Inhoudstabel
LES 1: THEORIEËN EN CONCEPTEN EN EVOLUTIE VEILIGHEIDSSTUDIES ......................................... 3
1.1 Theorieën IB en oorlog ...................................................................................................... 3
1.2 Veiligheid en bedreigingen ................................................................................................. 5
1.3 Waarom bedreigingen uitvergroten?.................................................................................... 9
1.4 Evolutie veiligheidsstudies ............................................................................................... 11
LES 2: INTERSTAATSE CONFLICTEN, COLLECTIEVE VEILIGHEID ................................................... 17
2.1 Evolutie oorlogsvoering ................................................................................................... 18
2.2 Categorisering oorlogen................................................................................................... 23
2.3 Oorzaken oorlog ............................................................................................................. 23
2.4 Legaliteit en legitimiteit ................................................................................................... 24
2.5 Revolution in Military Affairs............................................................................................. 27
LES 3: RUSLAND EN HET WESTEN............................................................................................. 29
3.1 De Oorlog tussen Rusland en Oekraïne .............................................................................. 29
LES 4: KERNWAPENS: NUCLEAIRE AFSCHRIKKING, PROLIFERATIE, EN ONTWAPENING ................... 41
4.1 Inleiding ........................................................................................................................ 41
4.2 Standpunt kernwapenstaten ............................................................................................ 44
4.3 Humanitair initiatief en het Nucleair Verbodsverdrag ........................................................... 50
4.4 België: Belgisch Beleid is schizofreen ................................................................................ 58
LES 5: BELGISCHE DEFENSIE – GASTSPREKER GEN. M. THYS, VICE GHOD .................................... 59
5.1 Inleiding Vredesbeweging ................................................................................................ 59
5.2 België en defensie: Een korte inleiding .............................................................................. 60
5.3 Understanding the role and place of a defence organisation in society ................................... 60
5.4 Defensie budget om wat te doen? ..................................................................................... 61
5.5 Belgische veiligheidspolitiek ............................................................................................. 64
5.6 Defensiebijdragen ........................................................................................................... 65
5.7 Huidige Belgische Defensie context ................................................................................... 65
5.8 Reconstructie in uitvoering............................................................................................... 66
5.9 Iets om over na te denken ............................................................................................... 66
LES 6: NAVO – GASTSPREKER AMB. P. HEYMAN, BELGISCHE VERTEGENWOORDIGER ..................... 67
LES 7: OPERATIONS DE PAIX – GASTSPREKER PROF. M. LIEGEOIS, UCL ....................................... 71
7.1 Opération de paix de l’ONU .............................................................................................. 71
7.2 L’ONU est sa charte ........................................................................................................ 71
7.3 La Guerre froide et les opération fondatrices ...................................................................... 71
7.4 L’âge d’or du maintien de la paix ...................................................................................... 72
7.5 La deuxième génération d’OMP......................................................................................... 73
7.6 La crise des OMP ............................................................................................................ 73
7.7 évolutions récentes ......................................................................................................... 74
7.8 Conclusie ....................................................................................................................... 74
1
,LES 8: INTERSTAATSE CONFLICTEN .......................................................................................... 75
8.1 Conflict.......................................................................................................................... 75
8.1.1 Definitie conflict ........................................................................................................ 75
8.1.2 Conflicten = normaal ................................................................................................. 75
8.1.3 Geweld is niet normaal .............................................................................................. 75
8.1.4 Vredesonderzoek ...................................................................................................... 79
8.2 Oorzaken gewelddadige intrastaatse conflicten ................................................................... 81
8.3 Externe (humanitaire) interventies ................................................................................... 85
LES 9: TERRORISME ................................................................................................................ 88
9.1 Definities en concepten ................................................................................................... 88
9.2 Actoren ......................................................................................................................... 89
9.2.1 Hoe wordt iemand terrorist? ....................................................................................... 90
9.2.2 Organisatie-structuur AQ/IS ....................................................................................... 90
9.2.3 Sympathisanten ....................................................................................................... 91
9.3 Klassiek vs. catastrofaal terrorisme ................................................................................... 91
9.4 Historiek van Al Qaida (en IS) .......................................................................................... 92
9.4.1 Eerste fase: ontstaan AQ en opstartfase ...................................................................... 92
9.4.2 Tweede fase: eerste aanslagen ................................................................................... 93
9.4.3 Derde fase ............................................................................................................... 94
9.4.4 Vierde fase .............................................................................................................. 94
9.4.5 Vijfde fase: geografische uitdeining van AQ.................................................................. 94
9.5 Historiek IS.................................................................................................................... 95
9.6 Verschillen tussen AQ en IS ............................................................................................. 95
9.7 Root causes van Al Qaida ................................................................................................ 96
9.8 Actuele problemen ........................................................................................................ 100
LES 10: DE OPKOMST VAN CHINA ........................................................................................... 101
10.1 De Chinese economische groei ..................................................................................... 101
10.2 Economische macht zal China vertaald willen zien in politieke en militaire macht ................ 102
10.3 Hoe reageert VS? ........................................................................................................ 104
10.4 Moet Europa de VS volgen? .......................................................................................... 107
2
, INTERNATIONALE VEILIGHEID
LES 1: THEORIEËN EN CONCEPTEN EN EVOLUTIE VEILIGHEIDSSTUDIES
➢ Algemene doelstellingen:
o Nieuw feitenmateriaal (kennis)
o Beter inzicht in de internationale veiligheidsproblematiek
o om zelf beter (lees: op een doordachte, logische, kritische manier) te kunnen analyseren
o en zowel mondeling als schriftelijk te rapporteren.
