Samenvatting Cultuur en Mediatheorie - 2019/2020

Nina Reyn - SEW


Cultuur- en mediatheorie
Inhoudstafel:
Hoofdstuk A: Vragen voor Essays
Hoofdstuk 0: Algemene info cursus:
Hoofdstuk 1: Inleiding
H1.1 Enkele afbakeningen en bepalingen
H1.1.1. Cultuur als domein of dimensie
H1.1.3. Cultuur als tweede natuur (A. Gehlen)
H1.1.4. Cultuuranalyse: zin, tekens, praktijken
H1.1.5. Aspecten van cultuur
Hoofdstuk 2: Cultuur: connotaties van een begrip
H2.0: Algemene info:
H2.1. Griekse notie van ‘paideia’
H2.2. Cultura
H2.3. Burgerlijk cultuurbegrip
H2.4. Culturele antropologie
H2.5. Cultuur versus civilisatie
Hoofdstuk 3: benaderingen van cultuur
H3.1. De hermeneutische en verstehende benadering
H3.1.0. Inleidende info
H3.1.1. Dilthey en de hermeneutiek
H3.1.2. Heinrich Rickert: waardenbetrokken cultuuranalyse
H3.1.3. Max Weber: ‘erklärend verstehen’ door middel van ideaaltypes
H3.2. Semiotiek:
H3.2.1. Inleiding
H3.2.2. ‘Langue’ en ‘Parole’
H3.2.3. Teken: een complex begrip
H3.2.4. Paradigma en syntagma
H3.2.4.1. Syntagmatische analyse:
H3.2.4.2. Paradigmatische analyse:
H3.2.4.3. Greimas’ semiotisch vierkant
H3.2.5. Semiotiek van populaire beelden
H3.2.6. Kritiek op semiotische benadering:
H3.3. Cultural Studies benadering
H3.3.1. Inleiding
H3.3.1.1. Historische setting:
H3.3.1.2. Antonio Gramsci (1891-1937)
H3.3.2. Uitgangspunten Cultural Studies
H3.3.3. Dominante code
H3.3.4. Preferred reading en subculturele inbedding
H3.4. De veldtheorie van Pierre Bourdieu
H3.4.0. Inleidende info Pierre Bourdieu
H3.4.0.1. Een greep uit Bourdieu’s œuvre
H3.4.0.2. De praxiologische aanpak
H3.4.1. Veld
H3.4.2. Kapitaal
H3.4.3. Habitus
H3.4.4. Het veld van de televisie: Sur la Télévision (1996)
H3.5. ADORNO en de cultuurindustrie
H3.5.1. Leven

1

, Nina Reyn - SEW

H3.5.2. Kritiek op cultuurindustrie
Hoofdstuk 4: Elementen van cultuur
H4.1. TAAL EN ANDERE MEDIA
H4.1.1. Taal, denken en sociale structuur
H4.1.4. Neil Postman: ‘het medium als metafoor’
H4.1.5. Geld en klok als interactiemedium geld als interactiemedium (Georg Simmel)
H4.1.6. Interacties met artefacten




