GERIATRIE
VERGRIJZING
- Het ouder worden van de bevolking
- Mensen worden veel ouder
- Er zijn meer ouderen dan nieuw geboren kinderen
DE GERIATRISCHE PATIËNT
- Oudere patiënt is niet hetzelfde als een geriatrische pt (zorgontvangers ouder dan 80 jaar
hebben niet altijd een geriatrisch profiel, terwijl zorgontvangers onder de 80 dat wel kunnen
hebben)
- Aantal geriatrische patiënten neemt toe – toekomst
- Aantal zal toenemen
Zorgontvanger met Chronische aandoeningen met multimorbiditeit en/ of sterk autonomieverlies +
niet beschikbaar zijn van mantelzorg/ naasten
= Zorgontvanger bevindt zich in een complexe en kwetsbare situatie
- Een zorgontvanger met een geriatrisch profiel is meestal een oudere persoon met nood aan
gespecialiseerde zorg
- Er is sprake van een multimorbiditeit ziektebeeld, als gevolg van stoornissen op lichamelijk,
psychisch en … waardoor het normaal functioneren en de kwaliteit van het leven negatief
beïnvloed wordt
KENMERKEN VAN GERIATRISCHE PT
- Verminderde homeostase
- Cascade Breakdown
- Vele complicaties
- Vertraagde reconvalescentie
- Andere presentatie van ziekten
- Multi Patho
- Somato-psycho-sociale verwevenheid
- Leeftijdsspecifieke ziekten
- Gewijzigde farmacokinetiek en- dynamiek
- Bedreigde zelfredzaamheid
1. VERMINDERDE HOMEOSTASE
- Ouderen hebben een verminderd vermogen om bij verstoringen te compenseren -> worden
op somatisch, psychisch en/of sociaal vlak kwetsbaarder
- Organen maken verandering door onder invloed van het ouder worden -> homeostatische
reserves verminderd
- Onder normale omstandigheden merkt men niets van deze vermindering MAAR bij belasting
-> decompensatie treedt sneller op
- De reeds bestaande pathologie + de verminderde reservefunctie -> ontstaan en herstel
- Onderscheid tussen passend bij ouderdom en pathologisch is moeilijk
,VOORBEELD
- Pt met diabetes, hartfalen
- Opname in het zh met longontsteking -> dyspnoe en zuurstoftekort
- -> minder zuurstof -> hart: slechter pompfunctie -> minder doorbloeding hersenen
- -> verminderde reserve (verminderde CO bij ouder worden) en reeds bestaand hartfalen ->
verhogen kans op decompensatie
- -> ook ontregelde glycemie
2. CASCADE BREAKDOWN
- Stoornissen werken met elkaar in de hand
� Kettingreactie of neerwaartse spiraal
- Cascade breakdown kan optreden van het
fysische naar het psychische en sociale vlak
aangezien deze 3 gebieden bij de geriatrische
patiënt nauw verweven zijn
3. VEEL COMPLICATIES
- Uitgelokt door verhoogde kwetsbaarheid
- Complicaties die bijdragen tot de ernst van de ziekte of letale afloop
- Complicaties (niet zelden): immobiliteit, instabiliteit, urine-incontinentie, psychiatrische
aandoeningen, ondervoeding
4. TRAGE RECONVALESCENTIE
- Vaak traag en onvolledig herstel
- Zowel voor eenvoudige (bv. Griep) als ernstige aandoeningen
- Tijdens herstel: op basis van draagkracht beoordeelt aan de hand daarvan mobilisatie, ergo
en kiné opgedreven of niet
5. ANDERE PRESENTATIE VAN ZIEKTE
ANAMNESE
- Moeilijke diagnostiek omwille van andere presentatie ziekten -> vage anamnese +
onduidelijke symptomen
- Heteroanamnese moet altijd afgenomen worden van een naaste van de patiënt
- Rekening houden familielid kan gegevens verkleuren
● Vb. Angst voor uithuisplaatsing partner
● Vb. wens tot uithuisplaatsing
PROBLEMEN BIJ ANAMNESE
- De ouder heeft een andere beleving van ziekte en schrijft belangrijke ziekteverschijnselen toe
aan de ouderdom
, - De oudere wil de klachten niet onder ogen zien (schrik voor de gevolgen bv.
