Samenvatting Gezondheidspsychologie, ISBN: 9789043034180 Gezondheidspsychologie

GEZONDHEIDSPSYCHOLOGIE
H1: WAT IS GEZONDHEID?

WAT IS GEZONDHEID – VERANDERENDE PERSPECTIEVEN

 Onze voorouders zagen een relatie tussen:
o Geest
o God(en)
o Fysieke gesteldheid


RELATIE TUSSEN LICHAAM EN GEEST
 Hippocrates (oudheid 460-377 V.C.)
o Ziekte = een verstoord evenwicht tussen 4 circulerende lichaamsvloeistoffen /
humores
 Gele gal
 Slijm
 Bloed
 Zwarte gal
à kan komen door externe pathogenen (bv. seizoenswisseling)
o Genezing = opnieuw balans brengen via aderlaten / vasten / dieet /
geneesmiddelen
 Op sommige vlakken gebruikt men deze denkwijze nog (bv.
dopaminegehalte niet in evenwicht dan duiken er
problemen op)
 MAAR er is geen evidentie dat lichaamsvloeistoffen zo
belangrijk zijn bij het ontstaan van ziektes
o Lichaam en geest zijn één eenheid à het aantal sappen
maakt jouw persoonlijkheid
 Etiologie = de oorzaak van een ziekte
o Galenus (129-199 N.C.)
 De etiologische basis voor alle ziekten is puur lichamelijk à of een
ziekte nu psychisch of lichamelijk is de oorzaak is ALTIJD terug te
vinden in het lichaam
 4 lichamelijke humores – 4 temperamenten – specifieke ziekten (bv.
melancholieke vrouwen hadden grotere kans op borstkanker door een
grote hoeveelheid gal)
 De geest speelt dus GEEN rol in de etiologie van ziekten
 Vroegere middeleeuwen à geloof en spiritualiteit
o Ziekte = straf van God of gevolg van kwade geesten die de ziel binnendrongen
 Priesters waren verantwoordelijk voor het zoeken van een oplossing
o Verbod op wetenschappelijk onderzoek
 Wordt later niet meer toegepast à mede door Descartes
o Religieuze gezichtspunten hielden stand tot de ‘renaissance’ begon
o 1600 N.C. à wetenschappelijke revolutie
 Descartes (1596-1650)
o Dualisme = lichaam en geest zijn 2 afzonderlijke / onafhankelijke entiteiten

1

, o Lichaam is een machine = mechanisch standpunt
 Verschillende ziektes worden op verschillende niveaus onderzocht (bv.
op celniveau)
 Bepaalde ziekten worden gevonden door naar de vorm /
grootte / … van dellen te kijken


BIOMEDISCH ZIEKTEMODEL
= reductionistisch = het reduceert het lichaam tot op celniveau MAAR het kijkt niet naar de
invloed van psyche

Gezondheid = afwezigheid van ziekte à wij kijken hier NU niet meer op deze manier naar (bv.
het kan zijn dat je elke dag Quick eet en nooit groenten eet, nooit buiten komt à je bent op
dat moment niet ziek MAAR je bent ook niet gezond)

o ziekten en symptomen hebben een achterliggende fysiologische verklaring à
NU kijken wij niet meer zo (bv. mensen met chronische pijn hebben geen
fysiologische verklaring MAAR die pijn is er wel)
o genezing werkt mechanistisch en rechtlijnig = als er aan die symptomen iets
gedaan wordt en de bacterie / het virus is weg dan ben je terug gezond MAAR
dat werkt niet (bv. een depressie is niet zomaar op te lossen met een pilletje)
o MAAR waarom hebben mensen dan verschillende reacties op deze ziektes ?
 Er wordt GEEN rekening gehouden met de manier waarop mensen
verschillen van elkaar (bv. iedereen heeft andere klachten bij het
krijgen van covid)


VRAAGTEKENS BIJ DUALISME – PSYCHOSOCIALE MODELLEN VOOR GEZONDHEID EN ZIEKTE
 veel ziekten hebben een organische oorzaak MAAR veroorzaken individuele reacties
o de rol van het psyche en het sociale blijkt belangrijk te zijn in de manier
waarop klachten zich uiten
o rol van ‘geest’ of psychische blijkt daarin belangrijk (bv. fantoompijn –
placebo-effect)
o dus ook een bidirectionele relatie à anders dan bij het dualisme ziet men hier
WEL een relatie tussen de psyche en het lichaam


