Orthopedagogische concepten I
1
,Inhoud
1. Opvoeden...........................................................................................................................................4
2. De verhouding tussen pedagogiek en opvoedingspraktijk.................................................................4
2.1. Het onderscheid tussen pedagogiek en pedagogie.....................................................................4
2.2. Pedagogiek..................................................................................................................................4
2.3. De verhouding tussen de theorie en de praktijk..........................................................................5
3. Opvoeden staat niet los van cultuur en maatschappij........................................................................7
3.1. Is opvoeding mogelijk en noodzakelijk? De mens: een animal educandum?..............................7
3.2. Welke kansen geven we aan de opoeding...................................................................................8
3.2.1. Het nativisme........................................................................................................................8
3.2.2. Het naturalistisch en het pedagogische optimisme..............................................................9
3.3. Hoe verhouden omgeving, opvoeder en het kind zich tot elkaar?..............................................9
3.3.1. Naturalistische opvattingen..................................................................................................9
3.3.2. Idealistische opvattingen....................................................................................................12
3.4. Huidige tendensen in het ‘nature-nurture’ debat......................................................................19
3.4.1. Het transactioneel model...................................................................................................20
3.4.2. Het ecologisch model van de menselijke ontwikkeling.......................................................21
3.4.3. Het balansmodel.................................................................................................................23
4. Verantwoordelijke opvoeders..........................................................................................................27
4.1. Verantwoordelijkheid................................................................................................................27
4.2. Rentmeesterschap.....................................................................................................................28
4.3. Een kinderrechtenperspectief op opvoeding.............................................................................29
4.3.1. De rechten van het kind......................................................................................................29
4.3.2. De pedagogische betekenis van het kinderrechtenverdrag................................................32
5. Competente opvoeders....................................................................................................................33
5.1. Inleiding.....................................................................................................................................33
5.1.1. De ‘goede’ opvoeder...........................................................................................................33
5.1.2. Competentie.......................................................................................................................34
5.2. Bewust reflecterende opvoeder (volgens Ruth Thomas)...........................................................34
5.2.1. Pedagogische perspectief...................................................................................................34
5.2.2. Relationele thema’s............................................................................................................36
5.2.3. Leerbereidheid....................................................................................................................37
5.3. Zelfregulerende opvoeders........................................................................................................37
5.3.1. Zelfregulering......................................................................................................................37
5.3.2. Positief opvoeden, principes en vaardigheden...................................................................38
2
,5.3.3. De democratische opvoedingsstijl......................................................................................42
5.3.4. Autonomie-ondersteunend opvoeden...............................................................................48
3
, Deel 1 Pedagogiek
1. Opvoeden
2. De verhouding tussen pedagogiek en opvoedingspraktijk
2.1. Het onderscheid tussen pedagogiek en pedagogie
1923: Gunning maakt een onderscheid tussen pedagogie en pedagogiek
Pedagogiek :
- De theorie, de wetenschap, de leer
- ‘een systematische geordende uiteenzetting over alles wat met opvoeding
te maken heeft’
Pedagogie :
- ‘leiden van kinderen’
- De praktijk van het opvoeden
2.2. Pedagogiek
Lange tijd
- Wordt over opvoeding nagedacht binnen de bestaande kaders van de
theologie, de filosofie en de psychologie.