Ziekenhuisopname)
- De oudere met depressie of cognitieve functiestoornissen uit zijn klachten minder goed
- De oudere vermeldt de klachten die met inspanning samenhang niet
!!! opgelet bij beginnende dementie
4 OPVALLENDE KLACHTEN
= geriatric giants
- Immobiliteit
- Instabiliteit
- Incontinentie
- Psychische stoornis
� Deze klachten hebben gezamenlijk kenmerken:
- Meervoudige oorzaak
- Chronische verloop
- Oorzaak hulpbehoevendheid
- Moeilijke genezing
SYMPTOMEN
- Veranderingen symptomatologie bij ouderen
● Symptoom Verarming (acuut hartinfarct met weinig of geen pijn op borst)
● Symptoomverschuiving (delier ipv pijn bij hartinfarct)
● Symptoom Omkering (apathie ipv gejaagdheid bij thyreotoxicose)
● Symptoomvermeedering (pijn bij heupfractuur in been waar coxarthrose aanwezig was)
- Leidt tot atypische presentatie van aandoeningen – opgelet!
- Voorbeeld urineweginfectie
● Ouderen zullen bij een urineweginfectie zullen geen last hebben van koorts en pijn bij
plassen (klassiek patroon van urineweginfectie bij jongeren) -> incontinentie ontwikkelen
● Incontinentie te snel geassocieerd aan het ouder worden en urineweginfectie zal erger
worden
- 1 symptoom kan de uiting zijn van meerdere aandoeningen (bv. Enkeloedeem)
SYMPTOOMVERARMING
- Hogere pijndrempel en veranderde pijnbeleving
- Verminderde reactiviteit van het temperatuurcentrum
- Verminderde dorstprikkel
- Slechtere baroreceptor reflex
PATHOLOGIEËN SYMPTOOMVERARMING
, - Myocardinfarct, zonder typische pijn op de borst
- Pneumonie zonder koorts, hoesten of tachypnoe
- Peritonitis zonder symptomen van acute buik
- Ernstige uitdroging zonder dorst
- Erkenning veranderde symptomatologie en rekening houden met andere presentatie van de
ziekte
● Voorkomen miskenning ziekte
● Voorkomen vertraging behandeling
MAAR
Tekort aan onderzoek bij atypische ziektepresentatie (opgepast-delier!)
6. MULTIMORBIDITEIT (PATHOLOGIE)
- Het hebben van vaak meerdere aandoeningen tegelijk op fysisch, psychisch en/of sociaal vlak
- Gevolg = aanzienlijke beperkingen ADL-functies en zelfstandigheid
- Aantal aandoeningen komen zeer frequent voor bij dezelfde pt
● bv. Osteoporose, vooral bij vrouwen
● bij mannen, chronisch obstructief longlijden (roken)
● slechte visus en gehoor
● delier, dementie, depressie
- Interacties (dementie, delier) tussen ziekten kunnen vaak optreden
- Het functioneren van geriatrische pt wordt bepaald door:
● Het aantal en de aard van de lichamelijke en psychische aandoeningen
● De betekenis van deze aandoeningen voor de zelfredzaamheid
! elke afwijking behandelen -> polyfarmacie
- Polyfarmacie komt vaak voor bij ouderen en wordt o.a in de hand gewerkt door:
● De multipathologie
● Het steeds herhalen van voorschriften zonder na te gaan of er nog een indicatie is
● Het zonder overleg voorschrijven van meerdere artsen tegelijkertijd
7. GERIATRISCHE TRIAS OF DE SOMATO-PSYCHO-SOCIALE VERWEVENHEID
- Geriatrische Trias: functiestoornissen op zowel op lichamelijk, psychisch en sociaal vlak
- Psychische gevolgen bij een somatische problematiek: delier bij hartinfarct of depressie bij
CVA
- Psychiatrische ziektebeelden die presenteren als somatische aandoeningen zoals maag-
darmklachten en ondervoeding bij depressie
VERGRIJZING
- Het ouder worden van de bevolking
- Mensen worden veel ouder
- Er zijn meer ouderen dan nieuw geboren kinderen
