Hoofdstuk 9 : Bacteriën die vooral binnendringen via de huid
Inleiding
- Slechte omgeving voor meeste bact
o Droge opp, vetzuren, zout door talg- en zweetklieren
o Toch commensale flora
▪ Op de vochtige delen huid, uitmondingen klieren en i/d haarfollikels
▪ Moeilijker v exogene bact om huid te koloniseren
- Penetratie intacte huid door bact nog nt aangetoond!
- Bact die in meeste klassen thuishoren
o S. Aureus : oorzaak veralgemeende infecties en zelfs voedselintoxicaties
o C. Perfringens : kan ook voedselintoxicaties
o S. Pyogenes ook via huid
Bacteriën die infecties v/d huid, weke delen en invasieve infecties veroorzaken
Staphylococcus aureus
Morfologie en taxonomie
- Stafylokokken : familie v Micrococcaceae
o Gram positieve, katalasepositieve kokken
o 0,5 – 1,5µm diameter
o Onbeweeglijk en facultatief
o Deling op onregelmatige wijze
▪ Liggen in groepjes / trossen
o Kolonies op vaste voedingsbodems: groot, glanzend, ondoorzichtig en halfbolvormig
o Op bloedagar : heldere hemolytische zone
o Belangrijkste species: S. aureus, S. epidermidis, S. saprophyticus
▪ S. Aureus enige van geïsoleerde stafylokokken die coagulase produceert =>
stafylokokken die nt tot species S. Aureus behoort => ‘coagulase-negatieve
stafylokokken’
Vindplaats en epidemiologie
- Vooral in voorste neusholten, orofarynx en op de huid
- Deel commensale flora en menselijke omgeving
- Op voorwerpen na contact => deurknoppen, lakens, stethoscopen,…
- Mens belangrijkste reservoir!
- Weerstandig aan hoge zout-en vetconcentraties => zo op huid overleven
- Verspreiding via handcontact, aerosol of besmette voorwerpen
- Artsen en verpleegkundigen frequenter drager
Virulentiefactoren
- Polysacharidekapsel in vitro vaak nt teruggewonden => in vivo frequent aanwezig
o Bescherming tgn fagocytose
o Makkelijkere adherentie aan opp v vb katheters, protheses, hartkleppen
- Peptidocglycaanlaag en (lipo)teichoïnezuren
o Inflammatoire reactie uitlokken
o Teichoïnezuur in celwand => makkelijkere adhesie aan mucosae
- Proteïne A
o Enkel en alleen bij S. Aureus
Bacteriologie 2021-2022 1
, o Gebonden aan peptidoglycaanlaag => steekt er buiten uit
o Bindt Ig via Fc deel => verhinderen opsonisatie bacterie
- Toxinen!
o Min. 5 cytolytische toxinen
▪ α- β- ϒ- δ- toxine en leukodocine genoemd
• soms ten onrechte hemolysines genoemd
▪ α-toxine : lyseert # cellen zoals RBC, WBC, levercellen, plaatjes & andere
• beschadigt ook gladde spiercellen in BV
• belangrijke oorzaak weefselvernietiging
• voegt zich in celmembraan en destabiliseert het
▪ β-toxine: vglbaar met α
• kan veel soorten cellen lyseren door afbraak
celmembraanfosfolipiden
• samen met α belangrijkste oorzaken weefseldestructie en
abcesvorming
▪ door toxinen => stafylokokken kunnen blijven vermenigvuldigen in
aanwezigheid sterk immuunantwoord
o 5 ≠ enterotoxinen
▪ Resistent tgn afbraak i/d maag of dunne darm + tgn 100° v 30 min
• Gewoon opwarmen besmet voedsel dus nt voldoende
▪ 1/3 – ½ produceert enterotoxinen
▪ Mechanisme v voedselvergiftiging hierdoor nt volledig gekend
• Weet wel dat ze peristaltiek induceren & effect CZS => braken
o Exfoliatief toxine
▪ Door deel v/d stafylokokken aangemaakt
▪ Oorzaak exfoliatieve dermatitis of ziekte van von Rittersheim
▪ Werkt in op intercellulaire verbindingen i/d buitenste lagen opperhuid
• Hierdoor opperhuid makkelijker los bij contact => grote
blaasvorming => vervolgens desquamatie
o Toxic Shock syndrome -toxine = TSST-1
▪ Slechts door sommige stammen => verantw v shock
▪ = een zogenaamd superantigeen => want leidt tot activatie groot # (10%) T-
cellen en macrofagen door crosslinking te maken tss cte deel T-cel AgR en
het MHC-complex op macrofagen
• => leidt tot vrijzetting cytokines => koorts, shock , huiduitslag
▪ TSS-toxine stafylokokken verwant a/h toxine v streptokokken (veroorzaakt
scarlatina)
▪ Opgelet! => bepaalde enterotoxines v stafylokokken wnr in hoge [ ] =>
toxische shock veroorzaken doordat het superantigenen zijn
- Clumpingfactor
o Vast op celwand
o Converteert fibrinogeen tot fibrine
o Ook oorzaak samenklonteren stafylokokken
o Vrije coagulase doet het zelfde maar w vrij gesecreteerd i/h milieu
▪ Door coagulasewerking => omgeven met fibrinelaag => beschermt tgn
immuunreacties + ontsteking w ook gelokaliseerd
- Katalase
Bacteriologie 2021-2022 2
Inleiding
- Slechte omgeving voor meeste bact
o Droge opp, vetzuren, zout door talg- en zweetklieren
o Toch commensale flora
▪ Op de vochtige delen huid, uitmondingen klieren en i/d haarfollikels
▪ Moeilijker v exogene bact om huid te koloniseren
- Penetratie intacte huid door bact nog nt aangetoond!
