Samenvatting Neuropsychologie

Neuropsychologie
1. Inleiding
1. Indeling brein
 Cortex onderverdelen in verschillende soorten gebieden
 Primaire en secundaire cortices (links dia 5)
o Rood: visueel, occipitale regio (donker primair, licht secundair)
o Groen: auditief, (donker primair, licht secundair)
o Blauw: geur/ olfactorisch (paars primair, blauw secundair)
o Blauw rondje: smaak/ gustatief
o Oranje (P) & geel (S): sensibel/ somatosensorische info uit lichaam (pijn, tast, druk,
temperatuur)
o NIET ZINTUIGELIJK: roze (P) & grijs (S: premotorische, onderaan gebied van broca):
motorisch: uitvoering bewegingen
 Alle cortices zijn topisch geordend: elk plekje uit veld specifiek gelokaliseerd in het brein
 Somatotopisch georganiseerd (primaire motorische & somatosensorische cortex)
o Voorgesteld in homunculus
 Associatiecortex (rechts dia 5)
o Vnl in post temporale en parietale regio’s
o Blauw: anterieure associatie cortex
o Groen: limbische associatie cortex
o Rood posterieure associatie cortex
 Primaire cortices klein deel oppervlakte menselijk brein
o Bij andere gewervelden (bv. kat) groter deel & weinig plaats associatiecortices
 Associatiecortex
o Brug tss verschillende primaire en secundaire cortices
o & zorgen hogere verwerking van binnengekomen materiaal
 Primaire & secundaire cortices dienen voor waarneming
o Associatiecortex op die waarnemingen bepaalde bewerkingen & processen toe te
laten  geeft aanleiding meer diffessief

2. Vergelijkende neuroanatomie
 Vergelijking tussen menselijk brein en dierbrein

1. Hersenmassa tav lichaamsgewicht
 Aantal diersoorten die in verhouding met andere diersoorten een minder sterk ontwikkeld
brein hebben (kleiner brein ivm lichaamsgewicht)
o Nijlpaard, egel, rat
 Andere dierensoorten liggen boven doorsnede  meer gevorderd brein (groter brein ivm
lichaamsgewicht)
o Mens, dolfijn, chimpansee
 Zegt iets over de mate waarin het dier hersen heeft die het ook kan aanwinden om zijn
gedrag te verfijnen

2. Corticale massa tav hersengewicht
 Buitenste schorswand meten ivm gewicht volledige brein
 Dieren meer corticale massa dan hersengewicht: mens, chimpansee

1

, Alle primaten boven de gemiddelde lijn

3. Gyrificatie
 In gesloten ruimte meer oppervlakte creëren via gyri & sulci
o Glad brein: lissencefaal brein (gladde bol)  zo niet meer opp
 Primaten groot opp door windingen
 Primaten: sociale dieren en kunnen gedrag flexibel & slim kunnen aanpassen aan
omstandigheden

3. Ontwikkelingsgeschiedenis mens
1. Homo Habilis
 Vroegste telg van geslacht Homo
o Homo = handige mens
o Eerste die iets bewerkte met de hand
 Leefde 1.5 tot 2.5 miljoen jaar geleden
 Grootte: 1.2-1.5m
 Herseninhoud: 650 cm3
 Bipedale (2 voeten) voortbeweging (zoals Australopithecus)
 Maker ruwe stenen gebruiksvoorwerpen (niet zoals Australopithecus)

2. Homo Erectus
 Leefde 1.9 miljoen tot 150.000 jaar geleden
 Grootte: 1.8m
 Herseninhoud: 850 cm3
 Bipedale voortbeweging
 Maker verfijnde stenen gebruiksvoorwerpen
 Eerste jagers-verzamelaars
 Gebruik van vuur en koken van voedsel
 Gebruik van proto-taal
 Verzorgen zieken/ gewonden
 Blijft vnl in Afrika
o Na tijd vertakken: Ergaster (Eurasia)
o Na tijd vertakken in verschillende soorten vanuit Heidelbergensis die naast elkaar
leven & in interactie gaan(Sapiens, Neanderthaler, Denisovans) (Eurasia)
o Dwerg: Homo Floresiensis: veel vroeger afgetakt

3. Homo Sapiens
 Nog enige levende soort van geslacht homo
 Vanaf 200.000 jaar geelden
 Grootte: 1.7m
 Herseninhoud: 1350cm3
 Bipedale voortbeweging
 Uitbundige gereedschapsmaker & gebruikers
 Ontwikkelen gesproken & geschreven taal
 Complexe sociale cultuur
 Ontwikkelen van cultuur & kunst (muurtekeningen)

4. Unieke menselijke eigenschappen
 Bipedale voortbeweging


2

, o Als enigste primaat lang op onderste ledenmaten staan (apen kleine afstanden)
o Vorm voet aangepast (geen grijpfunctie meer)
o Belangrijke ontwikkeling
 Nadelen: belastend (rug), niet evident
 Voordelen: bovenste ledematen vrij, ver kijken, lang uithoudingsvermogen
 Gereedschapsgebruik
 Taal
 Kunst

