Receptiegeschiedenis: klassieke traditie
Inhoud
Vooraf: waarom doen we er goed aan om Griekse en Romeinse oudheid te bestuderen? ................... 4
Inleiding: ‘receptie’, ‘geschiedenis’, ‘klassiek’ ......................................................................................... 5
Receptie ............................................................................................................................................... 5
Vijf aspecten van creatieve receptie ................................................................................................... 8
Selectie ............................................................................................................................................ 8
Adoptie ............................................................................................................................................ 8
Imitatie ............................................................................................................................................ 8
Emulatie........................................................................................................................................... 8
Emancipatie ..................................................................................................................................... 8
Geschiedenis ....................................................................................................................................... 9
“Klassiek” ............................................................................................................................................. 9
een periode ..................................................................................................................................... 9
Een repertoire ............................................................................................................................... 10
Esthetiek ........................................................................................................................................ 10
Een waardeoordeel ....................................................................................................................... 11
Canonisering en imperium (5/10/2021)................................................................................................ 11
Vooraf: receptie als niet-evident fenomeen ..................................................................................... 11
Late oudheid: christenen & barbaren ............................................................................................... 13
De late oudheid: voorbij ‘decline and fall’ .................................................................................... 13
Het vroege christendom: Canonisering en synthese .................................................................... 14
De klassieken van de barbaren...................................................................................................... 16
Vroege middeleeuwen: Karolingers & Ottonen ................................................................................ 17
Karolingers ..................................................................................................................................... 17
Ottonen: Een tweede adem .............................................................................................................. 22
Architectuur................................................................................................................................... 22
Literatuur ....................................................................................................................................... 23
Ouden en modernen: De volle middeleeuwen (11e-13e E) (19/10/2021)............................................. 24
Weer een renaissance? ..................................................................................................................... 25
Literatuur ........................................................................................................................................... 26
Casus Troje .................................................................................................................................... 27
Casus Aetas Ovidiana .................................................................................................................... 27
Voorbereidende teksten ............................................................................................................... 28
1
,Architectuur........................................................................................................................................... 28
Romaans ............................................................................................................................................ 28
Gotisch............................................................................................................................................... 31
Visuele kunsten ................................................................................................................................. 32
illuminatie en glasraam ................................................................................................................. 32
Beeldhouwkunst ............................................................................................................................ 33
Classicisme en co: VMT – Italië (14e-17e eeuw) (26/10/2021) .............................................................. 36
Late middeleeuwen ........................................................................................................................... 36
Culturele golven in Vroegmodern Italië ............................................................................................ 37
Italiaanse Renaissance (late 13e – 16e E) ....................................................................................... 37
Maniërisme.................................................................................................................................... 42
De barok (17e E) ............................................................................................................................. 44
Casus: de VM receptie van Amor & Psyche ...................................................................................... 46
Giulio Romano, Sala di Psiche (Mantua, Palazzo Te, 1526-8) ....................................................... 47
Verder met casus:.......................................................................................................................... 48
In de literatuur............................................................................................................................... 49
De wieg van Europa: moderne tijd (18e-19e E) (16/11/2021) ............................................................... 53
Ca. 1700: alweer ouden en modernen .............................................................................................. 53
1e helft 18e E: Rococo ........................................................................................................................ 54
2e helft 18e E – 19e E: Verlichting… .................................................................................................... 56
Hellenisme in de 18e en 19e E ........................................................................................................ 58
Het neoclassicisme van de 18e en 19e E ............................................................................................ 60
In de plastische kunsten ................................................................................................................ 61
In de architectuur .......................................................................................................................... 64
Late 18e E – 19e E: …Romantiek ......................................................................................................... 65
Slotsom .............................................................................................................................................. 68
De klassieken voorbij: moderne tijd (20e-21e E) (23/11/2021) ............................................................. 69
Prelude: deemstering van de antieke goden .................................................................................... 69
1e helft 20e E: Modernismen ............................................................................................................. 69
Modernisme in de visuele kunsten en letteren (‘modernisme’ in de ruime zin) .......................... 70
Modernisme in de literatuur en architectuur (‘modernisme’ in de nauwe zin) ........................... 72
Intermezzo: triomf der klassieken ..................................................................................................... 73
2e helft 20e E – 21e E: Postmodernisme ............................................................................................. 78
En nu? De klassieken in een (post)postmodernistische wereld ........................................................ 81
Epiloog: Receptie van de klassieken (7/12/2021) ................................................................................. 82
Enkele tendensen in het huidige receptieonderzoek........................................................................ 82
2
, Waarom klassieke receptiestudies? .................................................................................................. 83
Gastcollege: De eeuwige wederkerende ‘Val van Rome’ in modern discours...................................... 84
Casussen ............................................................................................................................................ 84
Wat is de ‘val van Rome’? ................................................................................................................. 84
Edward Gibbon (1737-96) The History of the Decline of Fall of the Roman Empire, 1776-87 ...... 84
Otto Seeck (1850-1921) Geschichte des Untergangs der antiken Welt, 1895-1920 ..................... 84
John B. Bury (1861-1927) The Later Roman Empire...................................................................... 84
A.H.M. Jones (1904-1970) The Later Roman Empire (1964) ......................................................... 84
Karl Lamprecht (1856-1915) Ûber Belgien. Nach geschichtlichen under persönlichen Erfahrungen
(1915) ............................................................................................................................................ 85
André Piganiol (1883-1968)........................................................................................................... 85
Henri Pirenne (1862-1935) ............................................................................................................ 85
Peter Brown The World of Late Antiquity (1971) .......................................................................... 85
Transformation of the Roman World ............................................................................................ 85
Contra-Reformisten ....................................................................................................................... 85
Huidige tendenzen ........................................................................................................................ 85
Wat is het actuele probleem? ........................................................................................................... 85
Conclusie ........................................................................................................................................... 86
3
, Vooraf: waarom doen we er goed aan om Griekse en Romeinse oudheid
te bestuderen?