DE GERIATRISCHE PATIËNT
- Oudere patiënt is niet hetzelfde als een geriatrische pt (zorgontvangers ouder dan 80 jaar
hebben niet altijd een geriatrisch profiel, terwijl zorgontvangers onder de 80 dat wel kunnen
hebben)
- Aantal geriatrische patiënten neemt toe – toekomst
- Aantal zal toenemen
Zorgontvanger met Chronische aandoeningen met multimorbiditeit en/ of sterk autonomieverlies +
niet beschikbaar zijn van mantelzorg/ naasten
= Zorgontvanger bevindt zich in een complexe en kwetsbare situatie
- Een zorgontvanger met een geriatrisch profiel is meestal een oudere persoon met nood aan
gespecialiseerde zorg
- Er is sprake van een multimorbiditeit ziektebeeld, als gevolg van stoornissen op lichamelijk,
psychisch en … waardoor het normaal functioneren en de kwaliteit van het leven negatief
beïnvloed wordt
KENMERKEN VAN GERIATRISCHE PT
- Verminderde homeostase
- Cascade Breakdown
- Vele complicaties
- Vertraagde reconvalescentie
- Andere presentatie van ziekten
- Multi Patho
- Somato-psycho-sociale verwevenheid
- Leeftijdsspecifieke ziekten
- Gewijzigde farmacokinetiek en- dynamiek
- Bedreigde zelfredzaamheid
1. VERMINDERDE HOMEOSTASE
- Ouderen hebben een verminderd vermogen om bij verstoringen te compenseren -> worden
op somatisch, psychisch en/of sociaal vlak kwetsbaarder
- Organen maken verandering door onder invloed van het ouder worden -> homeostatische
reserves verminderd
- Onder normale omstandigheden merkt men niets van deze vermindering MAAR bij belasting
-> decompensatie treedt sneller op
- De reeds bestaande pathologie + de verminderde reservefunctie -> ontstaan en herstel
- Onderscheid tussen passend bij ouderdom en pathologisch is moeilijk
,VOORBEELD
- Pt met diabetes, hartfalen
- Opname in het zh met longontsteking -> dyspnoe en zuurstoftekort
- -> minder zuurstof -> hart: slechter pompfunctie -> minder doorbloeding hersenen
- -> verminderde reserve (verminderde CO bij ouder worden) en reeds bestaand hartfalen ->
verhogen kans op decompensatie
- -> ook ontregelde glycemie
2. CASCADE BREAKDOWN
- Stoornissen werken met elkaar in de hand
� Kettingreactie of neerwaartse spiraal
- Cascade breakdown kan optreden van het
fysische naar het psychische en sociale vlak
aangezien deze 3 gebieden bij de geriatrische
patiënt nauw verweven zijn
3. VEEL COMPLICATIES
- Uitgelokt door verhoogde kwetsbaarheid
- Complicaties die bijdragen tot de ernst van de ziekte of letale afloop
- Complicaties (niet zelden): immobiliteit, instabiliteit, urine-incontinentie, psychiatrische
aandoeningen, ondervoeding
4. TRAGE RECONVALESCENTIE
- Vaak traag en onvolledig herstel
- Zowel voor eenvoudige (bv. Griep) als ernstige aandoeningen
- Tijdens herstel: op basis van draagkracht beoordeelt aan de hand daarvan mobilisatie, ergo
en kiné opgedreven of niet
5. ANDERE PRESENTATIE VAN ZIEKTE
ANAMNESE
- Moeilijke diagnostiek omwille van andere presentatie ziekten -> vage anamnese +
onduidelijke symptomen
- Heteroanamnese moet altijd afgenomen worden van een naaste van de patiënt
- Rekening houden familielid kan gegevens verkleuren
● Vb. Angst voor uithuisplaatsing partner
● Vb. wens tot uithuisplaatsing
PROBLEMEN BIJ ANAMNESE
- De ouder heeft een andere beleving van ziekte en schrijft belangrijke ziekteverschijnselen toe
aan de ouderdom
, - De oudere wil de klachten niet onder ogen zien (schrik voor de gevolgen bv.
