experimentele (of cognitieve) neuropsychologie
 Hoe cognitieve functies of mentale processen zoals aandacht, geheugen, taal,… verlopen en
aangestuurd worden door de activiteit van de hersenen
 Mentale processen en deelcomponenten op 2 niveaus

3

,  Structureel niveau: welke deelcomponenten en hun onderlinge relatie
 Dynamische/ temporele aspecten: hoe mentale processen in de tijd verlopen: parallel
(gelijktijdig) of serieel (na elkaar) , verschillen in tijdsduur
o Klinische neuropsychologie (overzichtje zie cursus p49)
 Diagnostiek en rehabilitatie van gevolgen van hersenbeschadiging
 Beschadiging vd hersenen zoals CVA of trauma -> vele stoornissen
 Primaire neurologische stoornissen
o Hemiparese
o Hemianesthesie (stoornis in de sensibiliteit)
o Hemianopsie (gezichtsveldstoornis)
 Hogere functiestoornissen of neuropsychologische stoornissen
o Afasie (taalstoornissen)
o Neglect (aandachtsstoornissen)
o Amnesie (geheugenverlies)
 Psychologische stoornissen
 Beroep op verschillende takken
 Psychologie: studie menselijke gedrag
 Neuroanatomie: studie bouw CZS
 Neurofysiologie: studie werking CZS
 Neuropathologie: studie mogelijke aandoeningen CZS
 Neurochirurgie
2. Beknopte historiek van de neuropsychologie
2.1 de oudheid: hart- vs hersenhypothese
- Tijdens vraag naar motor van ons menselijk handelen twee hypothesen tegenover elkaar
o Harthypothese
 Empedocles, filosoof -> hart = bron van alle menselijke gedrag
 Aristoteles -> mentale processen gestuurd vanuit het hart want hart is warm en actief : hersenen als
soort radiator om bloed te koelen (warmte stijgt)
o Hersenhypothese
 Plato, Hippocrates, Galen
 Hersenen= zetel van ons denken, voelen en handelen -> juist maar foutieve redenering
 Dichtst bij de hemel, woonplaats van de goden, veel incorrecte ideëen over de werking
2.2 18e – 20e eeuw: lokalisationisme vs holisme
- Diametraal tegenover elkaar
2.2.1 De lokalisatieleer of het lokalisationisme
- Specifieke cognitieve functies op 1 specifieke plaats in de hersenen gelokaliseerd
o 1 specifiek gebied voor de impulscontrole, 1 voor vermogen gezichten te herkennen enz
o Hersengebied samenhangend met specifieke cognitieve functie beschadigd? Functie valt bijgevolg uit
- Gall, Spurzheim: Frenologie
o Hersengebieden gecorreleerd met specifieke aspecten van het gedrag
o Gall: hersenen gedragen zich als spieren
 Toegenomen grootte van specifiek hersengebied weerspiegelt toegenomen functie van dat gebied
 Vervorming van de schedel: bulten/holtes
2.2.2 Het holisme
- Tegenovergestelde v lokalisationisme
- Cognitieve functies = niet gelokaliseerd op 1 specifieke plaats maar verspreid verdeeld over de hele cortex
o Werken als eenheid/globaal geheel bij tot stand brengen v/e cognitieve functie
o Bij hersenbeschadiging compenseren intacte hersengebieden voor ev. Aangetaste functies
o Flourens en Goltz
 Experimenten waarbij letsels toebrachten in hersenen van dieren -> cerebrum functioneert globaal
2.2.3 Bewijskracht voor beide visies
- Vaststellingen bij afasiepatiënten

4