➢ Lesmateriaal:
o Lesnota’s en PPT slides
o Literatuurbundel
▪ Te lezen voor de les
o Tom Sauer, De Strijd voor vrede, en hoe we kunnen winnen
➢ Evaluatie
o Schriftelijk examen 12/20
▪ Openboek
• Je mag je literatuurbundel en je boek van Sauer meenemen
• Je mag er in onderlijnen en schrijven
• Je moet naar de artikels verwijzen op het examen
o Naar de bladzijden van de artikels
▪ Drie essayvragen
• Kan ook peilen naar opinie
• Maar vnl. inzichts- en analysevragen
▪ Je mag alles meebrengen, maar geen computer
o Groepswerk 8/20
▪ 20-25 blz, 1,5 interlinie, 12 lettertype
▪ Verdeling punten:
• ¾ staat op kwaliteit paper
• ¼ op mondelinge presentatie
▪ Plagiaat is ten strengste verboden
▪ Over één gezamenlijk thema
1.1 Theorieën IB en oorlog
3
, ➢ Theorieën IB en oorlog:
o Over samenwerking tussen staten: zie tekst Harald Mueller
o Offensief realisme:
▪ Samenwerking tussen staten?
• Sceptisch → realisten staan sceptisch tov samenwerking tussen staten
o Als er al samengewerkt wordt, is dat kortstondig
o Behalve in allianties: zoals de NAVO → Opgericht tegen de Sovjets
▪ Kern van een alliantie
• Samen optreden als een van de landen wordt
aangevallen → iedereen schaart zich achter dat land
• Art. 5
▪ Als Oekraïne wordt aangevallen → wat gebeurt er dan?
• Geen lid van de NAVO
• Biden: we komen niet helpen, ook al beloofden ze dit
wel in 2008
• Dus ze voelen zich in de steek gelaten
▪ Gaat het tot een oorlog komen?
• Rusland is een grootmacht → grootmachten willen
meer macht?
• Anderen geloven hier niet in
• Je moet dus met allerlei verschillende brillen naar de
werkelijkheid kijken → dus vanuit de verschillende
theorieën de werkelijkheid bekijken
o Toepassen op examen!
• Geen samenwerking want staten zijn expansionistisch
▪ Oorlog
• Zeer denkbaar & expansionistisch
▪ Alternatief voor oorlog
• De nummer 1 worden in de wereld, de hegemoon
o Als je veruit nummer 1 bent in de wereld, dan kan niemand je nog
iets doen
o Defensief realisme:
▪ Samenwerking tussen staten?
• Realisten staan sceptisch tov samenwerking tussen staten (zie hierboven)
▪ Oorlog
• Ook denkbaar
• MAAR: Eens je voldoende veiligheid hebt moet je niet naar meer streven
▪ Alternatief voor oorlog
• Allianties als alternatief → Machtsevenwichtdenken, balance of power
o Neo-liberalisme / English School
▪ Samenwerking tussen staten?