1779 (periode van de Verlichting en Romantiek)
- Ernst Christian Trapp: de eerste hoogleraar in de pedagogiek aan de
univeristeit van Halle
- De eerste leerstoel
- Sindsdien heeft pedagogiek een status als zelfstandige wetenschap
Nu
- Reeks afzonderlijke deelgebieden
- Voornaamste disciplines
o Orthopedagogiek
o Onderwijskunde of schoolpedagogiek
o Sociale pedagogiek
o Vergelijkende opvoedkunde of comparatieve pedagogiek
o Historische pedagogiek
o Fundamentele pedagogiek
4
1
,Inhoud
1. Opvoeden...........................................................................................................................................4
2. De verhouding tussen pedagogiek en opvoedingspraktijk.................................................................4
2.1. Het onderscheid tussen pedagogiek en pedagogie.....................................................................4
2.2. Pedagogiek..................................................................................................................................4
2.3. De verhouding tussen de theorie en de praktijk..........................................................................5
3. Opvoeden staat niet los van cultuur en maatschappij........................................................................7
3.1. Is opvoeding mogelijk en noodzakelijk? De mens: een animal educandum?..............................7
3.2. Welke kansen geven we aan de opoeding...................................................................................8
3.2.1. Het nativisme........................................................................................................................8
3.2.2. Het naturalistisch en het pedagogische optimisme..............................................................9
3.3. Hoe verhouden omgeving, opvoeder en het kind zich tot elkaar?..............................................9
3.3.1. Naturalistische opvattingen..................................................................................................9
3.3.2. Idealistische opvattingen....................................................................................................12
3.4. Huidige tendensen in het ‘nature-nurture’ debat......................................................................19
3.4.1. Het transactioneel model...................................................................................................20
3.4.2. Het ecologisch model van de menselijke ontwikkeling.......................................................21
3.4.3. Het balansmodel.................................................................................................................23
4. Verantwoordelijke opvoeders..........................................................................................................27
4.1. Verantwoordelijkheid................................................................................................................27
4.2. Rentmeesterschap.....................................................................................................................28
4.3. Een kinderrechtenperspectief op opvoeding.............................................................................29
4.3.1. De rechten van het kind......................................................................................................29
4.3.2. De pedagogische betekenis van het kinderrechtenverdrag................................................32
5. Competente opvoeders....................................................................................................................33
5.1. Inleiding.....................................................................................................................................33
5.1.1. De ‘goede’ opvoeder...........................................................................................................33
5.1.2. Competentie.......................................................................................................................34
5.2. Bewust reflecterende opvoeder (volgens Ruth Thomas)...........................................................34
5.2.1. Pedagogische perspectief...................................................................................................34
5.2.2. Relationele thema’s............................................................................................................36
5.2.3. Leerbereidheid....................................................................................................................37
5.3. Zelfregulerende opvoeders........................................................................................................37
5.3.1. Zelfregulering......................................................................................................................37
5.3.2. Positief opvoeden, principes en vaardigheden...................................................................38
2
,5.3.3. De democratische opvoedingsstijl......................................................................................42
5.3.4. Autonomie-ondersteunend opvoeden...............................................................................48
3
, Deel 1 Pedagogiek
1. Opvoeden
2. De verhouding tussen pedagogiek en opvoedingspraktijk
2.1. Het onderscheid tussen pedagogiek en pedagogie
1923: Gunning maakt een onderscheid tussen pedagogie en pedagogiek
Pedagogiek :
- De theorie, de wetenschap, de leer
- ‘een systematische geordende uiteenzetting over alles wat met opvoeding
te maken heeft’
Pedagogie :
- ‘leiden van kinderen’
- De praktijk van het opvoeden
2.2. Pedagogiek
Lange tijd
- Wordt over opvoeding nagedacht binnen de bestaande kaders van de
theologie, de filosofie en de psychologie.
1779 (periode van de Verlichting en Romantiek)
- Ernst Christian Trapp: de eerste hoogleraar in de pedagogiek aan de
univeristeit van Halle
- De eerste leerstoel
- Sindsdien heeft pedagogiek een status als zelfstandige wetenschap
Nu
- Reeks afzonderlijke deelgebieden
- Voornaamste disciplines
o Orthopedagogiek
o Onderwijskunde of schoolpedagogiek
o Sociale pedagogiek
o Vergelijkende opvoedkunde of comparatieve pedagogiek
o Historische pedagogiek
o Fundamentele pedagogiek
4