1. Wat dreef al deze ontwikkelingen?
 Dia 16
o Wezens passen zich aan aan omgeving/ omstandigheden
o Bv. links: temp kouder & grotere schommelingen  deze soorten snel aan
omstandigheden aanpassen
o Directionele selectie
 Bepaald fenotype haalt het van andere fenotypes waardoor dat fenotype de
norm wordt van de soort
 Bv. heel koude periode: dieren met veel beharing overleven  andere
fenotypes verdwijnen + gefixeerd in populatie
 Gebeurd bij klimaatveranderingen
 Rechtop lopen: adaptatie van omgevingsinvloed (men moest rechtop staan
in savanne om te kijken of er gevaar heerste)
opmerking: andere mensen niet in savanne ook rechtop lopen
o Variabiliteitselectie
 Selectiemechanisme dat gebaseerd is variabiliteit
 Kunnen aanpassen aan verschillende omstandigheden aan te passen door
flexibel gedrag
 Dit reden ontwikkelen grote hersenen  in staat stellen om na te denken,
redeneren, toekomstgericht denken, plannen, …
 Bv. Zo geen pels hebben maar kleren maken  kunnen aanpassen aan
omstandigheden
o Aanpassingen diersoorten komen wat achter aanpassing milieu (midden)
 Vraagt tijd om fenotypes te veranderen
 Rood: dier sterft want geen mogelijkheid om zich aan te passen
 Blauw: dier verhuist
 Groen: zodanig gedragen zodat je je aan elke omstandigheid kan aanpassen
 Dia 17
o Grotere hersenen lieten hominini toe info verwerken & slaan, vooruit plannen &
abstracte problemen aan te pakken
o Groot brein in staat tot bieden van aangepaste oplossingen aan nieuwe & diverse
uitdagingen is (volgens variabiliteitselectie hypothese) te verkiezen bij een
confrontatie met een toenemend aantal diverse omgevingen

2. Verband tussen unieke menselijke eigenschappen?
 Rechtop lopen komen bovenste ledematen vrij (vechten, dragen, gebruik van voorwerpen)
 Het creatief karakter van taal stimuleert cultuur en daarbij ook de drang naar expressie




3

,  Gesturale procedures bij aanleren (imitatie) van fabricatie en gebruik van gereedschap
verwerft een symbolischer karakter en evolueert via een proto- gebarentaal naar een proto-
taal, en uiteindelijk naar hedendaagse taal
o Bv. zo moet je dit gebruiken  tonen via vocalisaties van goed/ slecht bezig

5. Het brein
 Hedendaagse brein= evolutionaire resultaat van sociaal zoogdier aangepast aan een grote
variabiliteit van omstandigheden & leeft in complex sociaal & maatschappelijk netwerk
 Brein bestaat uit aantal mentale organen die oplossingen bieden voor uitdagingen waaraan
organisme zich gesteld ziet & die de biologische fitheid verhogen: waarneming, oriëntatie,
geheugen, aandacht, taal,...
o Bv. visuele waarneming: Door mutatie wordt één cel van een primitief meercellig
organisme lichtgevoelig (plots zien waar licht is)
o Door gemuteerde cel voedsel zoeken want je ziet dingen  meer kans op overleven
dan andere soorten
o Deze cel evolueerde dan in het oog (orgaan om te zien)
 Geboren met groot aantal aangeboren eigenschappen waaronder zintuiglijke waarneming,
locomotorische en ingestieve mogelijkheden, maar moeten ook vaardigheden verwerven
tijdens leven zoals taal, gereedschapsgebruik, …
 Dag van vandaag mentale organen in brein fijn in kaart brengen (gedeelde aandacht, 2
gebieden taal, …)

3. Onderzoeken van functies met bepaalde plaats in brein
Experimenteel onderzoek
 Vanuit gedragswetenschappen
 Visueel halfveld onderzoek
o Bouw visueel systeem stimuli uit het linker visueel veld geprojecteerd op rechter
hersenhelft (& vice versa) (lateralisatie)
o Aangezien ene hemisfeer met sommige stimuli beter overweg kan dan andere 
voorspellen welken taaldominante hemisfeer
o Benoemen objecten of lezen taalgevoelige opdrachten en zullen bij men linker
taaldominante hemisfeer (ongeveer 90% bevolking) vlotter verlopen met stimuli die
in rechter visueel veld aangeboden
 Stimuli aangeboden andere kant  moet eerst naar taaldominante
hemisfeer (andere hemisfeer) om pas te weten wat het is
 Taaldominantiehemisfeer vinden door kijken welk begrip eerst wordt vernoemd

Laesie-onderzoek
 Relatie tss hersen(schade) & (verstoord) gedrag
 Schade regio van Broca & Wernicke
 Phineas Gage: beschadeging frontale kwab  executieve functies vertonen
 Hersenscan  kijken waar schade gelokaliseerd

Frenologie en localisationisme
 Laesie onderzoek aanleiding gegeven tot deze stroming in neurologie onderzoek
 Idee: ontwikkelingen door schedel voelen
o Bepaalde functie minder gebruiken  hersenen daar minder ontwikkeld
o Bv. uitstekend voorhoofd  heel intelligent
 Map verschillende functies door in/uitstulpingen

4