Ziekenhuisopname)
- De oudere met depressie of cognitieve functiestoornissen uit zijn klachten minder goed
- De oudere vermeldt de klachten die met inspanning samenhang niet
!!! opgelet bij beginnende dementie
4 OPVALLENDE KLACHTEN
= geriatric giants
- Immobiliteit
- Instabiliteit
- Incontinentie
- Psychische stoornis
� Deze klachten hebben gezamenlijk kenmerken:
- Meervoudige oorzaak
- Chronische verloop
- Oorzaak hulpbehoevendheid
- Moeilijke genezing
SYMPTOMEN
- Veranderingen symptomatologie bij ouderen
● Symptoom Verarming (acuut hartinfarct met weinig of geen pijn op borst)
● Symptoomverschuiving (delier ipv pijn bij hartinfarct)
● Symptoom Omkering (apathie ipv gejaagdheid bij thyreotoxicose)
● Symptoomvermeedering (pijn bij heupfractuur in been waar coxarthrose aanwezig was)
- Leidt tot atypische presentatie van aandoeningen – opgelet!
- Voorbeeld urineweginfectie
● Ouderen zullen bij een urineweginfectie zullen geen last hebben van koorts en pijn bij
plassen (klassiek patroon van urineweginfectie bij jongeren) -> incontinentie ontwikkelen
● Incontinentie te snel geassocieerd aan het ouder worden en urineweginfectie zal erger
worden
- 1 symptoom kan de uiting zijn van meerdere aandoeningen (bv. Enkeloedeem)
SYMPTOOMVERARMING
- Hogere pijndrempel en veranderde pijnbeleving
- Verminderde reactiviteit van het temperatuurcentrum
- Verminderde dorstprikkel
- Slechtere baroreceptor reflex
PATHOLOGIEËN SYMPTOOMVERARMING
, - Myocardinfarct, zonder typische pijn op de borst
- Pneumonie zonder koorts, hoesten of tachypnoe
- Peritonitis zonder symptomen van acute buik
- Ernstige uitdroging zonder dorst
- Erkenning veranderde symptomatologie en rekening houden met andere presentatie van de
ziekte
● Voorkomen miskenning ziekte
● Voorkomen vertraging behandeling
MAAR
Tekort aan onderzoek bij atypische ziektepresentatie (opgepast-delier!)
6. MULTIMORBIDITEIT (PATHOLOGIE)
- Het hebben van vaak meerdere aandoeningen tegelijk op fysisch, psychisch en/of sociaal vlak
- Gevolg = aanzienlijke beperkingen ADL-functies en zelfstandigheid
- Aantal aandoeningen komen zeer frequent voor bij dezelfde pt
● bv. Osteoporose, vooral bij vrouwen
● bij mannen, chronisch obstructief longlijden (roken)
● slechte visus en gehoor
● delier, dementie, depressie
- Interacties (dementie, delier) tussen ziekten kunnen vaak optreden
- Het functioneren van geriatrische pt wordt bepaald door:
● Het aantal en de aard van de lichamelijke en psychische aandoeningen
● De betekenis van deze aandoeningen voor de zelfredzaamheid
! elke afwijking behandelen -> polyfarmacie
- Polyfarmacie komt vaak voor bij ouderen en wordt o.a in de hand gewerkt door:
● De multipathologie
● Het steeds herhalen van voorschriften zonder na te gaan of er nog een indicatie is
● Het zonder overleg voorschrijven van meerdere artsen tegelijkertijd
7. GERIATRISCHE TRIAS OF DE SOMATO-PSYCHO-SOCIALE VERWEVENHEID
- Geriatrische Trias: functiestoornissen op zowel op lichamelijk, psychisch en sociaal vlak
- Psychische gevolgen bij een somatische problematiek: delier bij hartinfarct of depressie bij
CVA
- Psychiatrische ziektebeelden die presenteren als somatische aandoeningen zoals maag-
darmklachten en ondervoeding bij depressie