BIOPSYCHOSOCIAAL ZIEKTEMODEL
 geïntegreerde benadering voor de assessment van:
o biologische / fysiologische
o psychologische / gedragsmatige
o sociale / omgevingsfactoren
à die bijdragen aan gezondheid en ziekte


GEDRAG – DOOD & ZIEKTE
 stijging van de levensverwachting




2

, o daling mortaliteit / sterftecijfer à geneesmiddelen / vaccinatie / betere
sanitaire voorzieningen
o oorzaken van overlijden worden ook drastisch veranderd
 zo zijn er sinds 2006 meer ziekten die worden verklaard door ons eigen
gedrag
 belangrijke gedragscomponent à ons gedrag draagt bij aan onze gezondheid EN onze
kans op overlijden
o we zijn geëvolueerd van infectieziekten naar ziekten waar ons gedrag een
grotere invloed op heeft

INDIVIDUELE – CULTURELE & LEEFTIJDSGERELATEERDE PERSPECTIEVEN OP GEZONDHEID


LEKENTHEORIEËN OVER GEZONDHEID
= theorieën die gemaakt zijn door mensen die niet gespecialiseerd zijn in hun vakgebied

Bauman (1961) vroeg aan patiënten met een ernstige ziekte: “Wat betekent gezondheid
voor u?”

o een overwegend gevoel van welzijn
o de afwezigheid van symptomen (bv. geen pijn hebben)
o handelingen waartoe een persoon in staat is (bv. kunnen lopen)

Benyamini (2003) stelde dezelfde vraag aan ouderen

o slechte / redelijke gezondheid = recente symptomen / indicatoren van slechte
gezondheid (bv. pijn)
o goede gezondheid = positieve indicatoren (bv. in staat zijn om te wandelen)
à je leeftijd en huidige gezondheid zijn afhankelijk voor de manier waarop jij
antwoordt op deze vragen

gezonde individuen hun subjectieve gezondheidsbeoordelingen zijn meer verbonden met:

o gezondheidsgedrag = gedrag dat bedoeld is om de gezondheid te beschermen
– te bevorderen – in stand te houden (bv. voldoende lichaamsbeweging)

Health & Lifestyle zien gezondheid als:

o niet ziek = geen symptomen
o bezit = heb ik gekregen van mijn ouders
o gedrag dat gesteld kan worden
o lichamelijk fitheid en vitaliteit à dit wordt vooral gekozen als antwoord voor
jongeren
o psychosociaal welzijn = ik voel me in balans
o functie = in staat zijn tot handelingen / beroep uitoefenen / …
à Het hangt er vanaf aan wie je de vraag stelt hoe ze gaan antwoorden en dat heeft
er tot gegeven dat er een subjectieve beoordeling van gezondheid wordt gegeven

subjectieve beoordeling van gezondheid via:


3

, o vergelijking met anderen à welke referentiegroep?
 Leeftijd
 Beroep
 Betere / slechtere gezondheid
o Gezondheid is een relatieve staat van zijn


DEFINITIE VAN GEZONDHEID VAN DE WHO (WERELDGEZONDHEIDSORGANISATIE)
= toestand van volledig lichamelijk – geestelijk & sociaal welzijn en niet alleen als de
afwezigheid van ziekte / invaliditeit

o Doelstellingen (bv. meer mensen drinkbaar water – minder mensen roken) en
hieruit volgen beleidsdocumenten = die een betere gezondheid vooropstellen
veronderstellen een relatie tussen gedrag – levenswijze & gezondheid


CROSSCULTURELE PERSPECTIEVEN OP GEZONDHEID
normale gezondheid verschilt per cultuur en is afhankelijk van het economische – politieke
klimaat van het tijdperk


LEVENSLOOP EN GEZONDHEID
 kinderen < 7 jaar
o op een magisch niveau
 kinderen 8-11 jaar
o concreter
o oorzaak en gevolg
 vroege puberteit
o fysiologisch
o snappen dat er problemen kunnen zijn op het gebied van cellen
 latere puberteit & volwassenheid
o psychofysiologisch
o snappen dat de geest meespeelt
 ouderen
o vaak positieve opvatting

WAT IS GEZONDHEIDSPSYCHOLOGIE?

Ψ / psychologie = het wetenschappelijk onderzoek naar mentale – psychosociale &
biologische processen en gedragsmatig functioneren

o via empirische methoden
 systematische observatie
 zelfrapportage


WAT IS HET VERBAND TUSSEN PSYCHOLOGIE EN GEZONDHEID ?
Matarazzo (1980) zegt gezondheidspsychologie = het aggregaat van de specifieke
onderwijskundige, wetenschappelijke en professionele bijdragen van het vakgebied

4