• Ook voor samenwerking, maar meer op economisch vlak
▪ Oorlog
▪ Alternatief voor oorlog
• Samenwerking als alternatief:
o Door handelsverdragen: make trade not war
o Maar nog meer: internationale instituties
▪ Hier vallen niet alleen de internationale organisaties onder
(>< realisten tegen internationale organisaties), maar ook
internationale regimes
• Voorbeeld internationale organisaties:
o OVSE: Organisatie voor Veiligheid en
Samenwerking in Europa
▪ Ontstaan uit CVSE (Conferentie)
o VN, met vooral de VR
• Voorbeeld internationale regimes:
o Non-proliferatieregime
4
LES 1: THEORIEËN EN CONCEPTEN EN EVOLUTIE VEILIGHEIDSSTUDIES ......................................... 3
1.1 Theorieën IB en oorlog ...................................................................................................... 3
1.2 Veiligheid en bedreigingen ................................................................................................. 5
1.3 Waarom bedreigingen uitvergroten?.................................................................................... 9
1.4 Evolutie veiligheidsstudies ............................................................................................... 11
LES 2: INTERSTAATSE CONFLICTEN, COLLECTIEVE VEILIGHEID ................................................... 17
2.1 Evolutie oorlogsvoering ................................................................................................... 18
2.2 Categorisering oorlogen................................................................................................... 23
2.3 Oorzaken oorlog ............................................................................................................. 23
2.4 Legaliteit en legitimiteit ................................................................................................... 24
2.5 Revolution in Military Affairs............................................................................................. 27
LES 3: RUSLAND EN HET WESTEN............................................................................................. 29
3.1 De Oorlog tussen Rusland en Oekraïne .............................................................................. 29
LES 4: KERNWAPENS: NUCLEAIRE AFSCHRIKKING, PROLIFERATIE, EN ONTWAPENING ................... 41
4.1 Inleiding ........................................................................................................................ 41
4.2 Standpunt kernwapenstaten ............................................................................................ 44
4.3 Humanitair initiatief en het Nucleair Verbodsverdrag ........................................................... 50
4.4 België: Belgisch Beleid is schizofreen ................................................................................ 58
LES 5: BELGISCHE DEFENSIE – GASTSPREKER GEN. M. THYS, VICE GHOD .................................... 59
5.1 Inleiding Vredesbeweging ................................................................................................ 59
5.2 België en defensie: Een korte inleiding .............................................................................. 60
5.3 Understanding the role and place of a defence organisation in society ................................... 60
5.4 Defensie budget om wat te doen? ..................................................................................... 61
5.5 Belgische veiligheidspolitiek ............................................................................................. 64
5.6 Defensiebijdragen ........................................................................................................... 65
5.7 Huidige Belgische Defensie context ................................................................................... 65
5.8 Reconstructie in uitvoering............................................................................................... 66
5.9 Iets om over na te denken ............................................................................................... 66
LES 6: NAVO – GASTSPREKER AMB. P. HEYMAN, BELGISCHE VERTEGENWOORDIGER ..................... 67
LES 7: OPERATIONS DE PAIX – GASTSPREKER PROF. M. LIEGEOIS, UCL ....................................... 71
7.1 Opération de paix de l’ONU .............................................................................................. 71
7.2 L’ONU est sa charte ........................................................................................................ 71
7.3 La Guerre froide et les opération fondatrices ...................................................................... 71
7.4 L’âge d’or du maintien de la paix ...................................................................................... 72
7.5 La deuxième génération d’OMP......................................................................................... 73
7.6 La crise des OMP ............................................................................................................ 73
7.7 évolutions récentes ......................................................................................................... 74
7.8 Conclusie ....................................................................................................................... 74
1
,LES 8: INTERSTAATSE CONFLICTEN .......................................................................................... 75
8.1 Conflict.......................................................................................................................... 75
8.1.1 Definitie conflict ........................................................................................................ 75
8.1.2 Conflicten = normaal ................................................................................................. 75
8.1.3 Geweld is niet normaal .............................................................................................. 75
8.1.4 Vredesonderzoek ...................................................................................................... 79
8.2 Oorzaken gewelddadige intrastaatse conflicten ................................................................... 81
8.3 Externe (humanitaire) interventies ................................................................................... 85
LES 9: TERRORISME ................................................................................................................ 88
9.1 Definities en concepten ................................................................................................... 88
9.2 Actoren ......................................................................................................................... 89
9.2.1 Hoe wordt iemand terrorist? ....................................................................................... 90
9.2.2 Organisatie-structuur AQ/IS ....................................................................................... 90
9.2.3 Sympathisanten ....................................................................................................... 91
9.3 Klassiek vs. catastrofaal terrorisme ................................................................................... 91
9.4 Historiek van Al Qaida (en IS) .......................................................................................... 92
9.4.1 Eerste fase: ontstaan AQ en opstartfase ...................................................................... 92
9.4.2 Tweede fase: eerste aanslagen ................................................................................... 93
9.4.3 Derde fase ............................................................................................................... 94
9.4.4 Vierde fase .............................................................................................................. 94
9.4.5 Vijfde fase: geografische uitdeining van AQ.................................................................. 94
9.5 Historiek IS.................................................................................................................... 95
9.6 Verschillen tussen AQ en IS ............................................................................................. 95
9.7 Root causes van Al Qaida ................................................................................................ 96
9.8 Actuele problemen ........................................................................................................ 100
LES 10: DE OPKOMST VAN CHINA ........................................................................................... 101
10.1 De Chinese economische groei ..................................................................................... 101
10.2 Economische macht zal China vertaald willen zien in politieke en militaire macht ................ 102
10.3 Hoe reageert VS? ........................................................................................................ 104
10.4 Moet Europa de VS volgen? .......................................................................................... 107
2
, INTERNATIONALE VEILIGHEID
LES 1: THEORIEËN EN CONCEPTEN EN EVOLUTIE VEILIGHEIDSSTUDIES
➢ Algemene doelstellingen:
o Nieuw feitenmateriaal (kennis)
o Beter inzicht in de internationale veiligheidsproblematiek
o om zelf beter (lees: op een doordachte, logische, kritische manier) te kunnen analyseren
o en zowel mondeling als schriftelijk te rapporteren.