Een basreliëf la storia di Roma attraverso le opere edilizie (de geschiedenis van Rome adhv haar
bouwwerken)
➔ Bovenste strook: Romelus & Remus, adelaars, tempel van Jupiter (Palatijnheuvel)
➔ 2/3e strook: Tabularium (= archief i/d Rom Rep vd admin), Julius Caesar naakt op paard, Keizer
Augustus, Pantheon
➔ 4e strook: Colosseum, Boog van Titus, Titus,
➔ 5e strook: Het Capitool (modern, door Michelangelo), Sint-Pieters, obelisk, Keizer Constantijn
die Christendom binnenbrengt
➔ Onderste strook: Garibaldi, Mussolini te paard, Grafgebouw van de laatste Italiaanse koning
➔ Geschiedenis van de macht/sterke leiderfiguren
➔ 50% is KO, VMT voorgesteld door 2 bouwwerken (herwerking Capitool & obelisk (i/d top
worden assen van Julius Caesar bewaard))
4
Inhoud
Vooraf: waarom doen we er goed aan om Griekse en Romeinse oudheid te bestuderen? ................... 4
Inleiding: ‘receptie’, ‘geschiedenis’, ‘klassiek’ ......................................................................................... 5
Receptie ............................................................................................................................................... 5
Vijf aspecten van creatieve receptie ................................................................................................... 8
Selectie ............................................................................................................................................ 8
Adoptie ............................................................................................................................................ 8
Imitatie ............................................................................................................................................ 8
Emulatie........................................................................................................................................... 8
Emancipatie ..................................................................................................................................... 8
Geschiedenis ....................................................................................................................................... 9
“Klassiek” ............................................................................................................................................. 9
een periode ..................................................................................................................................... 9
Een repertoire ............................................................................................................................... 10
Esthetiek ........................................................................................................................................ 10
Een waardeoordeel ....................................................................................................................... 11
Canonisering en imperium (5/10/2021)................................................................................................ 11
Vooraf: receptie als niet-evident fenomeen ..................................................................................... 11
Late oudheid: christenen & barbaren ............................................................................................... 13
De late oudheid: voorbij ‘decline and fall’ .................................................................................... 13
Het vroege christendom: Canonisering en synthese .................................................................... 14
De klassieken van de barbaren...................................................................................................... 16
Vroege middeleeuwen: Karolingers & Ottonen ................................................................................ 17
Karolingers ..................................................................................................................................... 17
Ottonen: Een tweede adem .............................................................................................................. 22
Architectuur................................................................................................................................... 22
Literatuur ....................................................................................................................................... 23
Ouden en modernen: De volle middeleeuwen (11e-13e E) (19/10/2021)............................................. 24
Weer een renaissance? ..................................................................................................................... 25
Literatuur ........................................................................................................................................... 26
Casus Troje .................................................................................................................................... 27
Casus Aetas Ovidiana .................................................................................................................... 27
Voorbereidende teksten ............................................................................................................... 28
1
,Architectuur........................................................................................................................................... 28
Romaans ............................................................................................................................................ 28
Gotisch............................................................................................................................................... 31
Visuele kunsten ................................................................................................................................. 32
illuminatie en glasraam ................................................................................................................. 32
Beeldhouwkunst ............................................................................................................................ 33
Classicisme en co: VMT – Italië (14e-17e eeuw) (26/10/2021) .............................................................. 36
Late middeleeuwen ........................................................................................................................... 36
Culturele golven in Vroegmodern Italië ............................................................................................ 37
Italiaanse Renaissance (late 13e – 16e E) ....................................................................................... 37
