Samenvatting Spraakklankstoornissen Deel 3: therapie

Deel 3: Therapie bij articulatie- en
fonologische stoornissen
1| Inleiding
Verschillen fonologische – fonetische benaderingen

Fonologische benaderingen Fonetische benaderingen

Leren ontdekken van klankkenmerken Productiegericht

Doelen i.f.v. invloed op klanksysteem Doelen i.f.v. stimuleerbaarheid

Gericht op betekenisvolle woorden Op verschillende niveaus (spraakklank, syllabe,
woorden, zinnen)

In 1 sessie meerdere spraakklanken tegelijk Één spraakklank (van geïsoleerd tot spontaan
spreken)

Kleuters Eerder lagere schoolkinderen

of gecombineerd

1.1 Nood aan behandeling is afhankelijk van
verschillende factoren
 Verwachte of gewenste levensstijl of beroepskeuze
 Attitudes van de spreker en directe familie/omgeving t.a.v. articulatieprobleem (tegenover oordeel
logopedist?)
 Aard articulatieprobleem m.b.t. oorzaken, ernst en gevolgen op communicatie (verstaanbaarheid?) =
verstaanbaarheid is een belangrijk criterium
 Leeftijd: evenwichtsoefening!
o Meestal niet < 4 à 4;6 jaar als enkel articulatie probleem vormt
o Wel therapie < 4 jaar à 4;6 jaar als kind onverstaanbaar is voor naaste omgeving
o Bij /s/ en /r/ problemen
 75% leeftijdsgenoten beheersen klank → follow-up
 90% leeftijdsgenoten beheersen klank → therapie voor de overige 10% nodig
o Volwassenen (motivatie, beroepskeuze)
 Etiologie: organisch defect kan indicatie of tegenindicatie zijn; neurogene oorzaak is een
tegenindicatie




1

,1.2 Algemene uitgangspunten
 Effect beïnvloedende factoren elimineren/minimaliseren
 (Gedragsmatige) doelen en procedures (kwantificeerbaar) beschrijven  duidelijkheid voor cliënt en
therapeut
 Verschil fout – standaard productie leren (jong kind)
 Leren generaliseren: specifieke oefeningen voor transfer (=overdracht=carry-over) en onderhoud
o Generalisatie gaat niet (altijd) automatisch
 Meerdere spraakklanken tegelijkertijd heeft voordelen
o Snellere vooruitgang
o Snellere verbetering verstaanbaarheid
o Vermindering kans op overgeneralisatie
o Bevordering motivatie
o Kortere behandeltijd → lagere kosten
 Adequate bepaling instapniveau therapie: 4 niveaus
o Perceptuele training
o Productie van fonemen
o Transfer/overdracht van spraakklanken
o Onderhoud (behoud) van geleerde doelklanken
 Goede opvolging van behandeling (voorkomt terugval/stagnatie en laat interventie toe)
 Realistische therapie (aangepaste activiteiten)
 Geïndividualiseerde aanpak (stoornis en cliënt)
 Soms ‘iets minder dan perfecte’ articulatie (= optimalisatie)
 Aangepast geprogrammeerd gedragsmatig behandelplan is vaak efficiënt
o Aantal vereisten bij de cliënt voldaan
o Doelstellingen in gedragsmatige termen
o Kleine logische en haalbare stappen (criterium)
o Bekrachtiging specifiëren
 Minimum motivationele middelen (spel beperken - belang verbale bekrachtiging – duidelijke uitleg
doel)
 Eenvoudige ontlokking spraakklanken
 Maximale ontlokking patiënt-responsen/tijdseenheid
 Opvolging vooruitgang (bijsturing nodig?)
 Actieve deelname door cliënt → zelfevaluatie
 Omgeving betrekken (kind)
 Relatie met de cliënt (warm, aanvaardend) en ouders/professionelen
 Keuze behandelstrategie bepaald door diagnostische categorie
o Fonetische en/of fonologische fout(en)?
o Vertraagde of afwijkende spraakklankontwikkeling?
o Spraakontwikkelingsdyspraxie (SOD)?
o Belangrijke cliënt-, therapeut- en omgevingsvariabelen




2

, 3 vragen bij de prioriteiten van (het starten en het uitvoeren van) de behandeling!
1. Hoeveel spraakklanken/fonologische processen tegelijk aanpakken?
2. Welk doelgedrag in het algemeen en welke specifieke spraakklanken/fonologische
processen eerst?
3. Specifieke auditieve training nodig?



Vraag 1: Hoeveel spraakklanken / fonologische processen tegelijk
aanpakken
 Fonetische aanpak vaak met 2 verwante spraakklanken (/s/ en /z/) of dezelfde bewegingsfout
 Fonologische aanpak soms per proces soms meerdere processen tegelijk (met minimale of maximale
woordparen)
o Minimaal:
o Maximaal:

Vraag 2: Welk doelgedrag in het algemeen en welke specifieke
spraakklanken / fonologische processen eerst?
 Richtlijnen doelgedrag in het algemeen
o Doelgedrag of klank dat/die op communicatief vlak onmiddellijk en significant verschil maakt
o Gedrag dat thuis/andere omgeving meest gebruikt en bekrachtigd zal worden
o Gedrag dat de communicatieve vaardigheden helpt uitbreiden
o Spreekgedrag dat cultureel en linguïstisch aan de persoon aangepast is



 Specifieke doelklanken of fonologische processen: 2 criteria
o Klanken die vroegst in ontwikkeling verschijnen/processen die eerst verdwijnen
o Klanken die best bij ontwikkelingsstadium en leeftijd passen
→ Meest gehanteerde criterium bij selectie klanken/processen
o Ontwikkelingstheorie

MAAR tegenstanders met tegenargumenten
o Ontwikkelingsnormen zijn statistische representatie van gemiddelde prestaties
o Verwervingsvolgorde van spraakklanken bij kind met spraakklankstoornis kan verschillen van
verwervingsvolgorde van spraakklanken bij normaal ontwikkelend kind
o Later verworven spraakklank eerst aanpakken kan leiden tot spontane generalisatie naar
eerder verworven klanken
o Complexiteitsbenadering

o Doelklanken die in zekere mate gekend zijn bijvoorbeeld
o 20 à 40% correct ~stimuleerbaarheid van de klank
o 60 % correct ~geen behandeling
o 0 % correct ~afwachten




3