➢ Lesmateriaal:
o Lesnota’s en PPT slides
o Literatuurbundel
▪ Te lezen voor de les
o Tom Sauer, De Strijd voor vrede, en hoe we kunnen winnen
➢ Evaluatie
o Schriftelijk examen 12/20
▪ Openboek
• Je mag je literatuurbundel en je boek van Sauer meenemen
• Je mag er in onderlijnen en schrijven
• Je moet naar de artikels verwijzen op het examen
o Naar de bladzijden van de artikels
▪ Drie essayvragen
• Kan ook peilen naar opinie
• Maar vnl. inzichts- en analysevragen
▪ Je mag alles meebrengen, maar geen computer
o Groepswerk 8/20
▪ 20-25 blz, 1,5 interlinie, 12 lettertype
▪ Verdeling punten:
• ¾ staat op kwaliteit paper
• ¼ op mondelinge presentatie
▪ Plagiaat is ten strengste verboden
▪ Over één gezamenlijk thema
1.1 Theorieën IB en oorlog
3
, ➢ Theorieën IB en oorlog:
o Over samenwerking tussen staten: zie tekst Harald Mueller
o Offensief realisme:
▪ Samenwerking tussen staten?
• Sceptisch → realisten staan sceptisch tov samenwerking tussen staten
o Als er al samengewerkt wordt, is dat kortstondig
o Behalve in allianties: zoals de NAVO → Opgericht tegen de Sovjets
▪ Kern van een alliantie
• Samen optreden als een van de landen wordt
aangevallen → iedereen schaart zich achter dat land
• Art. 5
▪ Als Oekraïne wordt aangevallen → wat gebeurt er dan?
• Geen lid van de NAVO
• Biden: we komen niet helpen, ook al beloofden ze dit
wel in 2008
• Dus ze voelen zich in de steek gelaten
▪ Gaat het tot een oorlog komen?
• Rusland is een grootmacht → grootmachten willen
meer macht?
• Anderen geloven hier niet in
• Je moet dus met allerlei verschillende brillen naar de
werkelijkheid kijken → dus vanuit de verschillende
theorieën de werkelijkheid bekijken
o Toepassen op examen!
• Geen samenwerking want staten zijn expansionistisch
▪ Oorlog
• Zeer denkbaar & expansionistisch
▪ Alternatief voor oorlog
• De nummer 1 worden in de wereld, de hegemoon
o Als je veruit nummer 1 bent in de wereld, dan kan niemand je nog
iets doen
o Defensief realisme:
▪ Samenwerking tussen staten?
• Realisten staan sceptisch tov samenwerking tussen staten (zie hierboven)
▪ Oorlog
• Ook denkbaar
• MAAR: Eens je voldoende veiligheid hebt moet je niet naar meer streven
▪ Alternatief voor oorlog
• Allianties als alternatief → Machtsevenwichtdenken, balance of power
o Neo-liberalisme / English School
▪ Samenwerking tussen staten?
• Ook voor samenwerking, maar meer op economisch vlak
▪ Oorlog
▪ Alternatief voor oorlog
• Samenwerking als alternatief:
o Door handelsverdragen: make trade not war
o Maar nog meer: internationale instituties
▪ Hier vallen niet alleen de internationale organisaties onder
(>< realisten tegen internationale organisaties), maar ook
internationale regimes
• Voorbeeld internationale organisaties:
o OVSE: Organisatie voor Veiligheid en
Samenwerking in Europa
▪ Ontstaan uit CVSE (Conferentie)
o VN, met vooral de VR
• Voorbeeld internationale regimes:
o Non-proliferatieregime
4