Maniërisme.................................................................................................................................... 42
De barok (17e E) ............................................................................................................................. 44
Casus: de VM receptie van Amor & Psyche ...................................................................................... 46
Giulio Romano, Sala di Psiche (Mantua, Palazzo Te, 1526-8) ....................................................... 47
Verder met casus:.......................................................................................................................... 48
In de literatuur............................................................................................................................... 49
De wieg van Europa: moderne tijd (18e-19e E) (16/11/2021) ............................................................... 53
Ca. 1700: alweer ouden en modernen .............................................................................................. 53
1e helft 18e E: Rococo ........................................................................................................................ 54
2e helft 18e E – 19e E: Verlichting… .................................................................................................... 56
Hellenisme in de 18e en 19e E ........................................................................................................ 58
Het neoclassicisme van de 18e en 19e E ............................................................................................ 60
In de plastische kunsten ................................................................................................................ 61
In de architectuur .......................................................................................................................... 64
Late 18e E – 19e E: …Romantiek ......................................................................................................... 65
Slotsom .............................................................................................................................................. 68
De klassieken voorbij: moderne tijd (20e-21e E) (23/11/2021) ............................................................. 69
Prelude: deemstering van de antieke goden .................................................................................... 69
1e helft 20e E: Modernismen ............................................................................................................. 69
Modernisme in de visuele kunsten en letteren (‘modernisme’ in de ruime zin) .......................... 70
Modernisme in de literatuur en architectuur (‘modernisme’ in de nauwe zin) ........................... 72
Intermezzo: triomf der klassieken ..................................................................................................... 73
2e helft 20e E – 21e E: Postmodernisme ............................................................................................. 78
En nu? De klassieken in een (post)postmodernistische wereld ........................................................ 81
Epiloog: Receptie van de klassieken (7/12/2021) ................................................................................. 82
Enkele tendensen in het huidige receptieonderzoek........................................................................ 82
2
, Waarom klassieke receptiestudies? .................................................................................................. 83
Gastcollege: De eeuwige wederkerende ‘Val van Rome’ in modern discours...................................... 84
Casussen ............................................................................................................................................ 84
Wat is de ‘val van Rome’? ................................................................................................................. 84
Edward Gibbon (1737-96) The History of the Decline of Fall of the Roman Empire, 1776-87 ...... 84
Otto Seeck (1850-1921) Geschichte des Untergangs der antiken Welt, 1895-1920 ..................... 84
John B. Bury (1861-1927) The Later Roman Empire...................................................................... 84
A.H.M. Jones (1904-1970) The Later Roman Empire (1964) ......................................................... 84
Karl Lamprecht (1856-1915) Ûber Belgien. Nach geschichtlichen under persönlichen Erfahrungen
(1915) ............................................................................................................................................ 85
André Piganiol (1883-1968)........................................................................................................... 85
Henri Pirenne (1862-1935) ............................................................................................................ 85
Peter Brown The World of Late Antiquity (1971) .......................................................................... 85
Transformation of the Roman World ............................................................................................ 85
Contra-Reformisten ....................................................................................................................... 85
Huidige tendenzen ........................................................................................................................ 85
Wat is het actuele probleem? ........................................................................................................... 85
Conclusie ........................................................................................................................................... 86
3
, Vooraf: waarom doen we er goed aan om Griekse en Romeinse oudheid
te bestuderen?
Een basreliëf la storia di Roma attraverso le opere edilizie (de geschiedenis van Rome adhv haar
bouwwerken)
➔ Bovenste strook: Romelus & Remus, adelaars, tempel van Jupiter (Palatijnheuvel)
➔ 2/3e strook: Tabularium (= archief i/d Rom Rep vd admin), Julius Caesar naakt op paard, Keizer
Augustus, Pantheon
➔ 4e strook: Colosseum, Boog van Titus, Titus,
➔ 5e strook: Het Capitool (modern, door Michelangelo), Sint-Pieters, obelisk, Keizer Constantijn
die Christendom binnenbrengt
➔ Onderste strook: Garibaldi, Mussolini te paard, Grafgebouw van de laatste Italiaanse koning
➔ Geschiedenis van de macht/sterke leiderfiguren
➔ 50% is KO, VMT voorgesteld door 2 bouwwerken (herwerking Capitool & obelisk (i/d top
worden assen van Julius Caesar bewaard))
4