- Bact die in meeste klassen thuishoren
o S. Aureus : oorzaak veralgemeende infecties en zelfs voedselintoxicaties
o C. Perfringens : kan ook voedselintoxicaties
o S. Pyogenes ook via huid
Bacteriën die infecties v/d huid, weke delen en invasieve infecties veroorzaken
Staphylococcus aureus
Morfologie en taxonomie
- Stafylokokken : familie v Micrococcaceae
o Gram positieve, katalasepositieve kokken
o 0,5 – 1,5µm diameter
o Onbeweeglijk en facultatief
o Deling op onregelmatige wijze
▪ Liggen in groepjes / trossen
o Kolonies op vaste voedingsbodems: groot, glanzend, ondoorzichtig en halfbolvormig
o Op bloedagar : heldere hemolytische zone
o Belangrijkste species: S. aureus, S. epidermidis, S. saprophyticus
▪ S. Aureus enige van geïsoleerde stafylokokken die coagulase produceert =>
stafylokokken die nt tot species S. Aureus behoort => ‘coagulase-negatieve
stafylokokken’
Vindplaats en epidemiologie
- Vooral in voorste neusholten, orofarynx en op de huid
- Deel commensale flora en menselijke omgeving
- Op voorwerpen na contact => deurknoppen, lakens, stethoscopen,…
- Mens belangrijkste reservoir!
- Weerstandig aan hoge zout-en vetconcentraties => zo op huid overleven
- Verspreiding via handcontact, aerosol of besmette voorwerpen
- Artsen en verpleegkundigen frequenter drager
Virulentiefactoren
- Polysacharidekapsel in vitro vaak nt teruggewonden => in vivo frequent aanwezig
o Bescherming tgn fagocytose
o Makkelijkere adherentie aan opp v vb katheters, protheses, hartkleppen
- Peptidocglycaanlaag en (lipo)teichoïnezuren
o Inflammatoire reactie uitlokken
o Teichoïnezuur in celwand => makkelijkere adhesie aan mucosae
- Proteïne A
o Enkel en alleen bij S. Aureus
Bacteriologie 2021-2022 1
, o Gebonden aan peptidoglycaanlaag => steekt er buiten uit
o Bindt Ig via Fc deel => verhinderen opsonisatie bacterie
- Toxinen!
o Min. 5 cytolytische toxinen
▪ α- β- ϒ- δ- toxine en leukodocine genoemd
• soms ten onrechte hemolysines genoemd
▪ α-toxine : lyseert # cellen zoals RBC, WBC, levercellen, plaatjes & andere
• beschadigt ook gladde spiercellen in BV
• belangrijke oorzaak weefselvernietiging
• voegt zich in celmembraan en destabiliseert het
▪ β-toxine: vglbaar met α
• kan veel soorten cellen lyseren door afbraak
celmembraanfosfolipiden
• samen met α belangrijkste oorzaken weefseldestructie en
abcesvorming
▪ door toxinen => stafylokokken kunnen blijven vermenigvuldigen in
aanwezigheid sterk immuunantwoord
o 5 ≠ enterotoxinen
▪ Resistent tgn afbraak i/d maag of dunne darm + tgn 100° v 30 min
• Gewoon opwarmen besmet voedsel dus nt voldoende
▪ 1/3 – ½ produceert enterotoxinen
▪ Mechanisme v voedselvergiftiging hierdoor nt volledig gekend
• Weet wel dat ze peristaltiek induceren & effect CZS => braken
o Exfoliatief toxine
▪ Door deel v/d stafylokokken aangemaakt
▪ Oorzaak exfoliatieve dermatitis of ziekte van von Rittersheim
▪ Werkt in op intercellulaire verbindingen i/d buitenste lagen opperhuid
• Hierdoor opperhuid makkelijker los bij contact => grote
blaasvorming => vervolgens desquamatie
o Toxic Shock syndrome -toxine = TSST-1
▪ Slechts door sommige stammen => verantw v shock
▪ = een zogenaamd superantigeen => want leidt tot activatie groot # (10%) T-
cellen en macrofagen door crosslinking te maken tss cte deel T-cel AgR en
het MHC-complex op macrofagen
• => leidt tot vrijzetting cytokines => koorts, shock , huiduitslag
▪ TSS-toxine stafylokokken verwant a/h toxine v streptokokken (veroorzaakt
scarlatina)
▪ Opgelet! => bepaalde enterotoxines v stafylokokken wnr in hoge [ ] =>
toxische shock veroorzaken doordat het superantigenen zijn
- Clumpingfactor
o Vast op celwand
o Converteert fibrinogeen tot fibrine
o Ook oorzaak samenklonteren stafylokokken
o Vrije coagulase doet het zelfde maar w vrij gesecreteerd i/h milieu
▪ Door coagulasewerking => omgeven met fibrinelaag => beschermt tgn
immuunreacties + ontsteking w ook gelokaliseerd
- Katalase
Bacteriologie 2021-2022 2