2

, Nina Reyn - SEW

Hoofdstuk A: Vragen voor Essays
 Vraag 1: is politieke (partij-)propaganda en/of reclame en externe bedrijfscommunicatie
onvermijdelijk sofistisch?
 (Trump  ging het normaal gezien niet halen, toch wel)
 Vraag 2: Heeft de universiteit vandaag nog een culturele betekenis (in de zin van von Humboldt)?
 “Studenten worden niet langer opgevat als individuen maar als bundels vaardigheden die
op punt worden gesteld met het oog op maximale output” – Jeffrey Alan Johnson.
- We worden soort van robotjes, die ingezet moeten kunnen worden.  We
moeten kunnen functioneren!
 “Het ware doel van de mens (…) is de hoogste en meest evenwichtige vorming van al zijn
capaciteiten tot een geheel” – Welhelm von Humboldt
- Iemand die kennis heeft is meer dan enkel een winstoogmerkend wezen  We
zijn zeer belangrijk, hebben een grote/vernieuwende meerwaarde.
 Belangrijke info bij mogelijke vragen:
- We zijn geen mensen in zin van gevormde wezens
- Wat is zin van universiteit?  kennisverzamelen, debateren
- Gecultiveerde barbaar: specialist in één domein, maar qua algemene ontw, zwaar
onderontwikkeld
 Vraag 3: Zijn kunstmatige talen geen ‘echte’ talen? Zie dia 9, ppt 2
 Gadamer: mensen leven in een gemeenschap  delen vanalles zoals taal
 Taal: ontsproten aan levensgemeenschap bv. tweelingen: vinden taal uit
 Mensen worden menselijk naarmate ze talig worden
 Taal = rede  taal ontstaat als men aan anderen dingen probeert duidelijk te maken:
ontspruit uit poging tot begrip
 Taal is geen puur communicatiemiddel  taal is fundamenteler: maakt mensen tot
samenlevende mensen
- Taal is vrucht van het leven  verrijkt het leven maar geen instrument
 Verzonnen taal: geen echte taal want komt niet voor uit samenleven bv. computertaal:
geen echte taal want je leeft niet samen met computer
- Puur instrumenten
- Iedere kunsttaal veronderstelt een echte taal
 Vraag 4: Als semiosis principieel onbegrensd is (Peirce), leidt dit dan niet tot een woekering van
betekenissen (tast dit aan)? Hebben tekens dan nog een (duidelijke) betekenis? Of verrijkt het
ononderbroken betekenisgevingsproces de betekenis van tekens juist?
 “Probleem zit hem niet zozeer in het beantwoorden van de vraag of de wereld een tekst
is die geïnterpreteerd kan worden, als wel in het beslissen of deze een vaste betekenis,
een veelvoud van betekenissen of, integendeel, geen enkele betekenis heeft” (Eco)
- Werkelijkheid geenenkele of oneindig veel betekenissen  postmodernistisch
 “Een teken is iets waarvoor geldt dat we, als we het kennen, iets meer kennen”. – Peirce
- Onverzadigbare kennisdwang  semiotiek is gerelateerd aan kennisleer,
epistemologie
 Vraag 5: Analyseer een reclamecampagne met in termen van ‘preferred reading’ en
‘oppositionele lezing’
 Vraag 6: Pas de notie ‘Newspeak’ toe op een voorbeeld naar keuze uit de actualiteit
 Vraag 7: Relaties tussen mensen en dingen
 Analyseer de relatie(s) die je onderhoudt met een ‘ding’ of ‘artefact’ uit je omgeving. Je
kan daarbij gebruik maken van de verschillende ‘mens-techniek’ relaties die Don Ihde
onderscheidt, of van Latour’s ideeën over ‘actanten’




3

, Nina Reyn - SEW

Hoofdstuk 0: Algemene info cursus:
 Foto: bibliotheek tijdens WOII gebombardeerd
 Holland Hausse  De foto is kind of geënsceneerd.
 Drukt flegma van Britten uit  wereld stort in elkaar maar wij kiezen een goed boek
- Enerzijds: woelige wereld
- Anderzijds: vaste overtuiging van belang aan cultuur  aangetrokken dat je
weerstand biedt tegen raven van de woeste wereld
 Kop: cultuur is een goed dat je kan verkopen  leven in bedrijf blazen
 Praktische afspraken:
 Cultuursociologische inslag
- Geen theoretische hoogstandjes, begrippen, theorieën
 Doel:
- Nadenken over aspecten van cultuur en begripsmatig en theoretisch omsluiten 
theorie heeft te maken bij dingen leren zien
- Slides bij Weyns een hulpmiddel, toont voorbeelden en bij Verschraegen
leermateriaal
 Examen:
- Elke prof de helft van de vragen  eigen vragen verbeteren
- ZINVOL ARGUMENTEREN
- Open vragen  Schriftelijk
 4 Begripsvragen.
 Op een zeer goede/logische manier uitleggen aan iemand die het niet
kent.  Halve pagina.  Trefwoord + uitleg.
 Reproductievraag (1ste – 2de deel)
 Letterlijk een theorie uitleggen + voorbeelden geven.
 + Kritische reflectie.
 Toepassingsvragen
 Zeer ruime antwoordmogelijkheden  Vermogen testen om leerstof toe
te passen.
 Opdracht: twee mini-essays schrijven
- Over vragen die in les worden aangereikt  iets over schrijven
 Zelf naar extra materiaal opzoek gaan (kunst, documentaires, actua, etc.)
- Vaak over concrete toepassingen, eventueel met visuele component bv. foto  12
mogelijke onderwerpen: 2 kiezen
- Zorg besteden aan tekst: helder, goede zinnen, grammatica, opbouw, argumenten
- Indienen op blackboard  bekeken tijdens examen
 Na paasvakantie: tezamen indienen
 Staat op punten (2/20)

Hoofdstuk 1: Inleiding
H1.1 Enkele afbakeningen en bepalingen
H1.1.1. Cultuur als domein of dimensie
 Cultuur = Belangrijk want dit is een amorf begrip
 Cultuur is iets dat we aangeleerd hebben en is doorgegeven. (Nature en Nurture)
 Je kunt iets dat van nature aanwezig is cultiveren/aanleren  Bijschaven.
- Bv: ademen  Je kan het, maar je kan het verbeteren door het te cultiveren. 
Iets bijschaven/leren.
- Iets dat aangeleerd is niet automatisch beschaafd  Bv: mensen die boertig zijn.
 Wat rekenen we tot cultuur?
- Cultuur is iets waar de mens orde in aanbrengt.
 Gegeven orde (zon/aarde/etc.)


1