samenvatting maatschappij en ruimte pdf

Democratie en rechtstaat
Macht
- Macht
o een essentieel onderdeel van politiek
o het draait om de invloed die je als actor kan uitvoeren op andere actoren.
- Kenmerken:
o Intentioneel
 Gebeurt doelbewust.
o Effectief
 Leidt effectief tot een resultaat.
o Daad en vermogen
 Het uitoefenen van macht ziet men als een effectieve daad, maar
daarnaast ga je ook zien dat iemand met macht het vermogen heeft om
die daden uit te lokken.
o Asymmetrisch
 De machthebbende heeft meer overheersing over het machtssubject
dan omgekeerd.
- Voorbeelden van machtsmiddelen
o dwang, geweld, maatschappelijke steun, relaties en netwerken, …

, - Latente macht
o sluimerend, het hebben van macht zonder dat je die uitoefent.
o al handelend rekening houden met wat de machthebber zal doen.
o Mensen anticiperen op veronderstelde macht.
o Bv. je bent met je gsm bezig in het verkeer en ziet een agent, dus je legt je gsm
snel weg.
 om in te spelen op de wensen van de machthebbende
 om terechtwijzing te vermijden.
Democratie
- Democratie is het bestuur van, voor en door het volk.
o Van: de bevolking kiest wie er bestuurt.
o Voor: de mensen in het bestuur zijn ook lid van de bevolking.
o Door: het wordt bestuurd in functie van het volk.
- Criteria:
o Sociaal contract:
 een stilzwijgende afspraak tussen burgers en staat waarbij die burgers
de macht geven aan de staat.
 Representatieve democratie
 als burger binnen de democratie wordt afgegeven aan iemand
die ons vertegenwoordigd via verkiezingen.
 De burger moet centraal staan in het beleid.
o Regels en procedures:
 Om ervoor te zorgen dat de staat de burger centraal stelt.
 Afspraken zodat de macht niet misbruikt wordt.
 Voorbeeld: opdeling in 3 machten.
o Respect voor individuele rechten:
 Elke burger heeft individuele rechten die moeten geëerbiedigd worden.
 De staat is medeverantwoordelijk om de individuele rechten te
beschermen.
 Bv. recht op vrije meningsuiting.
De drie machten
- Scheiding der machten geïntroduceerd door De Montesquieu.
Welke machten?
- Elke macht heeft zijn eigen bevoegdheden en eigen uitvoerders
o er is geen macht die belangrijker is dan de ander.
- controle over alle 3 de machten -> dictator
Wetgevende macht
- Staan in voor het maken van de wet.
- Vaak de parlementen
o eenmaal iedereen het ontwerp goedkeurt en door het parlement gestemd
wordt, kan deze naar de uitvoerende macht gaan.
- Wetsvoorstel = het parlement die een wet maakt.

, - 6 parlementen:
o Federaal Parlement (Kamer van Volksvertegenwoordigers)
o Het Vlaams Parlement
o De Franse gemeenschapsraad
o Het Waals Parlement
o Het Brussels Hoofdstedelijk Parlement
o Het Parlement van de Duitstalige gemeenschap
Uitvoerende macht
- Verantwoordelijk voor het uitvoeren van de goedgekeurde wetten.
- Veel wetten zijn het gevolg van een wetsontwerp door de regering
o meer en meer wetten worden opgemaakt door de regering en goedgekeurd door
het parlement
 wordt meer en meer wetgevend.
- Veel feitelijke macht.
- 6 regeringen:
o Belgische regering
o Vlaamse regering
o Franse gemeenschapsregering
o Waalse gewestregering
o Brussels hoofdstedelijke gewestregering
o Regering van de Duitstalige gemeenschap
Rechterlijke macht
- Verantwoordelijk voor de rechtspraak.
- Door de scheiding der machten is de onafhankelijkheid gewaarborgd.
Scheiding der machten
- één van de basisbeginselen van een democratie, het draait om het verspreiden van de
macht over verschillende instellingen.
- de drie machten moeten strikt gescheiden zijn
- Voor het eerst geopperd door De Montesquieu om machtsmisbruik en -willekeur te
vermijden.
Verkiezingen
- de vertaling van een democratisch gedachtengoed naar de realiteit
o de kern van het democratisch besteld.
- De wil van het volk wordt duidelijk gemaakt.
- Via het aantal verkozenen krijgen de politieke partijen donaties van de overheid
o hoe meer verkozenen, hoe meer inkomsten.
- Elk land heeft een andere invulling bv. Amerika (kiesmannen)

, De evolutie van de verkiezingen in België
- Cijnskiesrecht
o door een vorm van belastingen te betalen kon je meestemmen.
- Meervoudig stemrecht
o elke man van minstens 25 jaar kreeg een stem en van afhankelijk hoeveel je
extra betaalde, hoe meer extra stemmen je kreeg.
- Sinds 1948 mogen ook vrouwen stemmen.
- In België is er een opkomstplicht
o verplicht om zich aan te melden bij een kiesbureau. Niet verplicht te stemmen
- elke Belgische burger beschikt vanaf 18 jaar over recht om te gaan stemmen
Het Belgisch kiesstelsel
- Gebaseerd op evenredigheid
o zetels in verhouding met het aantal stemmen dat de partij behaald.
- Kiesdrempel
- 5% van de stemmen behalen om te zetelen in het parlement
- Verschillende niveaus:
o Gemeentelijk
o Provinciaal
o Regionaal
o Federaal
o Europees
- In Vlaanderen zijn er zes kieskringen die overeenkomen met de Vlaamse provincies en het
Brussels gewest.
- federale kamer van Volksvertegenwoordigers zijn er elf kieskringen
o 10 provincies + Brussels Hoofdstedelijk Gewest
- De bepaling van het aantal zetels per provincie is afhankelijk van het aantal inwoners.
- Europees parlement is het grondgebied opgedeeld in drie kiescolleges:
o Vlaams
o Franstalig
o Duitstalig

De verkiezingen in de praktijk
Voor de verkiezingen
Stap 1: de politieke partijen stellen hun programma voor -> beeld vormen van actiepunten

Stap 2: de lijsten met kandidaten worden opgesteld -> worden gebruikt in de verkiezingen

Stap 3: de verkiezingscampagne
Dag van de verkiezingen
- Geldig stemmen:
o Lijststem of kopstem
 de kiezer gaat akkoord met de volgorde van de kandidaten op de lijst.
o Voorkeurstem of naamstem
 je moet binnen 1 lijst blijven.